AΦIEPΩMA Aπό την άγρια φύση, στα γκέτο των πόλεων

Αβορίγινας ετοιμάζεται για εορταστικό χορό στην έρημο Τανάμι της Αυστραλίας

Από τα τέλη του 18ου αιώνα η γη των Αβοριγίνων καταπατήθηκε από τους λευκούς
αποίκους της Αυστραλίας για να δημιουργηθούν οικισμοί, φάρμες βοσκής ζώων και
ορυχεία. Μόλις το 1967 δόθηκε στους Αβορίγινες η υπηκοότητα, ύστερα από
δημοψήφισμα. Μέχρι και το 1970, πολλές κυβερνήσεις ακολούθησαν την τακτική της
αρπαγής των μικρών παιδιών από τους ιθαγενείς, τα οποία έδιναν σε λευκές
οικογένειες. H ιδιότυπη αυτή υιοθεσία, που είχε σκοπό την πληθυσμιακή
αποδυνάμωση των κοινοτήτων, καταγγέλθηκε τόσο στο εσωτερικό της Αυστραλίας όσο
και στο εξωτερικό ως «συστηματική φυλετική διάκριση και γενοκτονία». Οι
εκτοπίσεις και οι διώξεις 200 ετών, όχι μόνο τους αποξένωσαν από τους άλλους
κατοίκους της Αυστραλίας αλλά οδήγησαν τις σημερινές κοινωνίες των Αβοριγίνων
σε ανεργία και αυξημένα ποσοστά αρρώστιας, αλκοολισμού και αυτοκτονιών.

Νεαρός Αβορίγινας σε χορευτικό φεστιβάλ στο βόρειο Κουίνσλαντ της Αυστραλίας

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι φυλακισμένοι Αβορίγινες είναι δωδεκαπλάσιοι από
τους λευκούς και το ποσοστό ανέργων τους είναι 2,5 φορές αυτό των λευκών –
ανεξάρτητα από τη φύση των επαγγελμάτων. Το ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας
είναι τριπλάσιο του εθνικού μέσου όρου, ενώ το ποσοστό αυτοκτονιών είναι
εξαπλάσιο από αυτό των άλλων Αυστραλών. Σήμερα, περίπου οι μισοί Αβορίγινες
ζουν σε μεγαλουπόλεις, συνήθως σε γκέτο, πολλοί δουλεύουν εργάτες στα ράντσα
εκτροφής ζώων που έχουν στήσει άλλοι Αυστραλοί πάνω στη γη η οποία κάποτε τους
ανήκε και κάποιοι λίγοι, κυρίως στα βόρεια της χώρας, έχουν καταφέρει να
παραμείνουν στα πατρογονικά τους εδάφη και συνεχίζουν να ζουν κυνηγώντας και
συλλέγοντας τροφή. Πολλοί Αβορίγινες, ιδιαίτερα αυτοί που μένουν σε πόλεις,
είναι αντικείμενο βίας και ρατσισμού από τους υπόλοιπους κατοίκους της
Αυστραλίας.

Όπως και σε άλλα μέρη της γης, οι αυτόχθονες της Αυστραλίας είναι τα θύματα
της ανάπτυξης. Πολλοί από αυτούς δίνουν μάχη για να επιβιώσουν στις περιοχές
εξόρυξης του ουρανίου και άλλοι αγωνίζονται για να ξαναπάρουν πίσω τα εδάφη
τους. Για να κατανοήσει κανείς τους Αβορίγινες, απαραίτητο είναι να αντιληφθεί
τη σημασία της γης για τη ζωή και τον πολιτισμό τους. H σχέση τους με τη γη
βασίζεται στην παράδοσή τους και συγκεκριμένα στον «ονειρικό χρόνο», τη μυθική
κοσμογονία. Κατά τη διάρκεια του «ονειρικού χρόνου» μυθικοί ήρωες, με
ανθρώπινες και ζωικές μορφές, χώρισαν τον χώρο και έδωσαν μορφή στην επιφάνεια
της γης. Οι ήρωες άφησαν ίχνη από τα κορμιά τους πάνω στη γη, σχηματίζοντας
λόφους, βράχους, χαράδρες και σπηλιές με κρυφές πνευματικές δυνάμεις. Κάποιοι
από τους μυθικούς ήρωες μεταμορφώθηκαν οι ίδιοι σε συγκεκριμένες ιερές
τοποθεσίες, όπου κατοικεί το πνεύμα τους μέχρι και σήμερα. Οι Αβορίγινες
ταυτίζονται με τον τόπο των προγόνων τους και τον αντιμετωπίζουν με σεβασμό,
πιστεύοντας ότι τα δικαιώματα πάνω στη γη συμπεριλαμβάνουν και καθήκοντα
απέναντί της.

«Το όνειρο του φιδιού», έργο του Αβορίγινα ζωγράφου Keith Kaapa Tjangala, 1989

Οι σημερινοί Αβορίγινες, οι οποίοι μαζί με τους ιθαγενείς των νησιών Τόρες
είναι οι αυτόχθονες της Αυστραλίας, δεν ξεπερνούν τις 250.000 σε έναν πληθυσμό
20 εκατ. κατοίκων. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα, ζουν εκεί
τα τελευταία 40.000-60.000 χρόνια. Όταν έφθασαν οι Ευρωπαίοι άποικοι στην
Αυστραλία υπήρχαν περίπου 500 διαφορετικές ομάδες ιθαγενών, οι οποίες μιλούσαν
συνολικά περίπου 250 γλώσσες, κάποιες παρόμοιες μεταξύ τους και κάποιες
εντελώς διαφορετικές. Μετά την αποικιοκρατική εισβολή και τις φυλετικές
εκκαθαρίσεις, αντιμετωπίζουν δραματική εθνολογική συρρίκνωση.

Φυλές της Δυτικής Παπούα, στην Ινδονησία

Θύματα του μεγαλύτερου ορυχείου στον κόσμο

Αμούνγκε στα βουνά. Οι αποζημιώσεις που διεκδικούν γαι την αρπαγή της γης τους αγγίζουν τα 6 δισ. αμερικανικά δολάρια

H Δυτική Παπούα ανήκει στην Ινδονησία και βρίσκεται στο δυτικό μέρος της νήσου
της Νέας Γουινέας. Το υπόλοιπο, ανατολικό μέρος της νήσου της Νέας Γουινέας
είναι η ανεξάρτητη χώρα Παπούα – Νέα Γουινέα. Οι πληθυσμοί της Παπούα (περίπου
1.000.000) ανήκουν σε περίπου 250 διαφορετικές φυλές και συνιστούν ένα
σπανιότατο σε εύρος φάσμα πολιτισμών και γλωσσών. Αν και η Δυτική Παπούα
κατοικείται μόνο από το 0,01% του παγκόσμιου πληθυσμού, στα εδάφη της
ομιλείται το 15% των γνωστών γλωσσών του κόσμου.

Παλιά ολλανδική αποικία η Δυτική Παπούα πέρασε στην Ινδονησία με παρέμβαση των
ΗΠΑ, ώστε να αναχαιτισθεί ο κομμουνιστικός κίνδυνος. Ο στρατός και η κυβέρνηση
της Ινδονησίας ακολούθησαν εξ αρχής σκληρή και κατασταλτική τακτική απέναντι
στους ιθαγενείς και η ρατσιστική αντίληψη ότι οι Παπούα ήταν πολύ «πρωτόγονοι»
για να μπορούν να αποφασίζουν μόνοι τους και ανθρωποφάγοι πέρασε στη διεθνή
κοινότητα.

Όλα αυτά βέβαια δημιούργησαν έντονη λαϊκή δυσαρέσκεια, που με τη σειρά της
οδήγησε στον σχηματισμό της «Κίνησης για την Απελευθέρωση των Παπούα» (ΟΡΜ)
και στην ένοπλη αντίσταση. Το 1977 οι Ινδονήσιοι αποφάσισαν να καταπνίξουν την
αντάρτικη αντίσταση των Παπούα και του ΟΡΜ και ξεκίνησαν την «επιχείρηση
εξολόθρευσης». H επιχείρηση συμπεριέλαβε τον βομβαρδισμό κάποιων ορεινών
χωριών και τη στρατιωτική κατάληψη άλλων, κατά τη διάρκεια των οποίων ο
στρατός πυροβολούσε ιθαγενείς στα τυφλά.

Μάρτυρες μιλούν για μαζικές δολοφονίες που οδήγησαν στην ολοκληρωτική
εξαφάνιση κάποιων φυλών. Περίπου 20 χρόνια μετά, το 1995, ο επίσκοπος της
πρωτεύουσας της Δυτικής Παπούα κατήγγειλε τον στρατό για δολοφονίες,
βασανιστήρια και εξαφανίσεις ιθαγενών, ιδιαίτερα στην περιοχή γύρω από το
ορυχείο Γκράσμπεργκ. Το 1996, η οργάνωση ΟΡΜ έγινε παγκόσμια γνωστή, όταν μέλη
της αιχμαλώτισαν και κράτησαν όμηρους ομάδα από Ευρωπαίους και Ινδονήσιους
επιστήμονες για τέσσερις μήνες. Έως σήμερα έχουν γίνει πολλές καταγγελίες κατά
του ινδονησιακού στρατού για καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αρκετές
καταγγελίες έγιναν και από τους ανθρώπους που κρατούνταν όμηροι από την ΟΡΜ,
οι οποίοι δήλωσαν ότι φοβόντουσαν περισσότερο τον στρατό παρά τους Παπούα
αντάρτες.

Μπράβοι και στρατός

Άνδρας της φυλής Irian Jaya της Δυτικής Παπούα

Το 1967 ήταν μία κρίσιμη χρονιά για τη φυλή Αμούνγκε στην περιοχή του ορυχείου
του Γκράσμπεργκ, του μεγαλύτερου ορυχείου χρυσού και σιδήρου του κόσμου. Το
80% του ορυχείου ανήκει στην αμερικανική εταιρεία Freeport McMoRan, το 12% στη
βρετανική Rio Tinto, ενώ κάποιο μερίδιο ανήκει στον πρόεδρο της Ινδονησίας
Σουχάρτο και τον γιο του. Πολλοί Αμούνγκε εκδιώχθηκαν από μπράβους του
ορυχείου ή τον ίδιο τον ινδονησιακό στρατό που το προστατεύει.

Οι περισσότεροι από τους ιθαγενείς αναγκάσθηκαν να εγκατασταθούν στις πεδινές
περιοχές κάτω από τα βουνά τους, όπου συμβιώνουν με άλλες φυλές, αλλά και με
ξένους που ήρθαν στην περιοχή για να βρουν δουλειά. Οι Καμόρο, οι πεδινοί
γείτονες των Αμούνγκε, αναγκάστηκαν και αυτοί να εγκαταλείψουν τη γη τους, η
οποία είχε μεταβληθεί σε χωματερή αποβλήτων από το ορυχείο.

Οι Αμούνγκε αντέδρασαν σχηματίζοντας ένα αντιπροσωπευτικό φυλετικό συμβούλιο,
το LEMASA, και απαιτούν: αποζημιώσεις για την αρπαγή της γης τους, για την
καταστροφή των ιερών τους βουνών και για τις κακουχίες που έχουν υποστεί. Οι
αποζημιώσεις που διεκδικούν, έπειτα από κατάθεση δικαστικής αγωγής σε
αμερικανικά δικαστήρια, αγγίζουν τα 6 δισ. αμερικανικά δολάρια. Στον αγώνα
τους έχουν την υποστήριξη πολλών διεθνών οργανισμών και οργανώσεων.

Σήμερα τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει ριζικά, αλλά σίγουρα τα εγκλήματα είναι
πιο καλυμμένα. H κυβέρνηση σχεδίαζε να μεταφέρει πληθυσμό από τα
πολύ-κατοικημένα νησιά της Ινδονησίας στη Δυτική Παπούα, υποστηρίζοντας ότι
υπήρχαν μεγάλες αναξιοποίητες εκτάσεις, παρόλο που εκεί κατοικούσαν φυλές
ιθαγενών. Το επίσημο πρόγραμμα μεταφοράς πληθυσμού έχει επιβραδυνθεί, γιατί
σταμάτησε η χρηματοδότησή του από τη Διεθνή Τράπεζα, έπειτα από πιέσεις
οργανώσεων που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των Παπούα. Έχουν όμως καταγραφεί
ανεπίσημες, οικειοθελείς μετακινήσεις πληθυσμών από άλλα μέρη της Ινδονησίας
στις περιοχές των Παπούα.

Πενάν και Νταγιάκ, Βορειοδυτική Βόρνεο

Οχυρωμένοι στο δάσος του Σαραβάκ

Νεαρός Πενάν εξασκείται στο φυσοκάλαμο

Οι Πενάν είναι οι τελευταίοι νομάδες κάτοικοι του δάσους του Σαραβάκ και
εξαρτώνται ολοκληρωτικά από αυτό για την επιβίωσή τους. Κατά τη δεκαετία του
’90 οι Πενάν, σε συνεργασία με άλλες ομάδες της εθνότητας των Νταγιάκ,
ανέλαβαν μη βίαιη δράση κατά των υλοτομικών εταιρειών, μπλοκάροντας τους
δρόμους από όπου μεταφερόταν η ξυλεία με αποτέλεσμα να σταματήσει έτσι η κοπή
των δέντρων. Το 1993 περίπου 300 Πενάν διέκοψαν την κυκλοφορία σε ένα δρόμο
στην ενδοχώρα του Σαραβάκ για επτά μήνες, στην περιοχή του Άνω Μπαράμ. Ο
πολύμηνος όμως αποκλεισμός του δρόμου είχε καταστροφικές συνέπειες και για
τους ίδιους. Εξαιτίας των επισκευών που χρειάστηκαν λόγω της απουσίας
συντήρησης σε αυτό το διάστημα, μειώθηκαν τα επιφορτισμένα με την επιβίωση των
μελών τής κοινότητας άτομα. H μειωμένη τροφή οδήγησε στον θάνατο 6 παιδιών και
3 ενήλικων Πενάν κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού.

Αυτό δεν είναι παρά ένα μικρό επεισόδιο στο χρονικό με τις ταλαιπωρίες και
τους διωγμούς που υφίστανται οι πληθυσμοί της Βορειοδυτικής Βόρνεο. Οι
ιθαγενείς των περιοχών αυτών αριθμούν σήμερα αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες
άτομα και αρκετοί από αυτούς είναι ακόμη κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες. Το
Σαραβάκ ήταν από το 1849 και για 100 χρόνια αποικία των Άγγλων. Στη συνέχεια
κατελήφθη από ιαπωνικά στρατεύματα, πέρασε για σύντομο χρονικό διάστημα σε
αυστραλιακή κατοχή και επανήλθε στους Άγγλους μέχρι να ενσωματωθεί στην
Ομοσπονδία της Μαλαισίας. Οι Νταγιάκ είναι γνωστοί στην ιστορία ως κυνηγοί
κεφαλών. Πρόκειται για έθιμο θρησκευτικής προέλευσης, που σήμερα έχει
εγκαταλειφθεί. Άλλωστε στην πλειονότητά τους έγιναν χριστιανοί. Το στίγμα του
«βάρβαρου» και «άγριου» δεν έπαψε όμως να τους ακολουθεί.

Οι Νταγιάκ είναι επιδέξιοι χειροτέχνες. Φτιάχνουν κομψά ρούχα και περίτεχνα
εργαλεία. Κατασκευάζουν θαυμαστές κρεμαστές γέφυρες και φυσοκάλαμα για το
κυνήγι στη ζούγκλα. Αρκετοί ζουν κοντά σε ποτάμια και στις ακτές, όπου έχουν
αναπτύξει εκτεταμένες ρυζοκαλλιέργειες. Τα τελευταία χρόνια ο τρόπος ζωής τους
έχει αλλάζει δραματικά λόγω της εκβιομηχάνισης, της αποψίλωσης του δάσους και
των σχεδίων βίαιης μετεγκατάστασης. Πολλοί Νταγιάκ έχουν οργανωθεί στο κίνημα
για τη διάσωση του πολιτισμού τους.