TPITH AΠOΨH Tι θέλουμε;

H Ch. Mouffe λέει χαρακτηριστικά ότι η δημοκρατία νομιμοποιεί τον πολιτικό
ανταγωνισμό. Όταν ο τελευταίος απωθείται, τότε η πολιτική συνιστά απλώς μια
τυπική διαδικασία.

Άρχισα με αυτό τον ασυνήθιστο τρόπο για να υποδηλώσω εμφαντικά ένα πράγμα.
Ειλικρινά, δεν μπορώ να κατανοήσω καθόλου την περίεργη στάση της ελληνικής
κυβέρνησης, που, στο όνομα μιας θεοποιημένης και ψευδεπίγραφης «συναίνεσης»
για το μεγάλο πρόβλημα της Κύπρου, δεν είχε συνειδητά αποκαλύψει την αυτόνομη
στάση της για το σχέδιο Ανάν. Μόνο μετά το Συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών ο
Πρωθυπουργός είπε απλώς ένα αμφίσημο «ναι».

Αυτή η ακατανόητη στάση του «θεατή» των πολιτικών εξελίξεων είναι ασύμβατη με
τη ριζοσπαστική δυναμική της δημοκρατίας. Και, μάλιστα, σε ένα σοβαρό ζήτημα
για το οποίο και η Ελλάδα έχει αναμφίβολα τα δικά της στρατηγικά
συμφέροντα. Υπ’ αυτήν την έννοια, η καθαρή τοποθέτηση του Γ. Παπανδρέου υπέρ
του «ναι» (άσχετα αν διαφωνεί κανείς με αυτή), πέτυχε εξ αντικειμένου να
επαναφέρει το κυπριακό πρόβλημα στο πεδίο της πραγματικής πολιτικής. Επομένως,
η κυβέρνηση Καραμανλή επιβεβαίωσε με τον πιο τραγικό τρόπο ότι επιθυμούσε –
δυστυχώς – να είναι «πολιτικά αόρατη» σε μια κρίσιμη στιγμή για ολόκληρο τον
Ελληνισμό.

Επί της ουσίας, τώρα, υπάρχει κατά τη γνώμη μου ένα δομικό δεδομένο, το οποίο
πρέπει να ανιχνευθεί ειλικρινά (από όλες τις πλευρές). Δηλαδή, πώς μπορεί να
εξηγηθεί ιδεολογικά η διαφαινόμενη απόρριψη του σχεδίου Ανάν από την
ελληνοκυπριακή κοινωνία των πολιτών με μια απίθανη πλειοψηφία, που πλησιάζει,
όπως συμφωνούν όλοι, το 65% ή 70%; H ανεπιτήδευτη απάντηση πάνω στο ζήτημα
τούτο θα οριοθετήσει ανενδοίαστα την ορθολογική διαχείριση «τού αύριο». Και
γι’ αυτό δεν πρέπει να ξεγελούμε τους εαυτούς μας!

Έτσι, είναι δυνατό η παραπάνω εκπληκτική πλειοψηφία να αποδοθεί αποκλειστικά
σε μια οργισμένη αντίδραση λόγω των αρνητικών προσεγγίσεων που εμπεριέχει «το
μόρφωμα Ανάν» για την τύχη της ελληνοκυπριακής κοινότητας στο πλαίσιο του
ενιαίου ομόσπονδου κράτους (έποικοι κ.λπ.); H απάντηση είναι η εξής: H ακριβής
«γεωμετρική» στάθμιση όλων των ρυθμίσεων δεν μας επιτρέπει να οδηγηθούμε
εύκολα σε ένα μονομερές αρνητικό συμπέρασμα. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν
κάποιες προβλέψεις που ενοχλούν αφόρητα όλους μας (όπως είναι η μόνιμη
παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στο νησί).

Σε αυτό το επίπεδο πρέπει να ανιχνεύσουμε νηφάλια αν το παραπάνω απορριπτικό
φαινόμενο είναι δυνατό να ερμηνευθεί με τη συλλογιστική του Ε.
Hobsbawm. Πρέπει, δηλαδή, να δούμε ειλικρινά μήπως οι Ελληνοκύπριοι δεν
θέλουν να μεταβάλουν πλέον το status quo επειδή έχουν βιώσει τα θεσμικά
(και καταναλωτικά) πλεονεκτήματα ενός δυτικού μοντέλου ζωής, το οποίο σίγουρα
θα επιδεινωθεί αν υπερψηφίσουν το σχέδιο του ΟΗΕ και αναλάβουν δυσάρεστα το
οικονομικό (και λειτουργικό) κόστος της επανένωσης.

Ακόμη, πρέπει να εξετάσουμε, αν μέσα σε αυτό το πλαίσιο κάποιες πολιτικές ελίτ
της Κύπρου διαπαιδαγώγησαν επί πολλά χρόνια τον κόσμο τους με τους μύθους
ορισμένων ανέφικτων μαξιμαλιστικών προσδοκιών (επιστροφή όλων των
προσφύγων κ.λπ., «Die Zeit» 15/4/2004).

Αν η προβληματική τούτη είναι αληθής, τότε πρέπει να χαράξουμε όλοι μας
μια διαφορετική στρατηγική για το αύριο. Και για τον λόγο τούτο μια αναβολή
των δημοψηφισμάτων θα ήταν αναμφίβολα απαραίτητη για να διερευνηθούν
ολοκληρωμένα οι προκείμενες πτυχές.

Κατά συνέπεια, το αύριο θα το διαχειρισθούμε χωρίς αμφιβολία μαζί (Έλληνες και
Ελληνοκύπριοι). Όμως στο πεδίο των εκκρεμών επιλογών – και αν δεν γίνει δεκτό
το αίτημα της αναβολής – θα τασσόμουν (με επιφυλάξεις) υπέρ του «ναι». Γιατί;
Γατί μόνο έτσι η Ελλάδα θα διατηρήσει τους κατάλληλους ευρωπαϊκούς (και
διεθνείς) συσχετισμούς, που θα της επιτρέψουν: 1) να επεξεργασθεί στο μέλλον
μια καινούργια προσέγγιση της κυπριακής υπόθεσης και 2) να έχει πιο ομαλές
σχέσεις με την Τουρκία.

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Όλοι πρέπει να εκφράσουμε την άποψή μας για το
ζήτημα. Εδώ δεν ισχύει αυτό που έλεγε ο J. Billings: Δηλαδή, ότι
«η σιωπή είναι το πιο ακαταμάχητο επιχείρημα». Όπως, πιστεύει, δυστυχώς, η
ελληνική κυβέρνηση.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.