Στο βασίλειο των πάγων

Υπήρχε μια εποχή στη Γη που οι ωκεανοί είχαν παγώσει σε βάθος ενός ή δύο
χιλιομέτρων. Ανάμεσα στην ατμόσφαιρα και την παγωμένη θάλασσα δεν υπήρχε καμία
αλληλεπίδραση. Τα βαθιά νερά στερούνταν οξυγόνου επειδή οι ακτίνες του ήλιου
δεν μπορούσαν να διαπεράσουν τον πάγο. Κανένα υγρό δεν εξατμιζόταν και
επομένως στην επιφάνεια του πλανήτη δεν έπεφτε παρά ελάχιστη βροχή και χιόνι.

Το πέτρωμα της φωτογραφίας εντοπίστηκε στην επαρχία Guizhou της Νότιας Κίνας και υποδηλώνει την ύπαρξη ενός τεράστιου παγετώνα που άρχισε να σχηματίζεται πριν από 663 εκατομμύρια χρόνια

Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά πόσες φορές στο παρελθόν παρουσίασε η Γη
μια τέτοια εικόνα. Δύο ομάδες Κινέζων επιστημόνων από το Τμήμα Γήινων και
Πλανητικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις και από το
Ινστιτούτο Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας στη Νανγίνγκ της Κίνας, υποστήριξαν
πριν από λίγες μέρες ότι στο απώτερο παρελθόν, πριν από περίπου 750 με 600
εκατομμύρια χρόνια, σημειώθηκαν τουλάχιστον τρεις περίοδοι σφοδρής παγοκάλυψης
στον πλανήτη, που είχαν ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση πολλών έμβιων οργανισμών.

H «Κρυογενική». H μελέτη των Κινέζων ειδικών αποτελεί το κύριο θέμα του
τεύχους Μαΐου του περιοδικού «Γεωλογία», που είναι η επιστημονική επιθεώρηση
της Αμερικανικής Γεωλογικής Εταιρείας. H χρονική περίοδος στην οποία
αναφέρονται οι Κινέζοι, αποκαλείται «Κρυογενική» και οι ίδιοι εκφράζουν τη
βεβαιότητά τους ότι οι εποχές εκτεταμένης παγοκάλυψης που είχαν κυριεύσει τότε
τον πλανήτη μας, ήταν σίγουρα περισσότερες από τρεις.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν στην επαρχία Guizhou της Νότιας Κίνας ενδείξεις που
φανέρωναν την ύπαρξη τριών αρχέγονων παγετώνων που εμφανίστηκαν σε
διαφορετικές χρονικές στιγμές. Το 2002 είχαν επισκεφθεί την περιοχή και
εντόπισαν ένα λεπτό στρώμα ηφαιστειακού υλικού το οποίο βρισκόταν ανάμεσα σε
δύο διαφορετικά πετρώματα παγετώνων.

Ορυκτό ζιρκόνιο. Όπως τονίζουν, «αυτό ήταν καταρχάς μια πολύ σημαντική
ανακάλυψη γιατί μας έδωσε τη δυνατότητα να χρονολογήσουμε το ηφαιστειακό υλικό
και να σχηματίσουμε μια πρώτη εικόνα για το πότε σχηματίστηκαν τα πετρώματα
των παγετώνων που το περιέκλειαν».

Από τα δείγματα του ηφαιστειακού υλικού που έλαβαν, απομόνωσαν το ορυκτό
ζιρκόνιο (θυμάστε τη σκηνή στον «Σούπερμαν»;). H ουσία αυτή αποδείχτηκε
ιδιαίτερα πολύτιμη για τους ερευνητές καθώς «από τη στιγμή που θα
κρυσταλλοποιηθεί, αποτελεί μια χρονοκάψουλα». Το ζιρκόνιο λοιπόν αναλύθηκε στο
Σεντ Λούις και χρονολογήθηκε με τη χρήση ραδιοϊσοτόπων. Όπως προέκυψε,
ξεπήδησε από την ηφαιστειακή έκρηξη και εναποτέθηκε στον παγετώνα πριν από 663
εκατομμύρια χρόνια. Το ζιρκόνιο όμως βρισκόταν σκεπασμένο σαν «σάντουιτς» πάνω
από δύο διαφορετικά πετρώματα.

Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τους Κινέζους, ότι το πρώτο πέτρωμα ανήκε σε μια
παγετώδη περίοδο που είχε τερματιστεί πριν από εκείνη την εποχή, ενώ το από
πάνω πέτρωμα ανήκε σε έναν άλλο παγετώνα που σχηματίστηκε μετά τα 663
εκατομμύρια χρόνια.

Ενδείξεις στην Ωκεανία. Οι ενδείξεις όμως δεν αρκούν για να υποστηρίξει
κανείς την ύπαρξη μιας σφοδρής παγοκάλυψης στη Γη εκείνη την εποχή. Όμως παρά
το γεγονός ότι τα ευρήματα από εκείνη την αρχέγονη περίοδο είναι λιγοστά,
κάποιες ανακαλύψεις που έγιναν στη Νότια Αυστραλία ενισχύουν τον συλλογισμό
των Κινέζων. Στην ήπειρο λοιπόν της Ωκεανίας υπάρχουν ενδείξεις για δύο
μεγάλους παγετώνες της Κρυογενικής Περιόδου. Ο πιο παλιός από αυτούς, γνωστός
με την ονομασία Sturtian, δημιουργήθηκε πριν από περίπου 720 εκατομμύρια
χρόνια ενώ ένας άλλος νεώτερος, που αποκαλείται Marinoan, δημιουργήθηκε πριν
από περίπου 630 χρόνια.

Κάποιες τελευταίες ραδιομετρικές μετρήσεις που έγιναν σε ένα από τα πετρώματα
του κινεζικού παγετώνα, εκείνου που άρχισε να δημιουργείται πριν από 663
εκατομμύρια χρόνια, δείχνουν ότι το φαινόμενο αυτό ήταν σύγχρονο με τον
σχηματισμό του αυστραλιανού παγετώνα Marinoan. Την υπόθεση αυτή ενδυναμώνει η
ανακάλυψη στον αυστραλιανό παγετώνα ισοτόπων του άνθρακα, ορυκτών αποθέσεων
και ιζηματογενών δομών που είναι παρόμοια με εκείνα της Νότιας Κίνας.

Χάθηκαν είδη, σταμάτησε η εξέλιξη

Κινέζοι επιστήμονες λένε ότι ο πλανήτης μας καλύφθηκε από πάγους τουλάχιστον τρεις φορές μέσα σε 150 εκατομμύρια χρόνια. Το γεγονός αυτό – υποστηρίζουν – έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των έμβιων οργανισμών αφού μέχρι και οι ωκεανοί πάγωσαν σε βάθος δύο χιλιομέτρων. Οι ενδείξεις όμως που υπάρχουν δεν επαρκούν για να βοηθήσουν τους ειδικούς να αποκτήσουν ξεκάθαρη εικόνα της γεωλογικής και βιολογικής εξέλιξης κατά την Κρυογενική Περίοδο, δηλαδή πριν από 700 εκατομμύρια χρόνια

Οι δραματικές κλιματικές αλλαγές που συνέβησαν στη Γη πριν από
εκατομμύρια χρόνια, είχαν άμεση επίδραση και στην εξέλιξη των έμβιων
οργανισμών. Για πολλούς επιστήμονες είναι προφανές ότι πολλά είδη χάθηκαν κάτω
από τους πάγους και η εξέλιξή τους σταμάτησε. Πιθανώς κάποια άλλα είδη
εμφανίστηκαν στη θέση τους όταν οι πάγοι υποχώρησαν και άρχισαν και αυτά να
εξελίσσονται. Ένας από τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύεται στο
περιοδικό «Γεωλογία» της Αμερικανικής Γεωλογικής Εταιρείας, ο Σουχάι Ξιάο,
είχε ανακαλύψει πριν από αρκετά χρόνια μαζί με τον συνεργάτη του Άντριου Νολ
από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, μια σειρά από απολιθώματα ζώων.

Τα απολιθώματα εντοπίστηκαν σε πετρώματα του γεωλογικού σχηματισμού Doushantuo
που βρίσκεται και αυτός στην επαρχία Guizhou της Νότιας Κίνας. Τα απολιθώματα
θεωρούνται ως μερικά από τα πλέον αρχέγονα που έχουν βρεθεί ποτέ. Ο
σχηματισμός Doushantuo βρίσκεται πάνω από τον παγετώνα που είχε αρχίσει να
σχηματίζεται στην περιοχή πριν από 663 εκατομμύρια χρόνια. Για αυτό και έχει
νεώτερη ηλικία, δηλαδή 599 εκατομμύρια χρόνια.

Σύμφωνα με τον Ξιάο, αρκετά είδη ζώων που είχαν ζήσει πριν από τον κινεζικό
παγετώνα, χάθηκαν και επομένως η διαδικασία της εξέλιξής τους σταμάτησε. Αν
κάποια επέζησαν, συνέχισαν να εξελίσσονται μέχρι που ορισμένα εξ αυτών να
βρεθούν αντιμέτωπα με άλλους παγετώνες, όπως αυτός που ονομάστηκε Gaskiers και
κάλυψε μια τεράστια περιοχή της αμερικανικής ηπείρου πριν από 20.000 χρόνια.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου