Δρόμοι

Εδώ και χρόνια…

…από τις φωτογραφίες εξαρτάται πώς κρίνουμε και πώς θυμόμαστε τις ανθρώπινες
συγκρούσεις. Το μουσείο της δυτικής μνήμης είναι κυρίως οπτικό. Οι φωτογραφίες
καθορίζουν με ανυπέρβλητη δύναμη τι θυμόμαστε από τα γεγονότα. Και όλα
δείχνουν πως εκείνο που θα θυμόμαστε κάποτε από τον πόλεμο της Αμερικής στο
Ιράκ, θα είναι οι φωτογραφίες των Ιρακινών αιχμαλώτων που βασανίζονται από
τους Αμερικανούς στις κακόφημες φυλακές Αμπού Γράιμπ.

Τα λόγια…

…αλλοιώνουν, τα λόγια προσθέτουν, τα λόγια αφαιρούν. Τα λόγια αποφεύγουν.
Αποφεύγουν να πουν γενοκτονία τη γενοκτονία στη Ρουάντα, όταν οι Αμερικανοί
δεν θέλουν να εμπλακούν. Αποφεύγουν να πουν γενοκτονία τη γενοκτονία των
Αρμενίων, όταν οι Αμερικανοί δεν θέλουν να δυσαρεστήσουν τους Τούρκους.
Αποφεύγουν να πουν βασανιστήρια όσα συμβαίνουν στις φυλακές Αμπού Γράιμπ. Όμως
υπάρχουν οι φωτογραφίες. Υπάρχει η φρίκη που προκαλούν όσα δείχνουν. Και η
φρίκη που προκαλεί από μόνο του το γεγονός πως τις τράβηξαν οι ίδιοι οι θύτες
– ποζάρουν και επιχαίρουν πλάι στα αβοήθητα θύματά τους. Οι Γερμανοί
στρατιώτες στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έβγαζαν φωτογραφίες από τις ωμότητες
που διέπρατταν στην Πολωνία και τη Ρωσία. Όμως, φωτογραφίες με τους θύτες πλάι
στα θύματά τους είναι εξαιρετικά σπάνιες, όπως γράφει η Τζανίνα Στρακ στο
βιβλίο της «Φωτογραφίζοντας το Ολοκαύτωμα». Αν με κάτι μοιάζουν οι φωτογραφίες
από το Αμπού Γράιμπ, είναι με τις φωτογραφίες από τα λιντσαρίσματα που έγιναν
από το 1880 έως το 1930 στην Αμερική και που έδειχναν Αμερικανούς να
χασκογελούν πλάι στα ακρωτηριασμένα κορμιά μαύρων που κρέμονταν από το σκοινί
τους. Οι φωτογραφίες από τα λιντσαρίσματα, λέει η συγγραφέας Σούζαν Σόνταγκ
στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», ήταν ενθυμήματα μιας συλλογικής δράσης, που
όσοι έπαιρναν μέρος σε αυτήν ένιωθαν απόλυτα δικαιωμένοι σε όσα έκαναν. Το
ίδιο είναι και οι φωτογραφίες από το Αμπού Γράιμπ.

Στο Αμπού Γράιμπ…

…όμως, οι φωτογραφίες που παίρνουν οι Αμερικανοί στρατιώτες είναι και κάτι
άλλο: εκτός από υλικό για ένα άλμπουμ, είναι και μηνύματα προς αποστολή.
Ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές έχουν σχεδόν όλοι οι στρατιώτες. Κάποτε η
φωτογράφιση ενός πολέμου ήταν δουλειά των φωτορεπόρτερ. Σήμερα, οι ίδιοι οι
στρατιώτες έχουν γίνει φωτογράφοι: καταγράφουν τον πόλεμό τους, τη διασκέδασή
τους, τις ωμότητές τους, ανταλλάσσουν φωτογραφίες μεταξύ τους και τις στέλνουν
μέσω του Ίντερνετ σε όλον τον κόσμο.

Οι φωτογραφίες…

…αυτές δεν θα χαθούν. Θα μείνουν για πάντα. Θα «αιωρούνται» στον αέναο κόσμο
του Ίντερνετ. Σαν ψηφιακοί καθρέφτες, θα δείχνουν στους ηθικούς και τους
φυσικούς αυτουργούς το πραγματικό τους πρόσωπο. Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες
λέξεις, έχουν πει. Μα κανείς δεν είπε πως για την προστασία της «αμερικανικής
ελευθερίας», δηλαδή του 5% της ανθρωπότητας, αξίζει να υποβληθεί σε
βασανιστήρια το υπόλοιπο 95%.