Πολύ χειρότερο από το Bιετνάμ

Το Ιράκ δεν είναι ένα δεύτερο Βιετνάμ -είναι κάτι πολύ χειρότερο. Οι
εικόνες της κακοποίησης από τις φυλακές του Αμπού Γράιμπ αποδεικνύουν, πέρα
από την αμερικανική εξαχρείωση, πόσο παρανοϊκό είναι να διεξάγει κανείς έναν
πόλεμο ως ηθική σταυροφορία.

«Βγάλτε τα στρατεύματα από το Ιράκ». Διαδηλώτρια στις Φιλιππίνες

Άστοχος από την πρώτη στιγμή, ο πόλεμος στο Ιράκ είναι σήμερα εκτός ελέγχου.
Όποια νομιμότητα κι αν είχαν ποτέ οι κατοχικές δυνάμεις, έχει καταστραφεί και
υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Ιρακινοί αντάρτες ενώνουν τις δυνάμεις τους σε ένα
κίνημα αντίστασης που βυθίζει ανεπανόρθωτα τη χώρα στο χάος. Εν αναμονή ακόμα
περισσότερων επιβαρυντικών φωτογραφιών και βίντεο, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν στο
Ιράκ μια ιστορική ήττα -ένα πλήγμα πολύ πιο καταστροφικό από αυτό που
υπέστησαν στο Βιετνάμ και με πολύ σοβαρότερες παγκόσμιες επιπτώσεις.

Σοκ και δέος. Ως αποτέλεσμα του Βιετνάμ και της Σομαλίας, το
αμερικανικό στρατιωτικό δόγμα βασίστηκε στην «προστατευόμενη δύναμη» και το
«σοκ και δέος». Στην πράξη, οι τακτικές αυτές σημαίνουν «σκοτώνω οποιονδήποτε
δείχνει να με απειλεί και καταβάλλω τον εχθρό χρησιμοποιώντας εξουθενωτική
δύναμη πυρός». Αποτελεσματικές στα πρώτα στάδια του πολέμου, όταν ο εχθρός
ήταν ο Σαντάμ και το καθεστώς του, γίνονται βαθιά αντιπαραγωγικές όταν, όπως
συμβαίνει σήμερα στο Ιράκ, ο εχθρός περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα του πληθυσμού.
Το να γεμίζεις τα νοσοκομεία και τα νεκροτομεία δεν είναι ο καλύτερος τρόπος
να κερδίσεις «την καρδιά και το μυαλό». H διαμάχη έγινε κατά συνέπεια ακόμα
πιο άγρια. Σε συνθήκες όπως αυτές είναι που μετατρέπονται σε ρουτίνα τα
βασανιστήρια. Στο Ιράκ, στη διάρκεια του τελευταίου έτους, όπως και στην
Τσετσενία, και πριν από αυτήν στην Αλγερία, όπου οι Γάλλοι διεξήγαγαν έναν
ανάλογα βρώμικο πόλεμο, οποιοσδήποτε θα μπορούσε να καταλήξει θύμα
βασανιστηρίων.

H κακοποίηση ήταν εγγενής στην αμερικανική προσέγγιση του πολέμου. H κυβέρνηση
Μπους χλεύασε ή καταστρατήγησε το διεθνές δίκαιο για την αντιμετώπιση των
κρατουμένων από την πρώτη στιγμή του πολέμου εναντίον της τρομοκρατίας. Στην
πραγματικότητα, στο Ιράκ, δημιούργησε εσκεμμένα ένα περιβάλλον ανομίας μέσα
στο οποίο τα βασανιστήρια έχαιραν της απόλυτης ατιμωρησίας. Όμως μια τέτοια
περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου και των κανόνων πολιτισμένης συμπεριφοράς
ισοδυναμεί με στρατηγική ήττας. Ακόμα και μέχρι πρότινος, η σύγκρουση των
πολιτισμών ήταν απλώς μια εσφαλμένη και χονδροειδής θεωρία. Έπειτα από τις
πρόσφατες αποκαλύψεις όμως, εξελίσσεται σε αυτο-εκπληρούμενη προφητεία.

Δυτικό καθεστώς. Ανατρέποντας τον Σαντάμ, οι Αμερικανοί κατέστρεψαν ένα
κατ’ ουσίαν δυτικό καθεστώς, παρόμοιο με τη σταλινική Σοβιετική Ένωση ως προς
τη μαχητική του κοσμικότητα. Με αυτόν τον τρόπο, ενδυνάμωσαν το σκληροπυρηνικό
ισλάμ ως τη μοναδική σημαντική πολιτική δύναμη της χώρας. Άμεσος καρπωτής των
αποκαλύψεων για τα βασανιστήρια θα είναι πιθανότατα το Ιράν. Σε παγκόσμιο
επίπεδο, κύριος ευεργετούμενος είναι η Αλ Κάιντα. Είναι σχεδόν βέβαιο πως η
βία στο Ιράκ θα κλιμακωθεί. Οι διεθνείς οργανισμοί και οι δυτικές πετρελαϊκές
εταιρείες πιθανότατα θα αποχωρήσουν και κάθε προοπτική ανοικοδόμησης της χώρας
θα χαθεί. Τι θα γίνει τότε το Ιράκ και τα πετρέλαιά του; Και η έξοδος δεν θα
περιοριστεί στο Ιράκ. Οι δυτικές εταιρείες εγκαταλείπουν ήδη τη Σαουδική
Αραβία, στόχο ολοένα και περισσότερων τρομοκρατικών επιθέσεων.

Το τίμημα είναι πολύ υψηλό

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος ενός συνεχιζόμενου πολέμου στο Ιράκ.
Το τίμημα όμως μια γρήγορης αποχώρησης θα είναι υψηλό. Ο Μπους ίσως να
επιβιώσει, αλλά για τον Τόνι Μπλερ δεν υφίσταται τέτοια προοπτική. Στις ΗΠΑ, η
αμερικανική αποχώρηση θα παρουσιαστεί ως μια ανταμοιβή για μια δουλειά καλώς
καμωμένη.

H αναλογία. Ο υπόλοιπος κόσμος θα την αναγνωρίσει ως μια ταπεινωτική
ήττα -και σε αυτό ακριβώς το σημείο είναι ακατάλληλη η αναλογία με το Βιετνάμ.
Ο πόλεμος του Ιράκ χάθηκε πολύ πιο γρήγορα από εκείνον στη Νοτιοανατολική Ασία
και οι επιπτώσεις στον κόσμο είναι πιθανότατα πολύ σοβαρότερες. Το Βιετνάμ
είχε μικρή οικονομική σημασία, ενώ το Ιράκ έχει ζωτική θέση στην παγκόσμια
οικονομία. H Σαϊγκόν δεν συμπαρέσυρε στην πτώση κάποιο ντόμινο. Τα αμερικανικά
τεθωρακισμένα όμως αναμένεται να πυροδοτήσουν εγκαταλείποντας τη Βαγδάτη
αλυσιδωτές, όσο και επικίνδυνες, αντιδράσεις.

Είναι αδύνατο να προβλεφθούν στο σύνολό τους οι συνέπειες ενός τέτοιου
πλήγματος στην αμερικανική ισχύ. Μία συνέπεια, ωστόσο, είναι ήδη αρκετά σαφής.
Ο κόσμος είδε το τέλος του φιλελεύθερου ιμπεριαλισμού: σκοτώθηκε στα πεδία του
Ιράκ. Δεν είναι παρηγοριά για τον λαό αυτής της χώρας, τουλάχιστον όμως τα
βάσανά τους απέδειξαν πόσο βάναυσα τρελό είναι να διεξάγει κανείς έναν πόλεμο
πιστεύοντας ότι πρόκειται και παρουσιάζοντάς τον ως φιλελεύθερη σταυροφορία.

Ο John Gray είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Σκέψης στο London School of
Economics (LSE) και συγγραφέας του βιβλίου «H Αλ Κάιντα και τι σημαίνει να
είσαι σύγχρονος» («Al Qaeda and what it means to be modern», Faber & Faber).