AΦIEPΩMA Mια «θερμή» νίκη στους πάγους

Κυνηγός Ινουίτ ξεκουράζεται κατά τη διάρκεια του παραδοσιακού κυνηγιού της πολικής αρκούδας. Αν και σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δουλεύει σε μισθωτές εργασίες, κάποιοι από τους Ινουίτ παραμένουν νομάδες

Οι πρόγονοι των σημερινών Ινουίτ είναι οι γνωστοί Εσκιμώοι, όνομα προσβλητικό,
το οποίο σημαίνει «αυτός που τρώει ωμό κρέας» και αντικαταστάθηκε από τους
ίδιους με την ονομασία Ινουίτ, που σημαίνει «άνθρωπος». Από τους 152.000
Ινουίτ, 2.000 ζουν στη Ρωσία, 50.000 στην Αλάσκα, 45.000 στον Καναδά και
55.000 στη Γροιλανδία. Τα εδάφη τους βρίσκονται στην παγωμένη Αρκτική και
εκτείνονται σε μία ζώνη μήκους μεγαλύτερου από 8.000 χιλιόμετρα.

Τη ζωή των Ινουίτ καθόριζε ο κύκλος της ζωής των ζώων. Την άνοιξη κυνηγούσαν
φώκιες και πουλιά, το καλοκαίρι θαλάσσιους ελέφαντες και άλλα θηλαστικά, το
φθινόπωρο καριμπού, ενώ ψάρευαν κατά τη διάρκεια ολόκληρου του χρόνου. Αν και
σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δουλεύει σε μισθωτές εργασίες,
κάποιοι από τους Ινουίτ, οι οποίοι εξακολουθούν να ζουν παραδοσιακά ως
κυνηγοί, είναι νομάδες και ακολουθούν ένα σχετικά προκαθορισμένο πρόγραμμα
μετακίνησης, το οποίο στηρίζεται στην αλλαγή των εποχών και την ύπαρξη
συγκεκριμένων ειδών ζώων και ψαριών σε συγκεκριμένες τοποθεσίες.

Χωρίς αρχηγούς

H γενναιοδωρία εκτιμάται πολύ από τις κοινωνίες των κυνηγών – τροφοσυλλεκτών
και κανείς δεν θα ρισκάριζε την καλή του φήμη μη προσφέροντας την ιδιοκτησία
του στους άλλους. H γενναιοδωρία ήταν και το βασικό χαρακτηριστικό που
χρειαζόταν κάποιος για να έχει δύναμη, επιρροή και να χαίρει εκτίμησης και
σεβασμού στις κοινωνίες των Ινουίτ. H έλλειψη αρχηγών στις κοινωνίες τους δεν
είναι τυχαία. Οι Ινουίτ αγαπούν την ελευθερία της σκέψης και της δράσης,
θέλουν να είναι ανεξάρτητοι και είναι καχύποπτοι απέναντι σε αυτούς που τους
υποδεικνύουν τι πρέπει να κάνουν. H κοινωνική τους οργάνωση βασίζεται στην
ευρύτερη οικογένεια, όπου τα μέλη της αισθάνονται άνεση και ασφάλεια. Οι
Ινουίτ είναι αφοσιωμένοι γονείς, απολαμβάνουν το παιχνίδι με τα παιδιά τους
και θεωρούν τον αδελφικό δεσμό από τους πιο ισχυρούς. Οι βασικές αρχές
ανατροφής των παιδιών Ινουίτ είναι: έλεγχος συναισθημάτων, γενναιοδωρία,
αλληλεγγύη, τιμιότητα και ανεξαρτησία. Οι διαφορές μεταξύ των ενήλικων Ινουίτ
επιλύονταν χωρίς τη χρήση κωδικοποιημένου συστήματος κανόνων (νόμων), αλλά με
βάση την κοινή γνώμη της εκάστοτε μικρής ομάδας η οποία διαμορφωνόταν κατά
περίπτωση.

Οι κοινωνίες των Εσκιμώων πίστευαν ότι οι καταστάσεις κρίσης (αρρώστιες,
θάνατος, υλικές καταστροφές) είναι σταλμένες από υπερφυσικά όντα σαν αντίδραση
σε κάποια ανθρώπινη συμπεριφορά που τους δυσαρέστησε. Έτσι οι επιδημίες, για
παράδειγμα, αποτελούσαν λόγο διαφωνίας και σύγκρουσης. Για τη διευθέτηση
προβλημάτων εκτός της «εκδίκασης» φόνου, οι Εσκιμώοι εφάρμοζαν τη μέθοδο
«διαγωνισμός στο τραγούδι», κατά την οποία οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές
διαγωνίζονταν μπροστά στην υπόλοιπη κοινότητα, τραγουδώντας τραγούδια που
σκοπό είχαν να εκφράσουν τη δική τους εκδοχή των γεγονότων και να
γελοιοποιήσουν την αντίπαλη. Το κοινό έχριζε νικητή εκείνον ο οποίος επέδειξε
μεγαλύτερο ταλέντο και καυστικότητα.

Τον 18ο αιώνα Ευρωπαίοι άρχισαν να εισχωρούν στην Αρκτική με σκοπό την
εκμετάλλευση του τοπικού πλούτου. Οι Ευρωπαίοι ανέπτυξαν αρχικά τη
φαλαινοθηρία και έπειτα το εμπόριο γούνας με τη βοήθεια των αυτοχθόνων στους
οποίους προσέφεραν ως αντάλλαγμα τεχνολογίες και υλικά που άλλαξαν τη ζωή
τους. Από το 1750 έως το 1850, οι φαλαινοθήρες έρχονταν σε μεγάλους αριθμούς
κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, ψάρευαν φάλαινες και επέστρεφαν στη βάση τους.
Αυτό άλλαξε με το χτίσιμο παράκτιων σταθμών που δημιούργησαν τις πρώτες
μόνιμες, ξένες βάσεις στην αρκτική περιοχή. H συχνή επαφή των ντόπιων με τους
φαλαινοθήρες οδήγησε στη διάδοση άγνωστων για τους Ινουίτ ασθενειών που
αποδεκάτισαν τον πληθυσμό τους. Μετά το 1850, η υπεραλίευση των φαλαινών
οδήγησε στη σημαντική μείωση του πληθυσμού τους, γεγονός που οδήγησε τους
κυνηγούς να κυνηγούν μικρότερα θηλαστικά, θαλάσσιους ελέφαντες και φώκιες.

Τις δεκαετίες μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο άρχισε η στρατιωτικοποίηση της
Αρκτικής. Στο Τούλι της Γροιλανδίας, για παράδειγμα, λειτουργεί από το 1953
στρατιωτική αμερικανική βάση. Οι 27 οικογένειες που ζούσαν εκεί αναγκάστηκαν
να εγκαταλείψουν την περιοχή μέσα σε 48 ώρες για να εγκατασταθεί εκεί το
αμερικανικό οπλοστάσιο πυραύλων εδάφους – αέρος. Τους υποσχέθηκαν νέες
κατοικίες, αλλά αναγκάστηκαν να μείνουν σε σκηνές για τουλάχιστον τρεις μήνες.
Στις 21 Ιανουαρίου του 1968, ένα αμερικανικό αεροπλάνο με 4 βόμβες υδρογόνου
βυθίστηκε στον πάγο κοντά στη βάση Τούλι. Όπως παραδέχθηκαν αργότερα οι
Αμερικανοί, ποσότητα ουρανίου αρκετή για μια ολόκληρη βόμβα διασκορπίστηκε στο
περιβάλλον και οι κυνηγοί βρίσκουν ακόμη και σήμερα παραμορφωμένα ζώα, όπως
φώκιες χωρίς τρίχωμα.

«Πολιτιστική γενοκτονία»

H μοίρα των Ινουίτ του Καναδά δεν ήταν διαφορετική. Τη δεκαετία του 1950 η
καναδική κυβέρνηση συγκέντρωνε τους Ινουίτ σε μόνιμους καταυλισμούς και
υποχρέωνε τα παιδιά τους να πηγαίνουν σε χριστιανικά σχολεία, τα οποία
αποξένωναν από τις παραδόσεις και από τις ίδιες τις οικογένειές τους. Στο
τέλος της δεκαετίας του ’80 τέθηκε υπό αμφισβήτηση η πολιτική της υιοθεσίας
νεαρών Ινδιάνων από λευκούς αφού, ύστερα από καταγγελία των ιθαγενών, η
τακτική αυτή οδηγούσε σε «πολιτιστική γενοκτονία». H τακτική της υιοθεσίας
παιδιών αποτέλεσε επίσημη κρατική πολιτική αφομοίωσης των αυτόχθονων πληθυσμών
και εφαρμόστηκε εκτεταμένα σε πολλές χώρες, όπως στην Αυστραλία με τους Αβορίγινες.

H αυτόνομη «Γη μας»

Δύο νεαροί Ινουίτ κρατούν τη σημαία της Νουναβούτ, της αυτόνομης περιοχής που δημιουργήθηκε στον Βόρειο Καναδά

Τα πράγματα άλλαξαν όταν τον Μάρτιο του 1999 δημιουργήθηκε στον Βόρειο Καναδά,
η Νουναβούτ, που στη γλώσσα των Ινουίτ σημαίνει «H γη μας». Οι περίπου 27.000
κάτοικοι της Νουναβούτ, εκ των οποίων 4 στους 5 είναι Ινουίτ, ζουν στην
παγωμένη τούντρα που εκτείνεται από το νησί Μπάφιν στον Ατλαντικό μέχρι το
νησί Μέλβιλ στη Θάλασσα Μπωφόρ. H εδραίωση της αυτονομίας της Νουναβούτ
αποτελεί νίκη για τους αυτόχθονες λαούς όλου του κόσμου, αφού είναι παράδειγμα
της έμπρακτης αναγνώρισης των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων που ακολούθησε 15
χρόνια συνομιλιών, χωρίς πράξεις βίας. Μολονότι παραμένει εντός του καναδικού
ομοσπονδιακού συστήματος, η Νουναβούτ διαθέτει τη δική της Βουλή και τη δική
της κυβέρνηση. H δημιουργία της αυτόνομης Νουναβούτ δεν μπορεί να λύσει τα
προβλήματα των κατοίκων ως διά μαγείας, αλλά εδραιώνει τη νόμιμη εκπροσώπευση
των Ινουίτ από μια δική τους κυβέρνηση. Αν και οι Ινουίτ της Νουναβούτ θα
εξακολουθήσουν να εξαρτώνται από τα κοινωνικά επιδόματα και τις επιδοτήσεις
της κεντρικής κυβέρνησης του Καναδά, μπορούν να είναι υπερήφανοι γιατί
κέρδισαν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.