«Στρίβειν διά του»… Συμβουλίου Aρχηγών

Ήταν 10 Φεβρουαρίου 1992, λίγο πριν από το μεσημέρι, όταν είχε φθάσει η
πρώτη πρόσκληση στον Ανδρέα Παπανδρέου από το Προεδρικό Μέγαρο. Το περιεχόμενό
της δεν αποτελούσε κρυφό μυστικό, ούτε αιφνιδίασε τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κων. Καραμανλής συγκαλούσε (στις 18 του μήνα) το
συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών για το Σκοπιανό, αποδεχόμενος το σχετικό
αίτημα τού τότε Πρωθυπουργού Κων. Μητσοτάκη. «Θέλει μια Οικουμενική με
κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας!..», ήταν το πρώτο σχόλιο του Ανδρέα Παπανδρέου.

Αντίστοιχα σχόλια κάνουν και σήμερα στο ΠΑΣΟΚ, καθώς θεωρούν ότι η σύγκληση
του Συμβουλίου Αρχηγών που ζήτησε ο Πρωθυπουργός Κων. Καραμανλής αποσκοπεί
στην πραγματικότητα να κρύψει την αδυναμία της κυβέρνησης να πάρει αποφάσεις
για το Κυπριακό. Και γυρίζουν 12 χρόνια πίσω…

Ήταν η εποχή που το Σκοπιανό φούντωνε στο εσωτερικό και ξεκινούσε η πορεία
ρήξης του Κων. Μητσοτάκη με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά. H
διεθνής κοινότητα (και ιδίως η Ευρωπαϊκή Ένωση) βρισκόταν ένα βήμα πριν από
την αναγνώριση του νεοσύστατου κρατιδίου των Σκοπίων με το όνομα «Μακεδονία»
και στην Ελλάδα είχαν αρχίσει να οργανώνονται τα πρώτα συλλαλητήρια, ενώ στην
Αθήνα δεν υπήρχε ταξί χωρίς αυτοκόλλητο με το αστέρι της Βεργίνας και το
μήνυμα «H Μακεδονία είναι ελληνική». H πρώτη συνάντηση των αρχηγών στο
Προεδρικό Μέγαρο δεν είχε ουσιαστικά αποτελέσματα και μάλλον αυτό που ξεχώρισε
ήταν οι φιλοφρονήσεις. Ήταν, πάντως, όλοι εκεί: ο Κων Μηστοστάκης και ο Ανδ.
Παπανδρέου από κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση, αντίστοιχα, η Αλέκα
Παπαρήγα που έκανε ακόμη τα πρώτα βήματά της ως γ.γ. του KKE, και η Μαρία
Δαμανάκη, πρόεδρος του Συνασπισμού (για την ακρίβεια του τμήματος που είχε
μείνει από τον ενιαίο Συνασπισμό μετά την αποχώρηση του KKE). Από το συμβούλιο
είχε περάσει για λίγη ώρα και ο Αντ. Σαμαράς προκειμένου να ενημερώσει για τις
ενέργειες του υπουργείο Εξωτερικών.

Αυτό που έχει καταγραφεί ως αποτέλεσμα αυτής της πρώτης συνάντησης των αρχηγών
για ένα εθνικό θέμα είναι περισσότερο το γεγονός ότι έγινε από όλους αντιληπτό
πως ο Κων. Μητσοτάκης και ο Αντ. Σαμαράς βάδιζαν σε διαφορετικούς δρόμους ως
προς τον χειρισμό του Σκοπιανού, παρά η εικόνα – έστω και μιας κατ’ επίφαση –
ομοψυχίας που έβγαλε η συζήτηση.

H Οικουμενική

Το κλίμα αυτό σε αρκετούς είχε θυμίσει όσα είχαν διαδραματισθεί στο Προεδρικό
Μέγαρο τον Νοέμβριο του 1989, όταν ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρ.
Σαρτζετάκης είχε καλέσει τους πολιτικούς αρχηγούς προκειμένου να συμπράξουν
στη συγκρότηση της Οικουμενικής κυβέρνησης (υπό τον Ξεν. Ζολώτα). Ελλείψει
αυτοδυναμίας (και με δεδομένο ότι η συγκυβέρνηση N.Δ.-ΣΥΝ είχε λάβει τέλος,
αφού η παραπομπή του Ανδ. Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο είχε ήδη
επιτευχθεί) οι διερευνητικές εντολές του Προέδρου είχαν πέσει στο κενό και η
μόνη λύση ήταν τότε η συγκρότηση Οικουμενικής, προκειμένου να μην οδηγηθεί η
χώρα άμεσα σε νέες εκλογές. Αλλά εκείνη η συνάντηση είχε θεσμικό χαρακτήρα,
έστω και αν την παράσταση είχαν κλέψει οι φιλοφρονήσεις μεταξύ των πολιτικών
αρχηγών Ανδ. Παπανδρέου, Κων. Μητσοτάκη και Χαρ. Φλωράκη.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ’92

Πώς «έδεσε» τα χέρια της κυβέρνησης Μητσοτάκη ο Σαμαράς

Τον Φεβρουάριο του ’92 το Συμβούλιο Αρχηγών ήταν άτυπο. Ουσιαστικά
επρόκειτο για μία συνάντηση ανταλλαγής απόψεων, αφού η σύγκλησή του ούτε
προβλεπόταν ούτε προβλέπεται από το Σύνταγμα. Δρομολόγησε, ωστόσο, εξελίξεις.
Ύστερα από εκείνη τη συνάντηση διέρρευσε ότι τη σύγκληση του συμβουλίου
περισσότερο επεδίωξε ο Αντ. Σαμαράς, που επιθυμούσε να δεσμευτούν όλα τα
πολιτικά κόμματα ότι δεν θα αποδεχθούν την αναγνώριση των Σκοπίων με το όνομα
«Μακεδονία», παρά ο Κων. Μητσοτάκης που ήταν πιο διαλλακτικός και συζητούσε
μια «παράγωγη» ονομασία (Νέα Μακεδονία, Σλαβομακεδονία κ.ά.). Κατά τον Κων.
Μητσοτάκη εκείνη η συνάντηση «έδεσε» τα χέρια της κυβέρνησης και έδωσε «αέρα»
στον Αντ. Σαμαρά, με αποτέλεσμα τις προσεχείς εβδομάδες να ξεσπάσει πόλεμος
ανάμεσα στο υπουργείο Εξωτερικών και το Μέγαρο Μαξίμου.

Στις 13 Απριλίου

Υπό αυτές τις συνθήκες αποφασίστηκε να συγκληθεί εκ νέου το Συμβούλιο Αρχηγών
(στις13 Απριλίου), αλλά πλέον οι συνθήκες ήταν διαφορετικές. Το ΠΑΣΟΚ είχε
σαρώσει στις εκλογές της B’ Αθήνας και η κυβέρνηση εμφανιζόταν, εντός κι εκτός
συνόρων, με δύο γλώσσες για το Σκοπιανό. Και αυτή την κυβερνητική «διγλωσσία»
είχε στηλιτεύσει ο Ανδ. Παπανδρέου στη συνάντηση, ενώ η Μαρία Δαμανάκη είχε
υποστηρίξει ότι η κυβέρνηση συγκέντρωνε σε ένα τραπέζι τους πολιτικούς
αρχηγούς για να λύσει τα εσωκομματικά της προβλήματα. H κ. Παπαρήγα ανέφερε
ότι η (τότε) κυβέρνηση προχωρούσε χωρίς πολιτικό σχέδιο όχι μόνο για το θέμα
των Σκοπίων, αλλά για όλη τη Βαλκανική. Αν υπήρξε τότε μια συμφωνία των
πολιτικών αρχηγών, αυτή αφορούσε τις ευθύνες του Αντ. Σαμαρά που φαινόταν ότι
ακολουθούσε προσωπική πολιτική. Μία ώρα μετά το συμβούλιο, ο Κων. Μητσοτάκης
απέπεμψε τον Αντ. Σαμαρά από το υπουργείο Εξωτερικών – μια «εκπαραθύρωση» που
ο ίδιος πληροφορήθηκε από την τηλεόραση… Το «πάθημα» του 1992 φαίνεται ότι
καθοδηγούσε τις μετέπειτα κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ. Και με δεδομένο ότι το
συμβούλιο των πολιτικών αρχηγών δεν είναι ένα θεσμοθετημένο όργανο, ο Κων.
Σημίτης απέφευγε να ζητήσει τη σύγκλησή του από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας,
όσο και αν η αντιπολίτευση είχε αναδείξει κατά καιρούς τη σύγκληση σε βασικό
της αίτημα (ο Μιλτ. Έβερτ το 1996 για τα Ίμια, ο Κων. Καραμανλής το 1999 για
τον πόλεμο στη Σερβία και μετέπειτα για το Κυπριακό κ.ά.).