ΓIΩPΓΟΣ ZΟΓΓΟΛΟΠΟYΛΟΣ Πέταξε με την ομπρέλα της τέχνης

H «τρύπα» της εισόδου του Μετροπόντικα στο Σύνταγμα, βάθους 18 μ. και διαμέτρου 8,8 μ. ενέπνευσε στον Γιώργο Ζογγολόπουλο το «αίθριο» ­ έργο που έφερε το φυσικό φως στα υπόγεια του Μετρό. Οι σκάλες και οι ομπρέλες, βαμμένες στα βασικά χρώματα, κινούνται ελαφρά από το αεράκι, ενώ στον ατσάλινο σωλήνα καθρεφτίζονται τα χρώματα και δημιουργούνται ζωγραφικές εικόνες

Ανθηρός και δημιουργικός ώς το τέλος, ο Γιώργος Ζογγολόπουλος άφησε την
τελευταία πνοή του τα ξημερώματα της Τρίτης στο «Υγεία». Αυτή ήταν η σπάνια
τύχη του Γιώργου Ζογγολόπουλου, που γνώρισε τα τελευταία χρόνια μεγάλες χαρές
ως δημιουργός, που συνδύαζε την ποίηση και τη χάρη με την απλότητα. Οι
διάτρητες ομπρέλες του, οι σκάλες που ανεβαίνουν στον ουρανό, οι σημαίες που
λικνίζονται, το αίθριο γεμάτο φως που άνοιξε στα έγκατα του σταθμού του Μετρό
στο Σύνταγμα, κι άλλα έργα, κατέλαβαν σημαντικές θέσεις στο δημόσιο χώρο και
στην καρδιά των ανθρώπων που αναγνώριζαν στα έργα του αιωνόβιου καλλιτέχνη μια
φρεσκάδα νεανική και μια αξία διαχρονική.

Με την πάροδο του χρόνου τα γλυπτά του, όλο και πιο διάφανα, συνομιλούσαν
πλέον με τα στοιχεία της φύσης, το νερό, τον άνεμο και το φως. H ίδια κοινωνία
που αποθέωσε τον Ζογγολόπουλο για τη δημιουργία του μνημείου των γυναικών της
Ηπείρου στα βουνά του Σουλίου, δένοντας επικά τη φύση και την τέχνη στο
Ζάλογγο 1954-60, του έκλεισε την πόρτα κατάμουτρα όταν φιλοτέχνησε το μνημείο
για τον Γοργοπόταμο και κατέστρεψε το πρωτοποριακό κινητικό γλυπτό του με τους
πίδακες νερού στην Πλατεία Ομονοίας του 1960, χωρίς να ζητήσει συγγνώμη.
Αγκάλιασε το μοντέρνο γλυπτό του – ύψους 18 μ. – στην είσοδο της Διεθνούς
Εκθέσεως Θεσσαλονίκης (1964) και τ’ άλλα έργα με τους φακούς τού ανοξείδωτου
χάλυβα, το πλεξιγκλάς, που έχουν την ιδιότητα να μεταμορφώνονται, να
λικνίζονται, να παίζουν και να εναρμονίζονται.

Πίσω από τον ραφιναρισμένο αστό, τον κοσμοπολίτη, τον ανένταχτο αριστερό με το
ανοιχτό μυαλό, που ήταν ο Ζογγολόπουλος, υπήρχε και μια «φυγή». Ένα ατρόμητο
«μαγκάκι» που επούλησε το σακάκι του για να τα βγάλει πέρα για λίγες μέρες, τη
στιγμή που αποφάσισε να αφήσει την ασφάλεια μιας θέσης στο Δημόσιο για την
ελεύθερη σταδιοδρομία. Ο Ζογγολόπουλος διατήρησε στην ψυχή και στο έργο του
μια δροσιά εφηβική. Όσο μεγάλωνε τόσο κατέπλησσε μ’ αυτό το χάρισμα. Το
μυστικό του, ότι δούλευε συνέχεια.

Γεννήθηκε το 1903 στην Αθήνα, κοντά στην Ομόνοια, και περηφανευόταν να
θυμάται ότι στα παιδικά του χρόνια διέτρεχε την οδό Πανεπιστημίου με το
πατίνι. Ανήσυχος, το έσκαγε συνεχώς από το σχολείο και πήγαινε στα περιβόλια
της Κολοκυνθούς για να ζωγραφίσει. Από μικρός, ζωγράφιζε «σαν μεγάλος». Έχασε
νωρίς τον πατέρα του, αλλά σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το
1930-41, έκανε την πρώτη του εμφάνιση με την Ομάδα Τέχνης B το 1933 και την
πρώτη ατομική το 1948. Έκτοτε εργάσθηκε στο αρχιτεκτονικό τμήμα του υπουργείου
Παιδείας. Με τον πόλεμο του ’40 στρατεύθηκε. Συνέχισε τις σπουδές του στο
εξωτερικό μετά το 1948 με υποτροφία στο Παρίσι, κοντά στον Μαρσέλ Σιμόν, κι
αργότερα στην Ιταλία, όπου μελέτησε την τέχνη της Αναγέννησης. Δούλεψε σε όλα
τα ιδιώματα της τέχνης από παραστατική ώς αφηρημένη, έκανε γλυπτική με όλα τα
υλικά και όταν ήταν νεώτερος έκανε μόνος του τις οξυγονοκολλήσεις στα
στερεομετρικά έργα του. Θεωρούσε πρωταρχικής σημασίας για τον γλύπτη τη
συνεργασία με τον αρχιτέκτονα. Φίλοι του ήταν ο Πικιώνης, ο Μητσάκης, ο Αλεξ.
Τομπάζης αλλά και ο Κόντογλου, ο Καραντινός και ο Παπαλουκάς. Μάλιστα ο
Ζογγολόπουλος σχεδίασε πολλά κτίρια και σχολεία με ξένη υπογραφή γιατί του
έλειπαν τα τυπικά προσόντα.

Συμμετείχε με επιτυχία σε διαγωνισμούς κι απέσπασε πολλές διακρίσεις. Δική του
λ.χ. ήταν η πρώτη διαμόρφωση της Πλατείας Ομονοίας, ένα κινητικό γλυπτό, με τα
σιντριβάνια, το μνημείο στο Κερατσίνι (1937) κι άλλα μνημεία που βραβεύθηκαν
αλλά δεν υλοποιήθηκαν, όπως της Πλατείας Κλαυθμώνος και του Γοργοποτάμου.

Συμμετείχε στις Μπιενάλε της Βενετίας το 1956 και το 1964, του Σάο Πάολο το
1957, και τα τελευταία χρόνια εντυπωσίασε στήνοντας τις πανύψηλες
χαρακτηριστικές ομπρέλες και τις ανελισσόμενες κλίμακες που οδηγούν στο
άπειρο, πάνω σε πλωτές πλατφόρμες, στην είσοδο της Μπιενάλε της Βενετίας. Σε
ένα πράγμα επέμενε ο Ζογγόπουλος: στην ποιότητα. «Όσο υπάρχουν ο Βιβάλντι και
το πινέλο του Σεζάν και του Ματίς η ποιότητα θα είναι παρούσα και εν δυνάμει
θα συναντηθεί με τις ψυχές που είναι σε κίνηση».

«H τέχνη είναι η αγωγή της ζωής»

«Όλοι κρατάμε μια ομπρέλα. Νομίζουμε πως μας προφυλάσσει…», έλεγε σιβυλλικά σε συνέντευξή του στα «NEA» (το 1997 στη Θεσσαλονίκη) ο Γιώργος Ζογγολόπουλος, που έκανε έμβλημα της δουλειάς του την ομπρέλα

Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος πίστευε ότι «είναι μεγάλο λάθος να γυρίζουμε την
πλάτη στην επίδραση του περιβάλλοντος» και πως «η ξενοφοβία μη χάσουμε την
ταυτότητά μας είναι αστεία. Το ζήτημα πάντα για τον καλλιτέχνη είναι τι έχει
να πει. Αν έχει να πει, τίποτα δεν τον επηρεάζει αρνητικά. Και στο σπίτι του
να μείνει κλεισμένος, επηρεάζεται». Στην ιδιαίτερη άμεση σχέση του με την
αρχιτεκτονική απέδιδε ο ίδιος την ανάπτυξη της αίσθησης της κλίμακας που
πρέπει να διαθέτει ένας γλύπτης. «H τέχνη δεν έχει να κάνει με το σωστό και το
λάθος. Είναι η αγωγή της ζωής. Σε μαθαίνει να ζεις κάνοντας λάθη αλλά και
σωστά. Ο καλλιτέχνης δεν ήρθε σ’ αυτή τη ζωή για να πετύχει. Ήρθε για να καεί,
για να μάθει, για να μιλήσει ως ο ανταποκριτής της φωτιάς. Ο καλλιτέχνης είναι
ένα φύλλο χαρτί που πέφτει στη φωτιά, καίγεται αλλά ζει η λευκότητά του αιώνια».