Θα έρθουν οικονομικές δυσκολίες για HΠA
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
H πρόσφατη ιστορία έχει δώσει απαντήσεις σε αρκετά παλιά ερωτήματα. Όχι, η
Αμερική δεν είναι πιθανόν να αντιμετωπίσει ύφεση παρόμοια με αυτή του 2001.
Ναι, οι τεχνολογικά προηγμένες στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ μπορούν να κάνουν
πόλεμο – αστραπή εναντίον κάθε ξένης κυβέρνησης και να τη διώξουν από την
εξουσία. Ναι, η αμερικανική οικονομική ατμομηχανή έχει αποτελέσει την κύρια
κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας οικονομίας.
Ωστόσο, η ανάκαμψη στις ΗΠΑ δεν συνοδεύτηκε από αύξηση στις θέσεις εργασίας,
ούτε διατηρήθηκαν θέσεις εργασίας στις οποίες οι εργαζόμενοι είχαν υψηλές
αποδοχές. H τάση αυτή είναι διαφορετική από αυτή που είχε παρατηρηθεί κάθε
φορά που εκδηλωνόταν οικονομική ανάκαμψη στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια. Έτσι,
οικονομικοί αναλυτές και σύμβουλοι του προέδρου Μπους έκαναν λάθος όταν
προέβλεπαν κατ’ επανάληψη μια ευτυχισμένη επιστροφή στην οικονομική ομαλότητα.
Δυστυχώς, τα οικονομικά δεν είναι μια ακριβής επιστήμη. Όταν ο πρόεδρος της
Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, ανακοινώνει ότι «η απασχόληση θα
αρχίσει να αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς προτού περάσει πολύς καιρός», ούτε
εκείνος ούτε εγώ γνωρίζουμε αν μέσα στους επόμενους μήνες οι προβλέψεις αυτές
θα επιβεβαιωθούν ή θα διαψευστούν. Αν η μεταφορά θέσεων εργασίας στην Ινδία,
στην Κίνα και άλλες χώρες με χαμηλούς μισθούς επιταχυνθεί, οι προβλέψεις του
προέδρου της FED θα διαψευστούν. H αύξηση των θέσεων απασχόλησης μπορεί να
συντελεστεί αν μειωθεί ο ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας.
Το μοναδικό όπλο
Κάθε σύγχρονη δημοκρατία γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, αν εκατομμύρια
εργαζόμενοι δεν μπορούν να βρουν δουλειά. H Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ κάνει
ό,τι μπορεί για να μειώσει τα επιτόκια και να αυξήσει τον δανεισμό. Ωστόσο,
καθώς το βασικό επιτόκιο του δολαρίου έχει μειωθεί 13 φορές σερί και
διαμορφώνεται τώρα στο 1%, υπάρχει πολύ μικρό περιθώριο για οποιαδήποτε άλλη
μείωση. Με τον τρόπο αυτό η δημοσιονομική πολιτική γίνεται αυτομάτως το
μοναδικό όπλο χάραξης μακροοικονομικής πολιτικής.
Δυστυχώς, όμως, αυτό δεν είναι ό,τι πιο λογικό υπάρχει. Στις αρχές του 2000,
πριν ακόμη σκάσει η φούσκα στη Γουώλ Στρητ, ο πρόεδρος Μπους πρότεινε μαζικές
μειώσεις στη φορολογία, από τις οποίες ωφελούνταν οι πιο πλούσιοι. H πολιτική
αυτή δεν ήταν ό,τι καλύτερο για να αντιμετωπιστούν τυχόν αποπληθωριστικές
πιέσεις, οι οποίες έτσι κι αλλιώς δεν υπήρχαν εκείνη την εποχή.
Τι έπρεπε να γίνει
 |
|
Άλαν Γκρίνσπαν. Ο διοικητής της FED έχει ήδη αναφέρει ότι αν δεν ακυρωθούν οι |
Όμως, από τι θα έπρεπε να αποτελείται ένα ορθολογιστικό πρόγραμμα
δημοσιονομικής πολιτικής για την έξοδο της οικονομίας από την κρίση; Αν το
2001 και το 2002 μειωνόταν η φορολογία στα εισοδήματα της χαμηλής και της
μεσαίας τάξης, που χρηματοδοτούν σε σημαντικό βαθμό την κοινωνική ασφάλιση και
την ασφάλιση υγειονομικής περίθαλψης, θα απελευθερώνονταν σημαντικά κεφάλαια
για την καταπολέμηση της ύφεσης. Άλλο συνετό μέτρο θα ήταν να χορηγηθούν
ομοσπονδιακά κεφάλαια στις πολιτείες, ώστε να μην αναγκαστούν να προχωρήσουν
σε σημαντικές μειώσεις των προγραμμάτων δαπανών τους. Σε κάθε περίπτωση, αν η
ανάπτυξη στις ΗΠΑ δεν ξεπεράσει το 3% σε ετήσια βάση – σύμφωνα με τις
προβλέψεις αναλυτών – δεν είναι σίγουρο ότι θα υπάρξει αύξηση στην απασχόληση.
Δραστικά μέτρα
Από όλα αυτά συμπεραίνω ότι μακροπρόθεσμα οι ΗΠΑ θα συναντήσουν αρκετές
οικονομικές δυσκολίες, οι οποίες για να αντιμετωπιστούν θα χρειαστούν τα πιο
δραστικά μέτρα που διαθέτει η χώρα. Και αυτό, επειδή με την υπονόμευση της
φορολογικής βάσης από τον Μπους τα αμερικανικά δημόσια οικονομικά απειλούνται
με κατάρρευση. Ο Γκρίνσπαν έχει ήδη αναφέρει ότι αν δεν ακυρωθούν οι μειώσεις
στη φορολογία που έχει αποφασίσει ο Μπους, θα χρειαστεί να πραγματοποιηθούν
μαζικές περικοπές στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής
περίθαλψης.
Μακροπρόθεσμα, εξάλλου, δεν πρέπει να υποτιμάμε το συνεχώς διευρυνόμενο
έλλειμμα στο αμερικανικό ισοζύγιο πληρωμών, καθώς οι εισαγωγές προϊόντων από
την Κίνα έχουν εκτοξευθεί, ενώ οι εξαγωγές στην Ευρώπη είναι χαμηλές λόγω
έλλειψης ζήτησης. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημιουργηθεί πρόβλημα, επειδή ξένοι
επενδυτές εξακολουθούν να επενδύουν σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία –
κυρίως σε κρατικά ομόλογα. Πρέπει να πιστεύει κανείς στον… Αϊ-Βασίλη και
στις νεράιδες για να θεωρεί τη λύση αυτή ασφαλή και μόνιμη.
Μεγάλη, αλλά…
Όλοι οι επαγγελματίες οικονομολόγοι ξέρουν ότι, στην περίπτωση που υπάρξει
μεγάλη εκροή κεφαλαίων, δεν υπάρχει κεντρική τράπεζα που να είναι αρκετά
μεγάλη ώστε να μην κινδυνεύσει. H αμερικανική οικονομία είναι μεγάλη. Πολύ
μεγάλη. Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι ο υπόλοιπος κόσμος δεν θα κοιτάξει το δικό
του οικονομικό συμφέρον. Δεν πιστεύω ότι η υποχώρηση του δολαρίου μπορεί να
εξυγιάνει το ισοζύγιο. Το πιο πιθανό είναι ότι η Αμερική θα δανείζεται
κεφάλαια για το μεγαλύτερο μέρος των επόμενων 20 χρόνων – όπως ακριβώς έκανε
και τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Όταν ξένοι επενδυτές, που λειτουργούν σε καθεστώς ελεύθερης διακίνησης
κεφαλαίων, αποφασίσουν να μη συνεχίσουν να μας δανείζουν με χαμηλά επιτόκια,
το ίδιο ακριβώς θα σκεφτούν και οι Αμερικανοί επενδυτές. Μήπως αυτό θυμίζει σε
κανέναν την Αργεντινή και άλλες αναπτυσσόμενες ασιατικές χώρες που βρέθηκαν
στο επίκεντρο της οικονομικής κρίσης του 1997 που ξεκίνησε από την Ταϊλάνδη;
Θα έπρεπε. Κλείνω με τη βεβαιότητα ότι εμείς οι οικονομολόγοι δεν θα μείνουμε
από δουλειά αυτή τη χιλιετία. Δυστυχώς.
© Tribune Media Services International, 2004
Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ
Google news
