H προβληματικότερη της διεύρυνσης

H ΠΟΛΩΝΙΑ βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο των πολύχρονων διαπραγματεύσεων για
τη διεύρυνση της E.E., αφού αποτελούσε, αναμφίβολα και με μεγάλη διαφορά, τη
σημαντικότερη από τις 10 νέες χώρες, αλλά ταυτόχρονα και την προβληματικότερη
από πολλές απόψεις. Με ιδιαίτερα οξυμμένα οικονομικά προβλήματα (το κατά
κεφαλήν εισόδημα αντιστοιχεί μόλις στο 40% του μέσου κοινοτικού και η ανεργία
ξεπερνά το 20%), μια χρόνια πολιτική αστάθεια και μια έντονη κομματική
ρευστότητα, η Πολωνία παρέχει σήμερα πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη
λαϊκιστικών κινημάτων και ευρωσκεπτικιστικών τάσεων.

ΤΟ ΕΥΡΥΤΑΤΟ και πολυσυλλεκτικό αντιπολιτευτικό κίνημα της δεκαετίας του
’80, το οποίο αντιπροσώπευε η Αλληλεγγύη, διαχειρίστηκε σε μια πρώτη φάση τη
διπλή μετάβαση προς τη δημοκρατία και την οικονομία της αγοράς, δεν στάθηκε
όμως ικανό να διαμορφώσει ένα συνεκτικό και σταθερό κομματικό σύστημα. Έτσι,
ήδη στις δεύτερες εκλογές (το 1993) μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού
καθεστώτος, ο συνασπισμός της Αλληλεγγύης διαλύθηκε σε μια πληθώρα κομμάτων,
τα περισσότερα από τα οποία βρέθηκαν εκτός Βουλής. Αντίθετα, το πρώην
κομμουνιστικό κόμμα μετασχηματίστηκε ραγδαία σε σοσιαλδημοκρατικό (Συνασπισμός
Δημοκρατικής Αριστεράς – SLD), και ανέκτησε σημαντική επιρροή, με επικεφαλής
ένα δημοφιλή ηγέτη, τον Αλεξάντερ Κβασνιέφσκι, ο οποίος στη συνέχεια εκλέχθηκε
Πρόεδρος της Δημοκρατίας το 1995 και επανεκλέχτηκε θριαμβευτικά (με 54%) το
2000. Έτσι, τέσσερα μόλις χρόνια μετά την κατάρρευση, οι πρώην κομμουνιστές,
μεταμορφωμένοι σε φιλοευρωπαίους σοσιαλδημοκράτες, επανήλθαν στην εξουσία σε
συνεργασία με το επίσης μεταμορφωμένο Αγροτικό Κόμμα (PSL), που είχε
διατηρηθεί ως δορυφορικό κόμμα κατά την κομμουνιστική περίοδο.

H ΟΞΥΤΑΤΗ αντιπαράθεση μεταξύ των δυνάμεων που προέρχονταν από το
παλαιό καθεστώς και των πολιτικών συνεχιστών της Αλληλεγγύης σφράγισε τις
εξελίξεις της δεκαετίας του ’90 και οδήγησε σε μια επανασυσπείρωση των
ετερόκλητων τάσεων της Αλληλεγγύης, η οποία επανήλθε στην κυβέρνηση μετά τις
εκλογές του 1997. Γρήγορα όμως αποδείχτηκε ότι η ενότητα αυτή ήταν τελείως
πλασματική με αποτέλεσμα αφενός τον κατακερματισμό της κεντροδεξιάς συμμαχίας
και αφετέρου την ανάδειξη νέων λαϊκιστικών και ξενοφοβικών κομμάτων. Έτσι,
στις εκλογές του 2001 θριάμβευσαν και πάλι οι σοσιαλδημοκράτες συγκεντρώνοντας
το 41,0% των ψήφων, σε συνεργασία με ένα μικρό αριστερό κόμμα, την Εργατική
Ένωση (UP), η οποία συσπειρώνει τους ανανεωτές του παλιού κομμουνιστικού
κόμματος και τους αριστερούς διανοουμένους της παλιάς Αλληλεγγύης. Στις
εκλογές αυτές του 2001, εκτός από την επίσημη Αλληλεγγύη (AWSP), που σήμερα
πια δεν υπάρχει, εμφανίστηκαν άλλα τέσσερα κόμματα (που κατεβαίνουν και τώρα
στις ευρωεκλογές) τα οποία μπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχονται από τα θραύσματα
της παλιάς Αλληλεγγύης:

* H Πλατφόρμα Πολιτών (Ρ.Ο.), τό ισχυρότερο από τά τέσσερα αυτά
κόμματα, συγκεντρώνει τα πιο προβεβλημένα, φιλελεύθερα και φιλοευρωπαϊκά
στελέχη του κεντροδεξιού χώρου.

* H Ένωση Ελευθερίας (UW), ένα μικρό πλέον κόμμα, που συγκεντρώνει τους
κυριότερους παραδοσιακούς διανοουμένους που στήριξαν την παλιά Αλληλεγγύη.

* Το Κόμμα του Νόμου και της Τάξης (PiS), με σαφώς δεξιότερο
προσανατολισμό και ευρωσκεπτικιστική τοποθέτηση.

* H Λίγκα της Πολωνικής Οικογένειας (LPR), στενά συνδεδεμένη με τους
πιο αντιδραστικούς κύκλους της Καθολικής Εκκλησίας και ριζικά αντίθετη στην
E.E.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ, σε γενικές γραμμές, ιδεολογικό χώρο κινείται όμως και ένα νέο
κόμμα, η Αυτοάμυνα, που εμφανίστηκε δυναμικά στις εκλογές τους 2001 (10,2%),
με εντονότατα λαϊκιστικά, ξενοφοβικά και αντιευρωπαϊκά χαρακτηριστικά και η
οποία έχει ως ηγέτη ένα δημοφιλή δημαγωγό, τον Αντρέι Λέπερ, που έχει
κατηγορηθεί για εκατοντάδες σοβαρά αδικήματα (αλλά χαίρει βουλευτικής
ασυλίας). H Αυτοάμυνα, απολύτως ανεπιθύμητη από όλες τις ομάδες του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, φαίνεται να καταγράφει ανοδική τάση στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις
και σε συνδυασμό με την επίσης ανεπιθύμητη (και αντιευρωπαϊκή) Λίγκα ενδέχεται
να προσδώσουν στην εκπροσώπηση της Πολωνίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την πιο
έντονη αντιευρωπαϊκή χροιά.

Ο ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ των πολιτικών δυνάμεων δεν χαρακτηρίζουν όμως μόνο
τον χώρο της συντηρητικής παράταξης. H κεντροαριστερή κυβερνητική συμμαχία που
σχηματίστηκε μετά τις εκλογές του 2001 βρίσκεται και αυτή σήμερα υπό διάλυση:
το Αγροτικό Κόμμα (PSL) που στήριζε την κυβέρνηση έχει αποχωρήσει από τη
συμμαχία, το κυβερνών κόμμα (SLD) έχει υποστεί σημαντικότατη φθορά και
επιπλέον διασπάστηκε στα τέλη Μαρτίου, (οι αποχωρήσαντες ίδρυσαν τό
Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα -Sd. Pl ). Ο νέος εντολοδόχος (από τίς 2 Μαίου)
πρωθυπουργός Μάρεκ Μπέλκα, δεν κατόρθωσε ακόμη να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη
της Βουλής, και έτσι η κυβερνητική κρίση παρατείνεται με ορατό ενδεχόμενο τη
διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, πιθανότατα στις αρχές του 2005. Οι ευρωεκλογές στην
Πολωνία προσλαμβάνουν έτσι τον χαρακτήρα προκριματικών εκλογών, οι οποίες
πάντως είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα οδηγήσουν σε σταθεροποίηση ενός
ιδιαίτερα ρευστού κομματικού τοπίου.

Φιλελεύθερη οικονομικά και ανεκτική πολιτικά από τα χρόνια του σοβιετικού μπλοκ

H Ουγγαρία, υπό την ηγεσία του Γιάνος Κάνταρ, τη δεκαετία του ’80
αποτελούσε την πιο φιλελεύθερη οικονομικά και την πιο ανεκτική πολιτικά χώρα
του πρώην σοβιετικού μπλοκ. Γι’ αυτό και η μετάβαση προς ένα φιλελεύθερο
κοινοβουλευτικό καθεστώς και προς την οικονομία της αγοράς πραγματοποιήθηκε
χωρίς ιδιαίτερους τριγμούς, ενώ και το ίδιο το Κομμουνιστικό Κόμμα, σχεδόν στο
σύνολό του, είχε αποφασίσει ήδη από τον Οκτώβριο του 1989 να μετασχηματιστεί
και να μετονομαστεί σε Σοσιαλιστικό Κόμμα (MSzP).

ΕΤΣΙ, ΕΠΕΙΤΑ από μια πρώτη τετραετία (1990-1994) κατά την οποία οι
δυνάμεις της αντιπολίτευσης είχαν αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας με
κύριους φορείς το χριστιανοδημοκρατικών τάσεων Δημοκρατικό Φόρουμ (MDF) και
τους φιλελεύθερων τάσεων Ελεύθερους Δημοκράτες (SzDSz), το μεταμορφωμένο
Σοσιαλιστικό Κόμμα επανήλθε στην εξουσία εξασφαλίζοντας στις εκλογές του 1994
την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή.

H ΕΠΑΝΟΔΟΣ των Σοσιαλιστών στην εξουσία οδήγησε εξ αντανακλάσεως στη
δημιουργία ενός αντίστοιχα ισχυρού κεντροδεξιού πόλου, με κύριο εκπρόσωπο αυτή
τη φορά το Κόμμα Πολιτών (Fidesz), η βασική στελέχωση του οποίου προερχόταν
από το φοιτητικό αντιπολιτευτικό κίνημα της δεκαετίας του ’80. Το Fidesz, με
επικεφαλής τον δημοφιλή ηγέτη του Βίκτορ Όρμπαν, κέρδισε τις εκλογές του 1998,
αλλά ηττήθηκε στη συνέχεια το 2002 από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο, σε
συμμαχία με τους Ελεύθερους Δημοκράτες, κυβερνά σήμερα και πάλι την Ουγγαρία.

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ της τελευταίας δεκαετίας έχουν οδηγήσει στη διαμόρφωση
ενός σταθερού δικομματικού συστήματος, με ισχυρούς πόλους το Σοσιαλιστικό
Κόμμα και το Fidesz. Δίπλα στα δύο αυτά κόμματα διατηρούνται, αλλά με πολύ
περιορισμένη πλέον απήχηση, τα δύο βασικά κόμματα της μεταπολίτευσης, το
Δημοκρατικό Φόρουμ που συνεργάζεται με το Fidesz και οι Ελεύθεροι Δημοκράτες
που συνεργάζονται με τους Σοσιαλιστές, τα οποία στις ευρωεκλογές θα
προσπαθήσουν να εξασφαλίσουν την αυτόνομη εκπροσώπησή τους ξεπερνώντας το όριο
του 5%.

Επιμέλεια: Ευτυχία Τεπέρογλου