Mουσική από φωτογραφίες

Ο παραδοσιακός τρόπος για να διατηρήσει κανείς ζωντανό ένα μουσικό κομμάτι
που ηχογραφήθηκε πριν από δεκάδες χρόνια είναι να αναπαράξει τον δίσκο σε ένα
γραμμόφωνο ή πικάπ και στη συνέχεια να μετατρέψει τον ήχο σε ένα αρχείο το
οποίο μπορεί να αποθηκευθεί ψηφιακά.

Πρόσφατα δύο φυσικοί από το Εθνικό Εργαστήριο Lawrence Berkeley στην
Καλιφόρνια εφηύραν μία πρωτότυπη μέθοδο για να αναπαράγουν τους παμπάλαιους
δίσκους βινυλίου χωρίς να χρειάζεται να τους τοποθετούν σε κάποιο πικάπ.
Φωτογραφίζουν τις αυλακώσεις του δίσκου και στη συνέχεια προσομοιώνουν ψηφιακά
στον υπολογιστή το πέρασμα της βελόνας μέσα από αυτές.

Φωτογραφίζουν τις αυλακώσεις. Οι δύο επιστήμονες τραβούν χιλιάδες
διαδοχικές φωτογραφίες μεγάλης ευκρίνειας από τις αυλακώσεις και στη συνέχεια
τις ενώνουν αποκτώντας σαφή εικόνα της κυματοειδούς μορφής τους. Παράλληλα
υπολογίζουν την πορεία που θα ακολουθούσε η βελόνα αν περνούσε ανάμεσά τους
για να αναπαράξει το μουσικό κομμάτι.

«Παίρνουμε την εικόνα και επιτρέπουμε στο υπολογιστικό μοντέλο να
συμπεριφερθεί όπως η βελόνα», λέει ο Καρλ Χάμπερ, ο οποίος διεξάγει την έρευνα
με τον συνάδελφό του Βιτάλι Φαντέγιεφ. H νέα μέθοδος μπορεί να αποδειχθεί
αρκετά σημαντική για την αναπαραγωγή κομματιών που ηχογραφήθηκαν σε παλιούς
δίσκους, οι οποίοι είναι πλέον ιδιαίτερα εύθραυστοι ή έχουν υποστεί σοβαρές
ζημιές. Με τον τρόπο της φωτογραφικής – ψηφιακής αναπαραγωγής μπορεί να
ξαναζωντανέψουν μουσικά κομμάτια τα οποία ηχογραφήθηκαν σε δίσκους ή κέρινους
κυλίνδρους που είναι γρατζουνισμένοι, σπασμένοι ή ακόμη και θρυμματισμένοι.

Παλιές ηχογραφήσεις. «Το ενθουσιώδες στοιχείο της υπόθεσης για μένα
είναι ότι η μέθοδος αυτή μπορεί να διασώσει πολύ παλιές ηχογραφήσεις», λέει ο
Ντάνιελ Σμπαρντέλα, ο οποίος είναι μηχανικός ήχου στα Αρχεία Ηχογραφήσεων
Rodgers and Hammerstein της Δημόσιας Βιβλιοθήκης για τις Εφηρμοσμένες Τέχνες
στη Νέα Υόρκη.

Μία ηχογράφηση θα μπορούσε να αναλυθεί σε πολύ μικρά τμήματα και μετά να
μετατραπεί σε ηχητικό αρχείο. Αυτό από την πλευρά του θα μπορούσε να
ανακατασκευαστεί ώστε να ξαναζωντανέψει η παλιά ηχογράφηση. «Ο σκοπός ενός
ηχητικού αρχείου είναι να διατηρήσει ζωντανό όσο περισσότερο ήχο γίνεται.
Επομένως, αν με αυτήν τη μέθοδο μπούμε να διασώσουμε έστω και λίγα
δευτερόλεπτα μια σπάνιας ηχογράφησης των αρχών του 20ού αιώνα, τότε έχουμε στα
χέρια μας ένα πολύτιμο εργαλείο», προσθέτει ο Ντ. Σμπαρντέλα.

H μέθοδος των δύο φυσικών βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια ανάπτυξης και
χρηματοδοτείται από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. «Εκεί φυλάσσονται ορισμένες
από τις πρώτες ηχογραφήσεις που έγιναν σε κέρινους κυλίνδρους», λέει ο Μαρκ
Ρόσα, ο οποίος είναι αρμόδιος για τη διατήρηση των υπαρχόντων στη Βιβλιοθήκη.
«Οι κύλινδροι είχαν κατασκευαστεί από φθηνά υλικά που δεν άντεξαν στον χρόνο»,
εξηγεί ο Ρόσα. Κάποιοι από τους κυλίνδρους και τους πρώτους δίσκους Έντισον
είναι σπασμένοι ή θρυμματισμένοι.

Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν πως η μέθοδος με τους υπολογιστές μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη από τη στιγμή που θα είναι σε θέση να διασώσει ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα από σπάνια μουσικά κομμάτια, τα οποία είχαν ηχογραφηθεί στις αρχές του 20ού αιώνα

Εικονική βελόνα. H μέθοδος που ακολουθούν οι δύο φυσικοί δεν έρχεται σε
επαφή με τους δίσκους. Όταν τραβηχτούν οι φωτογραφίες, αναλαμβάνει δουλειά
ένας ειδικός αλγόριθμος, ο οποίος ανιχνεύει την ύπαρξη γρατζουνιών ή κηλίδων
σκόνης στις αυλακώσεις και τις εξαφανίζει. Στη συνέχεια, το λογισμικό του
ηλεκτρονικού υπολογιστή προσομοιώνει την κίνηση της βελόνας στον δίσκο ή τον
κύλινδρο και ο ήχος που αναπαράγεται μετατρέπεται αυτομάτως σε ένα ψηφιακό
αρχείο.

«Αυτό είναι και το πλεονέκτημα της μεθόδου. Δεν υπάρχει καμία επαφή με τον
δίσκο. Εσύ φωτογραφίζεις τις αυλακώσεις και μετά είναι δουλειά τού λογισμικού
το πώς θα προχωρήσει η αναπαραγωγή του ήχου», λέει ο Χάμπερ.

Τόσο ο Χάμπερ όσο και ο Φαντέγιεφ έμπλεξαν εντελώς συμπτωματικά με την ιστορία
της διατήρησης μουσικών κομματιών. Αυτό που έχουν σπουδάσει και ασχολούνται
είναι η Σωματιδιακή Φυσική και όχι η μουσική αρχειοθέτηση. H αφορμή δόθηκε από
μια ραδιοφωνική εκπομπή που αναφερόταν στα προβλήματα συντήρησης των παλαιών
δίσκων και οι δύο ειδικοί αναρωτήθηκαν αν κάποιες τεχνικές, τις οποίες
χρησιμοποιούσαν σε πειράματα με σωματιδιακούς ανιχνευτές, μπορούσαν να βρουν
εφαρμογή και στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Με μικροσκόπιο. Οι δύο φυσικοί δοκίμασαν αρχικά τη μέθοδό τους
χρησιμοποιώντας έναν δίσκο 78 στροφών. Πήραν μία ηλεκτρονική φωτογραφική
μηχανή του εμπορίου και ένα μικροσκόπιο ώστε να τραβήξουν λεπτομερείς εικόνες
των αυλακώσεων. Όμως η διαδικασία ήταν χρονοβόρα, καθώς απαιτήθηκαν 40 λεπτά
για να αναπαραχθεί ψηφιακά ένα δευτερόλεπτο ήχου από τον δίσκο. Στη συνέχεια
βελτίωσαν τα συστήματα φωτογράφισης και ανίχνευσης των δίσκων, με αποτέλεσμα
να καταφέρουν σε σύντομο χρονικό διάστημα να αναπαράγουν ολόκληρα τραγούδια.

Ακούστε το πρώτο τεστ στο Ίντερνετ

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση www-cdf.lbl.gov/~av μπορεί όποιος
θέλει να ακούσει σε τρεις διαφορετικές εκδοχές ένα φολκλορικό τραγούδι που
ηχογραφήθηκε το 1950 και έχει τίτλο «Goodnight Irene». Στην πρώτη περίπτωση η
αναπαραγωγή του κομματιού έγινε με τη μέθοδο που αναπτύσσουν οι δύο
Αμερικανοί, στη δεύτερη περίπτωση το ίδιο τραγούδι ακούγεται όπως κυκλοφορεί
σε δίσκο CD του εμπορίου και στην τρίτη περίπτωση όπως ακριβώς ακούγεται με τη
χρήση πικάπ.

Πρόσφατα, οι Χάμπερ και Φαντέγιεφ επαναδημιούργησαν ένα μουσικό κομμάτι που
είχε αποθηκευτεί σε κέρινη πλάκα του 1909. Σε αυτές τις πλάκες, ο ήχος είναι
αποθηκευμένος με κατακόρυφη διάταξη και, όπως λέει ο Χάμπερ, «αν τον κοιτάξεις
από πάνω δεν μπορείς να διακρίνεις το ύψος των αυλακώσεων. Επομένως οι
τεχνικές που χρησιμοποιούμε στους δίσκους του βινυλίου, για να αποτυπώσουμε σε
ψηφιακή εικόνα τη δυσδιάστατη αναπαράσταση των αυλακώσεων, δεν έχουν
αποτέλεσμα».

Το καλύτερο αποτέλεσμα είναι όταν οι αυλακώσεις του δίσκου αποτυπώνονται σε
τρισδιάσταση μορφή, όμως η σχετική διαδικασία είναι κάπως χρονοβόρα. Ο Χάμπερ
πιστεύει ότι μελλοντικά θα εμφανιστούν στο εμπόριο τέτοιες συσκευές, οι οποίες
θα έχουν εφαρμογή και σε άλλα επιστημονικά πεδία.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου