TPITH AΠOΨH Ο ορατός κίνδυνος

Τα πρώτα χρόνια της τρέχουσας δεκαετίας, το ελληνικό Κοινοβούλιο ψήφισε δύο
νόμους για την κοινωνική ασφάλιση στην Ελλάδα. Τον ν. 3232/04, ο οποίος
αναφέρεται σε ρυθμίσεις σχετικά με τη διαδοχική ασφάλιση, τους φορείς κύριας
ασφάλισης μισθωτών, τους αυτοαπασχολούμενους, την πρόσθετη ασφάλιση κ.λπ.
Επίσης τον ν. 3029/02, ο οποίος αναφέρεται στην έναρξη της διαδικασίας
ενοποίησης των ταμείων κύριας σύνταξης της μισθωτής εργασίας, στη νέα
οργανωτική αντίληψη και λειτουργία της επικουρικής ασφάλισης, στην αλλαγή του
τρόπου χρηματοδότησης του IKA (1% του ΑΕΠ κάθε χρόνο) και με διακηρυγμένο
στόχο τη διασφάλιση της πλεονασματικής λειτουργίας του, στην εισαγωγή του
θεσμού της επαγγελματικής σύνταξης και στη θεσμοθέτηση της εθνικής
αναλογιστικής αρχής.

Είναι προφανές ότι η συνεπής υλοποίηση αυτής της ασφαλιστικής πολιτικής κατά
τα επόμενα χρόνια θα καταλήξει σε εξορθολογισμό της κοινωνικής ασφάλισης στην
Ελλάδα και σε σημαντική άμβλυνση των ελλειμματικών πιέσεων που υφίστατο το
κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα εξαιτίας της ασυνεπούς χρηματοδοτικής συμμετοχής
του κράτους και της ανορθολογικής και αναποτελεσματικής αξιοποίησης των
περιουσιακών στοιχείων (κινητών και ακινήτων) της κοινωνικής ασφάλισης.

Σημαντική πτυχή, εκτός των άλλων, σ’ αυτή τη στρατηγική υλοποίησης αποτελεί η
ύπαρξη των δύο πυλώνων (δημόσια κύρια και επικουρική ασφάλιση αφενός και
επαγγελματική ασφάλιση αφετέρου) στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

Βέβαια, με αυτή την ασφαλιστική αρχιτεκτονική των δύο πυλώνων διαφωνούν
ορισμένοι εμπειρογνώμονες, πολιτικοί, καθώς και επιχειρήσεις της ιδιωτικής
ασφάλισης, προτείνοντας ως λύση για τη μείωση των κρατικών ελλειμμάτων, την
«ιδιωτικοποίηση» της επικουρικής ασφάλισης και τη συγχώνευσή της με την
επαγγελματική ασφάλιση.

H νέα κυβέρνηση της N.Δ. θα βρεθεί μπροστά σ’ αυτό το αίτημα το οποίο
προβάλλουν έντονα τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας οι ασφαλιστικές
επιχειρήσεις, προκειμένου το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα να
αναδιοργανωθεί στην κατεύθυνση παροχής μιας βασικής και μιας επαγγελματικής
σύνταξης στα πλαίσια ενός συνταξιοδοτικού ταμείου (pension fund), την οποία θα
διαχειρίζονται οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις. Έτσι, κατ’ αυτόν τον τρόπο,
θεωρούν ότι, εκτός των άλλων, θα αντιμετωπίσουν τόσο τα βραχυχρόνια προβλήματα
ρευστότητας όσο και τα μεσο – μακροπρόθεσμα προβλήματα αποδοτικής βιωσιμότητας
που αντιμετωπίζουν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι εάν εξετασθεί ως υπόθεση εργασίας μία ενδεχόμενη
αποδοχή αυτού του αιτήματος από την ασφαλιστική πολιτική, τότε στο σύστημα της
κοινωνικής ασφάλισης σημειώνεται μία ιδιαίτερα σημαντική ανατροπή τόσο στη
διαρθρωτική του συγκρότηση όσο και στο περιεχόμενο και το επίπεδο των
συνταξιοδοτικών παροχών.

Μία αναφορά σ’ ένα αντίστοιχο συνταξιοδοτικό σύστημα (Beveridge), όπως αυτό
της Αγγλίας, αποδεικνύει την προαναφερόμενη διαπίστωση. Πράγματι, το επίπεδο
της βασικής σύνταξης ανέρχεται σήμερα στο ποσό των 460 ευρώ τον μήνα για ένα
άτομο και 710 ευρώ τον μήνα για ένα ζευγάρι (M. Λίτσης, 2004). Παράλληλα, το
επίπεδο της επαγγελματικής σύνταξης που χρηματοδοτείται από τους εργαζόμενους
και τους εργοδότες, με την προσδοκία μιας ικανοποιητικής συνταξιοδοτικής
παροχής που συμπληρώνει τη βασική σύνταξη και τη χρηματοδοτική αποχή του
κράτους, δεν δικαιώνει τους Βρετανούς συνταξιούχους, αφού η σημαντική πτώση
των χρηματιστηριακών αγορών τα τελευταία χρόνια περιόρισε σημαντικά, είτε
άμεσα το αποθεματικό κεφάλαιο των ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης είτε έμμεσα
διαμέσου των επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν σοβαρά χρηματοοικονομικά
προβλήματα και αδυνατούν να καταβάλουν τις οφειλόμενες εισφορές.

Κατά συνέπεια, είναι φανερό ότι εάν η αντίληψη απορρόφησης της επικουρικής
ασφάλισης από την επαγγελματική ασφάλιση αποτελέσει τμήμα της ασφαλιστικής
πολιτικής στην Ελλάδα, τότε η προοπτική επιδείνωσης των συνταξιοδοτικών
παροχών και έντασης των κοινωνικών και εισοδηματικών ανισοτήτων είναι
περισσότερο από βέβαιη, με αποτέλεσμα να συντελεστεί στη χώρα μας «η
θεσμοποιημένη θέσπιση» του κοινωνικού αποκλεισμού, ιδιαίτερα ενός σημαντικού
και ευαίσθητου τμήματος του πληθυσμού, των συνταξιούχων.

Παράλληλα, η αβεβαιότητα των ασφαλισμένων και των συνταξιούχων για το μέλλον
των συντάξεών τους μειώνει την εμπιστοσύνη τους και περιορίζει τη ροπή για
κατανάλωση τη στιγμή που οι καταναλωτικές δαπάνες στην Ελλάδα τα τελευταία
χρόνια αποτελούν την κινητήρια δύναμη αύξησης του ΑΕΠ στην ελληνική οικονομία.
Επιπλέον, η παράταση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης στα 68 έτη που
συζητήθηκε στη σύνοδο κορυφής των αρχηγών των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (26/3/04) με κίνητρα προς τους εργαζόμενους την ποσοστιαία αύξηση της
σύνταξής τους, όπως και τα άλλα μέτρα «παραμετρικού χαρακτήρα» που έχουν
ληφθεί από την κοινωνικο – ασφαλιστική πολιτική διαφόρων χωρών της Ένωσης
περισσότερο περιπλέκουν την οικονομική και κοινωνική διάσταση των συστημάτων
κοινωνικής προστασίας παρά δημιουργούν τις αναγκαίες συνθήκες της
κοινωνικο-οικονομικής αποτελεσματικότητάς τους.

Έτσι, είναι ενδιαφέρον να τονισθεί ότι η παραμονή στην εργασία ηλικιωμένων
εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στην αύξηση του ενεργού πληθυσμού
αυτής της κατηγορίας, με αποτέλεσμα αφενός την αμφίβολη ανακούφιση των
οικονομικών της κοινωνικής ασφάλισης και αφετέρου τη μείωση της
παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ο Σάββας Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και
επιστημονικός διευθυντής του INE/ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ.