Δρόμοι

Κανείς…

…δεν ξέρει ούτε ποια μέρα άρχισε η Αναγέννηση ούτε ποιο μήνα τερματίστηκε ο
Μεσαίωνας. H μέρα που γεννήθηκε ο φασισμός, όμως, είναι γνωστή ­ ακόμη και η
στιγμή ­ πριν από 85 χρόνια, ένα κυριακάτικο πρωινό, στις 23 Μαρτίου 1919, σε
μια συνάντηση οπαδών του Μπενίτο Μουσολίνι στο Μιλάνο, που έγινε «για να
κηρύξουν τον πόλεμο στον σοσιαλισμό», όπως γράφει στο βιβλίο του «H ανατομία
του φασισμού» ο Ρόμπερτ Πάξτον. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο φασισμός ήταν ένα
φαινόμενο πολύ νεώτερο από τον φιλελευθερισμό, τον σοσιαλισμό και τον
φιλελευθερισμό. Μεταξύ των δυο μεγάλων πολέμων, σχεδόν κάθε χώρα, από την
Ισλανδία μέχρι την Αυστραλία, είχε το δικό της φασιστικό κίνημα.

Τι ακριβώς…

…ήταν ο φασισμός δεν είναι και τόσο ξεκάθαρο. Οι συντηρητικοί απεχθάνονταν
τις λαϊκές μάζες, ενώ οι φασίστες τις κινητοποιούσαν και τις χειραγωγούσαν. Οι
φασίστες πίστευαν πως ήταν μια νεανική και επαναστατική πρωτοπορία που ξέκοβε
με το παρελθόν, καταργώντας κάθε διάκριση ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά
(κάτι που κανονικά θα έπρεπε να βάζει σε σκέψεις τους οπαδούς των
«εκσυγχρονιστών» και των «τριτοδρομικών» που επαγγέλλονται κάτι παρόμοιο).
Μολονότι οι φασίστες ισχυρίζονταν πως ήταν ριζοσπάστες, δεν μετέφρασαν ποτέ σε
έργα την αντικαπιταλιστική ρητορεία τους, παρατηρεί ο Τέρι Ίγκλετον στο
περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν». Αντίθετα, επιδόθηκαν στη συστηματική εξόντωση της
Αριστεράς. Την ίδια ώρα, γράφει ο Πάξτον, «οι περισσότεροι πολίτες στα
φασιστικά καθεστώτα αποδέχονταν τα πράγματα όπως ήταν». Ίσως γι’ αυτό ακριβώς,
το αν ο κόσμος μας σήμερα μπορεί να επιστρέψει στον φασισμό, είναι ένα ερώτημα
που παραμένει ανοιχτό.

Τα αυταρχικά…

…καπιταλιστικά καθεστώτα δεν λείπουν και είναι πολλά τα σημάδια που δείχνουν
πως γίνονται ολοένα και πιο αυταρχικά. Οι εικόνες που έρχονται από το Ιράκ
είναι τέτοιες που θα έκαναν περήφανο τον Σαντάμ. Τρομοκρατημένοι αιχμάλωτοι,
κουκουλωμένοι, με ηλεκτρόδια στα δάχτυλα και στα γεννητικά όργανα, στημένοι
όρθιοι και οι δήμιοι να τους απειλούν με ηλεκτροπληξία σε κάθε τους κίνηση.
Από το Γκουντάναμο μέχρι το Ιράκ και το Αφγανιστάν, ο πρόεδρος Μπους έχει
δημιουργήσει ένα αρχιπέλαγος βαρβαρότητας. Πόσο μακριά βρισκόμαστε από έναν
νέο φασισμό; Φιλελεύθερες καπιταλιστικές χώρες γίνονται ολοένα και πιο
αυταρχικές με την επίκληση της τρομοκρατικής απειλής. Ο κόσμος είναι γεμάτος
με καπιταλιστικές χώρες που δεν υπήρξαν ποτέ φιλελεύθερες και με καθεστώτα που
οι πρώην αποικιοκράτες αφέντες τους ξεφόρτωσαν τις «δυνάμεις της αγοράς» στις
ακτές τους, αλλά παρέλειψαν να συμπεριλάβουν τους δημοκρατικούς θεσμούς στο
φορτίο.

H υπόθεση…

…πως η ελεύθερη αγορά και η πολιτική δημοκρατία πηγαίνουν χέρι-χέρι ήταν
πάντα πολύ συζητήσιμη. Το απέδειξε άλλωστε και ο φασισμός. Το αποδεικνύει και
η Αμερική του Μπους με το φορτίο της βαρβαρότητας που ξεφορτώνει στις χώρες
που υφίστανται το «απελευθερωτικό» του μένος.