H πτώση της αυτοκρατορίας

H πρώτη επέτειος του πολέμου στο Ιράκ έφτασε και η φήμη της Αμερικής
εξακολουθεί να «βυθίζεται». Πριν από έναν χρόνο, οι ΗΠΑ προσπάθησαν να
εξαναγκάσουν τον κόσμο να υποστηρίξει έναν απρόκλητο πόλεμο στο Ιράκ,
υποστηρίζοντας ότι όποιος δεν πίστευε ότι το Ιράκ έχει όπλα μαζικής
καταστροφής, ή ανόητος ήταν ή συνεργάτης των τρομοκρατών. Σήμερα γνωρίζουμε
ότι οι πραγματικοί ανόητοι ή ψεύτες ήταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ και οι λίγοι
σύμμαχοί της. Όμως, αυτό δεν σταμάτησε την γκανγκστερική συμπεριφορά της
κυβέρνησης Μπους.

Φτωχή βοήθεια

Μελέτες όπως αυτή της Επιτροπής Μακροοικονομικών και Υγείας του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου δείχνουν ότι η Αμερική, με ετήσιο εθνικό εισόδημα 11 τρισ.
δολαρίων, θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει – μόνο με ένα μέρος των χρημάτων που
πετάει στο Ιράκ – τη μάχη κατά του AIDS, της ελονοσίας, της φυματίωσης και
άλλων θανατηφόρων ασθενειών. Όμως, η οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ προς τις
φτωχές χώρες του κόσμου ως ποσοστό επί του εθνικού εισοδήματος είναι η
χαμηλότερη, συγκριτικά με τη βοήθεια που προσφέρουν όλες οι άλλες χώρες.

Οι ΗΠΑ μπορούν, επίσης, να αποτελέσουν παράγοντα δημιουργίας μεγάλων
προβλημάτων. Ο στρατιωτικός προϋπολογισμός της Αμερικής διαμορφώνεται σε 450
δισ. δολάρια και είναι, σε γενικές γραμμές, ίσος με τις στρατιωτικές δαπάνες
όλου του υπόλοιπου κόσμου. H κυβέρνηση Μπους πιστεύει ότι με τη στρατιωτική
ισχύ των ΗΠΑ εξαγοράζει την ασφάλεια, αλλά η τρομοκρατία έχει φουντώσει μετά
τον πόλεμο στο Ιράκ.

Για πέντε λόγους

H κυβέρνηση Μπους πιστεύει ότι με τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ εξαγοράζει την ασφάλεια, αλλά η τρομοκρατία έχει φουντώσει μετά τον πόλεμο στο Ιράκ

Παρά την οικονομική και στρατιωτική ισχύ της Αμερικής, η δυνατότητά της να
ασκεί πολιτική εξουσία – είτε για καλό είτε για κακό – θα μειωθεί τα επόμενα
χρόνια, τουλάχιστον για πέντε διαφορετικούς λόγους:

1. Ο προϋπολογισμός της Αμερικής βρίσκεται σε κρίση εξαιτίας των
περικοπών στη φορολογία και των αυξημένων στρατιωτικών δαπανών της κυβέρνησης
Μπους, που δημιούργησαν έλλειμμα 500 δισ. δολαρίων τον χρόνο. Το αποτέλεσμα
είναι ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να αυξήσουν τους φόρους και να περιορίσουν τις
δαπάνες, είτε επανεκλεγεί ο Μπους είτε όχι. Ο ετήσιος στρατιωτικός
προϋπολογισμός, ο οποίος αυξήθηκε κατά 150 δισ. δολάρια από τότε που ο Μπους
ανέλαβε καθήκοντα, θα πρέπει να μειωθεί τα επόμενα χρόνια.

2. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να δανείζονται μαζικά από το εξωτερικό. Οι
κεντρικές τράπεζες της Ασίας έχουν αγοράσει αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία
(ομόλογα) αξίας εκατοντάδων δισ. δολαρίων. Μόνο η Ιαπωνία έχει αποθεματικά σε
ξένο συνάλλαγμα που φτάνουν τα 750 δισ. δολάρια, τα περισσότερα από τα οποία
είναι κρατικά ομόλογα. H Κίνα, το Χονγκ Κονγκ, η Ινδία, η Κορέα, η Σιγκαπούρη
και η Ταϊβάν έχουν αποθεματικό 1,1 τρισ. δολαρίων σε ξένο συνάλλαγμα. Εν
ολίγοις, οι ΗΠΑ έχουν μεγάλο και συνεχώς αυξανόμενο χρέος προς την Ασία.

3. Ο υπόλοιπος κόσμος φτάνει τις ΗΠΑ. Το μεγάλο τεχνολογικό προβάδισμα
της Αμερικής έναντι της Βραζιλίας, της Κίνας, της Ινδίας και άλλων χωρών του
αναπτυσσόμενου κόσμου θα μειωθεί. Σε 25 χρόνια η Κίνα θα έχει οικονομία
μεγαλύτερη από την αμερικανική. Έως το 2050, μάλιστα, η κινεζική οικονομία θα
είναι μεγαλύτερη έως και 50% από την αμερικανική. H Ινδία, αρκετά φτωχότερη
κατά μέσο όρο από την Κίνα, θα μειώσει επίσης το χάσμα. Μέχρι το 2050 η Ινδία
αναμένεται ότι θα έχει οικονομία τόσο μεγάλη όσο η αμερικανική, με πληθυσμό
τέσσερις φορές μεγαλύτερο και μέσο ατομικό εισόδημα που θα είναι περίπου το
ένα τέταρτο του αμερικανικού.

4H σχετική γεωπολιτική ισχύς της Αμερικής θα μειωθεί, καθώς οι άλλες χώρες θα
γεφυρώνουν το χάσμα. H Κίνα και η Ινδία, όπου βρίσκεται το 40% του παγκόσμιου
πληθυσμού, θα αρχίσουν να διαδραματίζουν πιο σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια
σκηνή. H ανάπτυξη της τεχνολογίας και η αύξηση των εισοδημάτων στην Ασία θα
συνεχιστούν, είτε εξακολουθήσει να υπάρχει αμερικανικός προστατευτισμός είτε
όχι. Αυτό θα είναι καλό για τον υπόλοιπο κόσμο, επειδή η ευημερία θα είναι
καλύτερα κατανεμημένη, ακόμη κι αν το «εγώ» της Αμερικής πληγωθεί σε αυτή τη
διαδικασία.

5Το δημογραφικό πρόβλημα θα μειώσει τη μιλιταριστική προσέγγιση της Αμερικής
προς τον υπόλοιπο κόσμο. H υποστήριξη προς τον πρόεδρο Μπους προέρχεται σε
μεγάλο βαθμό από λευκούς, συντηρητικούς Χριστιανούς. Πρόκειται, κατά την άποψή
μου, για ομάδα που μάχεται κατά της αυξανόμενης κοινωνικής δύναμης των
γυναικών, των μεταναστών και των άλλων θρησκειών. H ομάδα αυτή είναι
καταδικασμένη. Οι αμερικανικές αρχές εκτιμούν ότι μέχρι το 2050 ο λευκός
πληθυσμός στις ΗΠΑ – πέρα από τους ισπανόφωνους – θα είναι μόνο το 50% (από
69% που είναι σήμερα) του συνολικού αμερικανικού πληθυσμού. Οι ΗΠΑ θα μοιάζουν
περισσότερο με τη Λατινική Αμερική.

Σβήνει το όνειρο

Εξαιτίας όλων αυτών, το όνειρο της παγκόσμιας αυτοκρατορίας που έχουν πολλοί
συντηρητικοί στις ΗΠΑ, πιθανότατα θα σβήσει. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη πιο
σύντομα, αν ο Μπους χάσει τον Νοέμβριο τις εκλογές. Όμως, όποιο κι αν είναι το
αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ δεν θα μπορέσουν να καθυστερήσουν για πολύ την πτώση τους.

© Project Syndicate, Μάρτιος 2004

Ο Jeffrey Sachs είναι καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ