Aναζητούν από τώρα τη δεύτερη ευκαιρία

Την ανησυχία της Αθήνας – σε επίπεδο κυβέρνησης και αντιπολίτευσης –
προκαλεί το διαφαινόμενο συντριπτικό «όχι» των Ελληνοκυπρίων στο σημερινό
δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν. H Ελλάδα φοβάται, σύμφωνα με διπλωματικές
πηγές, πως την «επόμενη ημέρα» θα βρεθεί και εκείνη μέσα στους «χαμένους»,
καθώς με τη στήριξη που έχει παράσχει έως τώρα στην κυπριακή κυβέρνηση θα
θεωρηθεί από τη διεθνή κοινότητα – και, κυρίως, τον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή
Ένωση – συνυπεύθυνη για τη μη επίλυση του Κυπριακού.

Παπαδόπουλος και Καραμανλής διαβεβαίωναν πως δεν θα αντιταχθούν, τον Δεκέμβριο του 2004, στο αίτημα της Τουρκίας για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ένωση. Μετά τη Λουκέρνη φαίνεται πως τα πράγματα έχουν αλλάξει

Κινδυνεύει έτσι, λένε οι ίδιες πηγές, σε πρώτη φάση, να βρεθεί υπόλογη ενώπιον
των Ευρωπαίων εταίρων – μια «γεύση» του κλίματος αναμένεται να πάρει ο Πέτρος
Μολυβιάτης και ο Γιάννης Βαληνάκης στο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών, τη
Δευτέρα, όπου θα συζητηθεί και το θέμα της Κύπρου. Όπως έλεγε κορυφαίος
διπλωμάτης, η Αθήνα ανησυχεί μήπως η τάση απομόνωσης που αναμένει τη Λευκωσία
επεκταθεί και στην ίδια, δυσκολεύοντας όχι μόνο τη θέση της εντός της Ένωσης
αλλά και τη διαπραγματευτική της δυνατότητα.

Είναι γι’ αυτό που η ελληνική κυβέρνηση θα επιδιώξει ήδη από την ερχόμενη
εβδομάδα την επεξεργασία μιας στρατηγικής, που θα έχει στο επίκεντρό της μια
νέα προσπάθεια για επίλυση του Κυπριακού – μιας δεύτερης ευκαιρίας πριν από το
τέλος της χρονιάς. Στόχος της Αθήνας είναι η διατήρηση της δυναμικής των
τελευταίων εβδομάδων για την επίλυση – και προς τούτο οι πρώτες της ενέργειες
θα είναι στην κατεύθυνση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που έχει απειλήσει τόσο
διά του κ. Ανάν όσο και διά του κ. Ντε Σότο πως σε περίπτωση απόρριψης του
σχεδίου δεν πρόκειται να υπάρξει νέα εμπλοκή του ΟΗΕ.

Σκληρός πυρήνας του όχι. Το πιθανότερο, πάντως, είναι πως κάθε νέα
προσπάθεια θα περιλαμβάνει επίσης ως κατάληξη ένα νέο δημοψήφισμα. Κι αυτό,
όμως, έλεγαν διπλωματικές πηγές, είναι επίφοβο, καθώς υπάρχει ένας «σκληρός
πυρήνας» (περίπου το ένα τρίτο των Ελληνοκυπρίων) που απορρίπτει κάθε λύση
ομοσπονδίας. Άρα, ακόμη κι αν συμφωνηθεί μία στρατηγική «δεύτερης ευκαιρίας»
για την επίλυση του Κυπριακού, υπάρχουν πολλές αμφιβολίες για το κατά πόσον
αυτή θα γίνει αποδεκτή από τον ελληνοκυπριακό λαό. Με αυτή την έννοια έχει
μεγάλη σημασία και το αποτέλεσμα του σημερινού δημοψηφίσματος και η «ψαλίδα»
μεταξύ του «όχι» και του «ναι». Εάν το «όχι» είναι της τάξεως του 80% τα
περιθώρια για νέες πρωτοβουλίες που θα κατέληγαν σε άλλο δημοψήφισμα τους
ερχόμενους μήνες μειώνονται. Αν από την άλλη το «ναι» ξεπεράσει το 30%-35%
τότε μια «δεύτερη ευκαιρία» είναι πολύ πιο εφικτή.

H ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας «αγκάθι» για Αθήνα – Λευκωσία

Πέρα όμως από τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση η Αθήνα φοβάται και την
εξέλιξη των σχέσεών της με την Λευκωσία, μετά τη διαφορά στρατηγικής των δύο
πλευρών τόσο στο ζήτημα της Κύπρου όσο και στην ευρωπαϊκή προοπτική της
Τουρκίας – κάτι που αποκαλύφθηκε ανάγλυφα τις τελευταίες ημέρες. Το θέμα
αναμένεται να είναι από τα κύρια ζητήματα της συνάντησης του Κώστα Καραμανλή
και του Τάσσου Παπαδόπουλου, την Τρίτη, στην Αθήνα.

Στο επίκεντρο των διαφορών μεταξύ των δύο παραδοσιακά συνδεδεμένων πρωτευουσών
βρίσκεται η ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Αρχικά, και ο κ. Παπαδόπουλος και ο κ. Καραμανλής διαβεβαίωναν πανταχόθεν πως
δεν θα αντιταχθούν, τον Δεκέμβριο του 2004, στο αίτημα της Τουρκίας για έναρξη
ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ένωση. Όμως, μετά τη Λουκέρνη και τη σαφή
τοποθέτηση του κ. Παπαδόπουλου υπέρ του «όχι», τα πράγματα έχουν αλλάξει. Και
πλέον ο Κύπριος Πρόεδρος αφήνει να εννοηθεί ότι η περίπτωση να προβάλει «βέτο»
τον Δεκέμβριο είναι ανοικτή. Αντιθέτως, ο Πρωθυπουργός έγινε ακόμη πιο σαφής
στη θέση του, φωτογραφίζοντας πως ο ίδιος θα πει «ναι» στο τουρκικό αίτημα.

Διασταλτικές ερμηνείες. Τυπικά η Τουρκία μπορεί να αρχίσει
διαπραγματεύσεις εφόσον πληροί τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Για αυτά, όμως,
υπάρχουν διασταλτικές ερμηνείες – και μόνος αρμόδιος να αποφανθεί εάν πράγματι
ικανοποιούνται είναι η Κομμισιόν, με την εισηγητική της έκθεση προς το
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το φθινόπωρο.

Ο κ. Παπαδόπουλος, ωστόσο, όπως έχει αφήσει ο ίδιος να εννοηθεί, θεωρεί ότι
μέρος των κριτηρίων της Κοπεγχάγης είναι και το κατά πόσον η Τουρκία διατηρεί
στρατεύματα κατοχής σε άλλη χώρα – κάτι που ισχύει στην περίπτωση της Κύπρου.
Μπορεί, λοιπόν, κάλλιστα η κυπριακή κυβέρνηση να ασκήσει «βέτο», δεδομένου ότι
οι αποφάσεις των συνόδων κορυφής λαμβάνονται με ομοφωνία.

Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση, ο Κώστας Καραμανλής θα βρεθεί ενώπιον ενός
πολύ δύσκολου – και με πολλαπλές παρενέργειες – διλήμματος: Ή θα πρέπει να
διαφοροποιηθεί από τη Λευκωσία, ακολουθώντας πιστά τη δική του γραμμή, ή θα
πρέπει να συρθεί πίσω από τον κ. Παπαδόπουλο, αφήνοντας τη Λευκωσία να του
υπαγορεύσει την εξωτερική του πολιτική. Στην πρώτη περίπτωση, ο Πρωθυπουργός
διακινδυνεύει να αντιμετωπίσει πρόβλημα στο εσωτερικό της χώρας, αλλά και στο
εσωτερικό του κόμματός του – καθώς ουκ ολίγοι πολιτικοί και πολίτες βλέπουν
συμπαθητικά τον κυπριακό «αγώνα» και δεν κατανοούν γιατί θα πρέπει να
στηριχθεί η Τουρκία. Επιπλέον, θα τιναχθεί στον αέρα η προσπάθειά του για
περαιτέρω βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων – μια πολιτική που είναι πολύ
ψηλά στην ατζέντα του, όπως δείχνει κι η επικείμενη άφιξη για επίσημη επίσκεψη
στην Αθήνα του Ταγίπ Ερντογάν στις 6 και 7 Μαΐου.

Τα διλήμματα. Τα παραπάνω διλήμματα θα αρχίσουν να προβάλουν έντονα ήδη
από την επομένη της 1ης Μαΐου, καθώς η Κύπρος θα ενταχθεί στην Ένωση με
«βεβαρημένο» μητρώο και την πλειοψηφία των εταίρων να έχει αρνητική στάση.
Ταυτοχρόνως, έτσι, τίθεται εν αμφιβόλω η επιδίωξη της κυβέρνησης Καραμανλή για
αποδέσμευση του Κυπριακού από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις – κι αυτό όχι διότι
η ίδια θα αλλάξει γνώμη, αλλά γιατί η Λευκωσία θα την έχει δέσμια μέχρις ότου
υπάρξει (εάν υπάρξει) οριστική επίλυση του Κυπριακού.