Aχτίδες φωτός για τις οικονομίες

Από γεωπολιτικής απόψεως, ο κόσμος βρίσκεται σήμερα σε πολύ κακή κατάσταση.
Πουθενά στη Μέση Ανατολή δεν υπάρχει ευημερία, σταθερότητα και ηρεμία. Τα έθνη
έχουν διχαστεί βαθιά από την προσπάθεια της συμμαχίας Αμερικανών και Βρετανών
να αλλάξουν τα πράγματα στην περιοχή. Και το χειρότερο φαίνεται ότι δεν έχει
έρθει ακόμη.

Αποτελεί παρηγοριά το γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία φαίνεται πως θα
βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση τα επόμενα δύο χρόνια. Πέρα από την
επιτάχυνση της ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας, από τα μέσα του 2003, οι
ειδικοί του ΟΟΣΑ κάνουν πιο αισιόδοξες προβλέψεις για την ανάπτυξη το 2004. Ο
ΟΟΣΑ μετέβαλε τις προβλέψεις του για ανάπτυξη στις ΗΠΑ το 2004 σε 4,7%, κάτι
που κρίνω ότι αποτελεί αμυντική εκτίμηση. Είναι φυσικό, ότι η εκτίμηση αυτή θα
χαροποιήσει τα στελέχη που εργάζονται στον Λευκό Οίκο για να πετύχουν την
επανεκλογή του προέδρου Τζορτζ Μπους.

Στην ευρωζώνη

Επειδή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανησυχούσε για τον πληθωρισμό, δεν έκανε απολύτως τίποτε για την ανάπτυξη

Άλλη μια αισιόδοξη πρόβλεψη είναι αυτή που κάνει λόγο για ανάπτυξη κατά 3% της
ιαπωνικής οικονομίας, η οποία αντιμετώπισε πολλά προβλήματα μετά το 1989, όταν
έσκασε η φούσκα στο χρηματιστήριο και στην αγορά ακινήτων. Δυστυχώς, όμως, η
ανάπτυξη στην ευρωζώνη φαίνεται ότι θα είναι μόνον η μισή από αυτή στην
Ιαπωνία. H προσπάθεια να φορέσουν 12 διαφορετικά πόδια το ίδιο νούμερο
παπούτσι, έβλαψε τις τρεις ισχυρότερες οικονομίες της ευρωζώνης, τη Γερμανία,
τη Γαλλία και την Ιταλία. H ανεργία, αλλά και οι ετήσιες ώρες εργασίας,
επηρεάστηκαν ιδιαίτερα αρνητικά. Οι χώρες αυτές δεν αναμένεται να δουν τις
οικονομικές τους συνθήκες να βελτιώνονται, αν επαληθευτούν οι προβλέψεις του
ΟΟΣΑ: ανάπτυξη μόλις 0,9% για την Ιταλία και 1,1% για τη Γερμανία. H
οικονομική μεγέθυνση σε άλλες χώρες, εκτός της τριάδας, όπως η Ισπανία, η
Ιρλανδία και η Φινλανδία, θα δημιουργήσει ανάπτυξη 1,6% στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
δηλαδή μόλις το ένα τέταρτο της ανάπτυξης που εκτιμάται ότι θα έχουν το 2004
οι ΗΠΑ.

Τίποτε για την ανάπτυξη

Όταν οι ΗΠΑ και η Βρετανία υπέφεραν από την ύφεση του 2001, οι κεντρικές τους
τράπεζες αύξησαν σημαντικά τον δανεισμό, χαλαρώνοντας τη νομισματική πολιτική,
για να αντιμετωπίσουν τις δύσκολες συνθήκες. Τι γίνεται, όμως, με τις
κεντρικές τράπεζες της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Γαλλίας; Υπάρχουν, αλλά
πλέον δεν έχουν αρμοδιότητες στη χάραξη της μακροοικονομικής πολιτικής. Τις
αρμοδιότητες αυτές τις έχει πια η EKT, η οποία, επειδή ανησυχούσε για τον
πληθωρισμό, δεν έκανε απολύτως τίποτε για την ανάπτυξη.

Έτσι, η Ιταλία, η Γερμανία και η Γαλλία αναγκάστηκαν να αυξήσουν τα ελλείμματά
τους. Με βάση τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, αυτό δεν έπρεπε να
γίνει. Αντίθετα, οι ΗΠΑ και οι χώρες της E.E. που διατήρησαν την αυτονομία
τους στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής, χρησιμοποίησαν τη δύναμή τους αυτή
προς όφελός τους όταν αντιμετώπισαν προβλήματα στην οικονομία, το 2002 και το
2003.

Ξύπνησε ο γίγαντας

H σημερινή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η παγκόσμια οικονομία, δεν
περιγράφεται επαρκώς αν αγνοηθεί η Κίνα. Ο κάποτε κοιμώμενος αυτός γίγαντας
είναι πλέον ιδιαίτερα δραστήριος. H Κίνα ανταγωνίζεται τώρα τους γείτονές της
στον Ειρηνικό, οι οποίοι, όμως, είναι και οι καλύτεροί της πελάτες. H Κίνα
φοβάται τον αυξανόμενο πληθωρισμό και το Πεκίνο αρχίζει να δίνει εντολές να
πραγματοποιούνται έλεγχοι τιμών, ώστε να αποφευχθεί υπερθέρμανση της
οικονομίας. Τον ίδιο φόβο συμμερίζονται και ανεξάρτητοι παρατηρητές.

Μπορεί, όμως, η ένταση τέτοιων φαινομένων να αλλάξει σημαντικά τις προβλέψεις
του ΟΟΣΑ; H προφανής απάντηση είναι, «ναι». Τα οικονομικά δεν είναι ακριβής
επιστήμη. Υπάρχει, όμως, κι ένας δεύτερος φόβος: πότε το τεράστιο εξωτερικό
χρέος της Αμερικής, που άρχισε να δημιουργείται μετά το 1980, θα αποδειχθεί
καταστροφικό για το δολάριο; «Ποτέ» λένε οι πατριώτες στις ΗΠΑ. «H Αμερική
είναι πολύ μεγάλη για να της συμβεί τέτοια αναποδιά». «Κάποια στιγμή στο
μέλλον, αλλά πιθανότατα όχι μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια», λένε παλαιοί
στατιστικολόγοι. Τα πρώτα χρόνια μετά την ενδεχόμενη υποτίμηση του δολαρίου οι
Αμερικανοί παραγωγοί θα ωφεληθούν σημαντικά λόγω της ενίσχυσης του ευρώ, του
γιεν και του κινεζικού γουάν έναντι του αμερικανικού νομίσματος. Όταν, όμως, η
υποτίμηση του δολαρίου επιταχυνθεί, μπορεί να επικρατήσει πανικός στις
διεθνείς αγορές.

Τα επιτόκια

H τέχνη της οικονομικής εκτίμησης απαιτεί να είναι κανείς ενήμερος για όλα τα
πιθανά δεινά. Όμως το να ενεργεί πάντοτε σαν να βρίσκονται προ των πυλών τα
χειρότερα σενάρια, οδηγεί σε οικονομική κρίση. Υπάρχει και κάτι άλλο που θα
μπορούσε να ακυρώσει την αισιοδοξία του ΟΟΣΑ: Είναι, πλέον, βέβαιο, ότι η FED
θα προχωρήσει σύντομα σε αύξηση των επιτοκίων. Αυτό θα αναστατώσει τη Γουόλ
Στριτ και την αγορά ομολόγων και μπορεί να οδηγήσει σε σκάσιμο της φούσκας
στην αμερικανική αγορά ακινήτων. Πάντως, παρά τους φόβους αυτούς, νομίζω ότι
οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας δείχνουν φέτος λίγο
καλύτερες από όσο ήταν το αντίστοιχο χρονικό διάστημα πέρυσι.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ