Ο αρχιμαφιόζος που δεν κατάφεραν ποτέ να πιάσουν

H μοναδική φωτογραφία που έχουν στη διάθεσή τους οι αστυνομικοί τραβήχτηκε το 1959

Η φωτογραφία είναι ασπρόμαυρη, κακής ποιότητας: σαν να έπεσε από το άλμπουμ
ενός ηλικιωμένου, μια ξεθωριασμένη ανάμνηση του παλιού καιρού. Τα μάτια
ορθάνοιχτα, βλέπουν μπροστά. Είναι η μοναδική γνωστή φωτογραφία του Μπερνάρντο
Προβεντσάνο, του αρχηγού της σικελικής Μαφίας.

H φωτογραφία ελήφθη το 1959, όταν ο Προβεντσάνο ήταν 26 ετών. Ήταν ήδη ένα
ανελέητο και ανερχόμενο μέλος της συμμορίας Κορλεόνε, της Κόζα Νόστρα, και το
ψευδώνυμό του ήταν «Το τρακτέρ», χάρη στην αγριότητα και τη συμμετοχή του σε
πολλές δολοφονίες της Μαφίας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, τραυματισμένος από
σφαίρα στο κεφάλι, κόκκινος από το αίμα, μπήκε παραπαίοντας σε ένα μικρό
νοσοκομείο. «Ενώ περπατούσα, αισθάνθηκα έναν τρομερό πόνο» είπε στον γιατρό,
που δεν έκανε καμία ερώτηση, παρά μόνο του έδεσε το τραύμα απρόθυμα… Έκτοτε,
τα ίχνη του αγνοούνται.

Πρόκειται για εκπληκτικό ρεκόρ: κανείς τρομοκράτης ή καταζητούμενος ληστής δεν
έχει διαφύγει τη σύλληψη επί τόσο μεγάλο διάστημα – 41 χρόνια. Και, αντίθετα
από άλλους καταζητουμένους, ο Προβεντσάνο δεν χρειάστηκε να αλλάζει ηπείρους
για να μην πέσει στο στόμα του λύκου: έχει επικηρυχθεί έναντι 2,7 εκατ. ευρώ
από την ιταλική κυβέρνηση, πιστεύεται όμως ότι ποτέ δεν εγκατέλειψε τη
Σικελία.

Όμως αυτό είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Το πραγματικό του επίτευγμα είναι
ότι διέσωσε τη Μαφία από το χείλος της καταστροφής. Αργά και υπομονετικά, τη
μεταμόρφωσε την τελευταία 10ετία σε μια οργάνωση που ποτέ δεν πυροβολεί, ποτέ
δεν σκοτώνει, όμως πετυχαίνει πάντα τον στόχο της. Ένα εγκληματικό δίκτυο που
ελέγχει σήμερα εξίσου αποτελεσματικά τη σικελική κοινωνία όσο τα τελευταία 160
χρόνια.

Πριν από 12 χρόνια, στις 23 Μαΐου 1992, μια αυτοκινητοπομπή προσέγγιζε το
Παλέρμο, όταν μια εκκωφαντική έκρηξη θρυμμάτισε την άσφαλτο. Ήταν άλλη μια
βίαιη επιχείρηση της Μαφίας, όχι κάτι το ασυνήθιστο σε μια περίοδο που σκότωνε
περίπου 250 ανθρώπους ετησίως μόνο στο Παλέρμο. Για τη Σικελία, όμως, και την
υπόλοιπη Ιταλία, η σφαγή της 23ης Μαΐου ήταν ξεχωριστή, πολύ πιο απειλητική.
Στόχος ήταν ο Τζοβάνι Φαλκόνε – που σκοτώθηκε μαζί με τη γυναίκα του στο
δεύτερο αυτοκίνητο – ένας δικαστικός που με γενναιότητα είχε καταγράψει
μεγάλες επιτυχίες κατά της συμμορίας. Δύο μήνες αργότερα, ο συνάδελφός του,
Πάολο Μπορσελίνο, δολοφονήθηκε με τον ίδιο τρόπο. Ο συγγραφέας Αντρέα Καμιλέρι
συνέκρινε τις δύο δολοφονίες με τον αντίκτυπο που είχε για τις ΗΠΑ η 11η
Σεπτεμβρίου: με αυτές τις βομβιστικές επιθέσεις, η Μαφία κήρυσσε τον πόλεμο
στο κράτος. Πρώτη φορά όμως βρήκε απέναντί της, όχι μόνο τους καραμπινιέρους
και τους δικαστικούς αλλά τον απλό κόσμο της Σικελίας. Τόσο έντονη ήταν η
οργή, που βγήκαν στους δρόμους διαδηλώνοντας.

Όπως αναφέρει ο Τζον Ντίκι στο νέο του βιβλίο «Cosa Nostra», η Μαφία αναδύθηκε
στη Σικελία του 19ου αιώνα, όταν οι Βρετανοί, που κατέλαβαν το νησί κατά τους
Ναπολεόντειους Πολέμους, καταπιάστηκαν με την κατάργηση του φεουδαλισμού.

Σήμερα, για όλα τα προβλήματα, υπάρχουν οι νόμιμες λύσεις και η Μαφία. Όμως τα
ιταλικά δικαστήρια είναι βραδυκίνητα, το κράτος ανεπαρκές. Έτσι ο κόσμος
στρέφεται στη Μαφία. Και γράφει στον Προβεντσάνο. Και ο Προβεντσάνο, που ποτέ
δεν χρησιμοποιεί τηλέφωνο και κινείται αθόρυβα στο νησί, διαβάζει το γράμμα
και γράφει στον μαφιόζο επικεφαλής της περιοχής απ’ όπου προήλθε το αίτημα,
ζητώντας του να το διευθετήσει. Τα «μπιλιετίνι», τα σημειώματά του, γράφονται
σε μια αρχαία Ολιβέτι 32. Μόνο δυο χρόνια πήγε σχολείο, οι επιστολές του είναι
γεμάτες λάθη αλλά ιδιαίτερα ευγενικές: «Αγαπητέ μου, με την ευχή η παρούσα να
σε βρει υγιέστατο, όπως σε διαβεβαιώ βρίσκει εμένα. Συγχώρεσέ με αν σε ενοχλώ
με αυτό το αίτημα, γνωρίζεις όμως ότι προσπαθώ να τελώ εν υπηρεσία…».

Το μυστήριο του Προβεντσάνο συνδέεται με σφαγές που δεν έχουν εξιχνιαστεί. Το
πραγματικό του όπλο βρίσκεται στα μυστικά, και με αυτά εκφοβίζει τους έχοντες
την εξουσία – πολιτικούς και τραπεζίτες – και παραμένει ελεύθερος»,
επισημαίνει ο Σάλβο Παλατζόλο, δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ρεπούμπλικα» και
ο έτερος εκ των συγγραφέων δύο βιβλίων για τη νέα Μαφία του Προβεντσάνο.