BIOΛOΓIKA ΠPOΪONTA Ο «πόλεμος»

H καθοδική πορεία δεν άρχισε με την εμφάνιση της γενετικής μηχανικής. Ο
κατήφορος άρχισε πολύ νωρίτερα. Αυτό που άλλοτε ονομάστηκε «πράσινη
επανάσταση» και που σήμερα κοντεύει να γίνει εφιάλτης γέμισε το χώμα και τα
νερά με δηλητήρια και έφερε τη χημεία στο τραπέζι

Τον Νοέμβριο του 2001, δύο ερευνητές του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της
Καλιφόρνιας δημοσίευσαν στο έγκυρο και διεθνούς εμβέλειας περιοδικό «Nature»
τα αποτελέσματα μιας έρευνας με την οποία απεδείκνυαν ότι μια ιθαγενής
ποικιλία καλαμποκιού στο Μεξικό βρέθηκε «μολυσμένη» με γύρη προερχόμενη από
άλλη ποικιλία, γενετικά μεταλλαγμένη και μάλιστα καλλιεργημένη σε μεγάλη
απόσταση. Ο σάλος που προκλήθηκε τότε στις τάξεις των μεγάλων αγροχημικών
εταιρειών ήταν τέτοιος, ώστε ξεκίνησε αμέσως μια επιχείρηση απειλών εναντίον
της ίδιας της ζωής των επιστημόνων και μια τεράστια εκστρατεία «ενημέρωσης».
Στην πραγματικότητα ήταν η πρώτη φάση ενός πολέμου για τη διεκδίκηση των
αγορών που κορυφώθηκε τον Ιούνιο του 2002, όταν οι ΗΠΑ, μαζί με τον Καναδά,
την Κίνα, την Αργεντινή και την Αίγυπτο, προσέφυγαν στον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου (ΠΟΥ) εναντίον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία για μια πενταετία είχε
«μπλοκάρει» την εισαγωγή μεταλλαγμένων προϊόντων στο έδαφός της με το γνωστό
μορατόριουμ.

Το διακύβευμα ήταν κατ’ αρχήν οικονομικό, αφού απειλούνταν η αξιοπιστία και οι
νέες αγορές – μεταξύ των οποίων και αυτές του Τρίτου Κόσμου – στις οποίες οι
μεγάλες πολυεθνικές του αγροτοδιατροφικού τομέα είχαν επενδύσει πολλά και
περίμεναν πολλά περισσότερα. Ήδη οι 10 μεγαλύτερες απ’ αυτές συγκεντρώνουν και
ελέγχουν το 81% της παγκόσμιας αγοράς αγροχημικών προϊόντων αξίας 29 δισ.
δολαρίων και το 37% του πολλαπλασιαστικού υλικού αξίας 15 δισ. δολαρίων. H
πίεση των μεγάλων γεωργικών χωρών από τη μια και των πολυεθνικών από την άλλη
έφερε αποτελέσματα. H συμβιβαστική πρόταση που τελικά υιοθετήθηκε αυτό το
καλοκαίρι τόσο από τον ΠΟΥ όσο και από την E.E. προβλέπει στην ουσία την άρση
όλων των εμπορικών φραγμών, αλλά και την παράλληλη θέσπιση αυστηρών
νομοθετικών κανόνων για την προστασία του δικαιώματος της ελεύθερης επιλογής
τόσο των αγροτών όσο και των καταναλωτών, όπως επίσης και πολύ απαιτητικών
διαδικασιών και προϋποθέσεων για την έγκριση των νέων (βιοτεχνολογικών)
προϊόντων. Κακά τα ψέματα: η κερκόπορτα για την ελεύθερη διάδοση της γεωργίας
των μεταλλαγμένων ειδών έχει ήδη ανοίξει.

Από την άλλη μεριά, οι αντιδράσεις προέρχονται από τις μικρότερες κυρίως
χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα – όμως με αρκετές αντιφάσεις και
παλινωδίες -, που ορθά διαπιστώνουν πως δεν απειλείται μόνο το περιβάλλον και
(δυνάμει) η υγεία των καταναλωτών, αλλά και κάτι πολύ σημαντικότερο: η
ιδιαιτερότητα της γεωργικής τους οικονομίας. Μιας οικονομίας που δεν μπορεί να
βασίζεται μόνο στις βιομηχανικές καλλιέργειες – κυρίως καλαμπόκι, βαμβάκι προς
το παρόν – αλλά σ’ αυτό που συνθέτουν η διαφορετικότητα του κάθε
μικροκλίματος, η ποικιλία των εδαφών και οι συνήθειες των ανθρώπων. Με άλλα
λόγια, αυτό που ονομάζουμε πολιτισμός. Αντίθετα, η αμφισβητούμενη ασφάλεια, το
χαμηλότερο κόστος και ο τεχνολογικός έλεγχος της ζωντανής φύσης που υπόσχονται
η Monsanto, η Ciba, η Novartis, και η Holden μάς φέρνει όλο και μακρύτερα απ’
αυτό το αγροτοδιατροφικό πρότυπο που επιβίωσε για εκατοντάδες, αν όχι
χιλιάδες, χρόνια, ιδιαίτερα στη λεκάνη της Μεσογείου, και που αποτελεί και το
συγκριτικό μας πλεονέκτημα. Αυτό δηλαδή που μπορεί στο μέλλον να συντηρήσει
όχι μόνο τους ανθρώπους της περιοχής, αλλά και ένα συνεχώς ανερχόμενο τουρισμό
με ποιοτικά χαρακτηριστικά που εκτός από τον ήλιο και τη θάλασσα θα ζητά όλο
και περισσότερο τις χαμένες γεύσεις και την κουλτούρα της μεσογειακής
διατροφής.

Για να είμαστε όμως δίκαιοι, η καθοδική πορεία δεν άρχισε με την εμφάνιση της
γενετικής μηχανικής, παρά το ότι η φάση αυτή είναι ένα πολύ σημαντικό, ίσως το
σημαντικότερο, επεισόδιο στην ιστορία της γεωργίας, με απρόβλεπτες συνέχειες
και συνέπειες. Ο κατήφορος άρχισε πολύ νωρίτερα, με την υποκατάσταση των
τοπικών ποικιλιών από ξενόφερτα και μη προσαρμοσμένα υβρίδια, από την υποταγή
της ουσίας των προϊόντων στις ανάγκες εμπορίας και τυποποίησης, από τη θυσία
της διατροφικής ασφάλειας στον βωμό της παραγωγικότητας και του γρήγορου
κέρδους. Αυτό που άλλοτε ονομάστηκε «πράσινη επανάσταση» και που σήμερα
κοντεύει να γίνει εφιάλτης γέμισε το χώμα και τα νερά με δηλητήρια και έφερε
τη χημεία στο τραπέζι. Έκανε επίσης την πλειονότητα των αγροτών έρμαιο του
συστήματος των επιδοτήσεων, των δανείων, των γεωπόνων-εμπόρων φυτοφαρμάκων,
μεγάλωσε τις ανισότητες και τις εξαρτήσεις, προκάλεσε τα μπλόκα της Βιοκαρπέτ
και τη μισοτελειωμένη εκτροπή του Αχελώου. Αν υπάρχει κάτι θετικό μέσα στο νέο
πεδίο που διαμορφώνει η τεχνολογία των μεταλλαγμένων – με όλες τις προκλήσεις
και τις αντιπαλότητες -, είναι το ενδεχόμενο της αφύπνισης αγροτών και
καταναλωτών με τη βοήθεια των κινημάτων, των οραματικών πολιτικών και των
ανεξάρτητων επιστημόνων.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ και πρώην επικεφαλής
του ελληνικού τμήματος της Greenpeace.