Διαστάσεις Δώδεκα αιώνες γραμμάτων

Έχει γράψει βιβλία για τον Βολταίρο, τον Ντιντερό, τον Αντρέ Ζιντ. Υπήρξε
για χρόνια κριτικός λογοτεχνίας στη Μοντ. Ο Πιερ Λεπάπ είναι από μόνος του
ένας θεσμός.

Πιερ Λεπάπ: επί πολλά χρόνια ήταν στη Γαλλία το σύμβολο της λογοτεχνικής κριτικής

Ο τίτλος είναι αρκετά γενικός: «H χώρα της λογοτεχνίας». Αλλά ο υπότιτλος τα
λέει όλα: «Από τους Όρκους του Στρασβούργου, το 842, μέχρι τον ενταφιασμό του
Σαρτρ, το 1980». Όπως λέει ο Πιερ Λεπάπ, ο συγγραφέας του βιβλίου, το γαλλικό
έθνος γεννήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 842, όταν οι διάδοχοι του Καρλομάγνου
μοιράστηκαν την αυτοκρατορία. Και το έκαναν μάλιστα με βάση τη γλώσσα: η
ανατολή πήγε σ’ αυτούς που μιλούσαν γερμανικά και η δύση σ’ εκείνους που
μιλούσαν γαλλικά. H ιστορία της χώρας αναμειγνύεται έτσι με την ενήλικη
περίοδο της γλώσσας, που εξισώνεται για πρώτη φορά με τα λατινικά. Τα γαλλικά
θα γίνουν βέβαια η επίσημη γλώσσα του κράτους πολύ αργότερα, το 1539, με
διάταγμα του βασιλιά Φραγκίσκου A’. Οι αξιωματούχοι που συνέταξαν το κείμενο
αποφάσισαν ότι για την επικοινωνία με τον Θεό πρέπει να χρησιμοποιούνται τα
λατινικά, αλλά η γλώσσα του βασιλιά είναι τα γαλλικά.

Είναι ο λόγος αυτός αρκετός για να χαρακτηρίζεται η Γαλλία «χώρα της
λογοτεχνίας»; Στο κάτω κάτω, και η Γερμανία κάπως έτσι δεν γεννήθηκε; Όχι
βέβαια, απαντά ο Λεπάπ σε συνέντευξή του στην Ελ Παΐς. Το σύγχρονο
γερμανικό έθνος εμφανίστηκε μόλις τον 19ο αιώνα. H χώρα ήταν για αιώνες
χωρισμένη σε διάφορα πριγκιπάτα και καμία από τις αριστοκρατικές οικογένειες
που τα διοικούσαν δεν ζήτησε ποτέ τη βοήθεια των συγγραφέων για να εδραιώσει
τη δυναστεία της. Υπάρχουν όμως και άλλα στοιχεία που κάνουν τη Γαλλία να
ξεχωρίζει. Όπως, για παράδειγμα, ότι η πρώτη απεργία φοιτητών στον κόσμο
(Σορβόνη, 1229) έγινε για την υπεράσπιση των προνομίων και της αυτονομίας ενός
πνευματικού θεσμού. Ή ότι ο πρώτος Γάλλος «άνθρωπος των γραμμάτων» που
μπορούσε να ζήσει από την πένα του ήταν γυναίκα, η Κριστίν ντε Πιζάν. Ή ακόμα
ότι οι επαγγελματίες πολιτικοί έπρεπε να εκδώσουν τουλάχιστον ένα βιβλίο για
να μπορέσουν να παρουσιαστούν στους ψηφοφόρους και να ζητήσουν την εμπιστοσύνη
τους…

Με τον θάνατο του Σαρτρ, σημειώνει ο Λεπάπ, πεθαίνει και η «χώρα της
λογοτεχνίας». Το βιβλίο παύει να είναι ο μοναδικός και πιο σημαντικός φορέας
μετάδοσης πληροφοριών και γνώσης, καθώς ο χρόνος επιταχύνεται και το βιβλίο
απαιτεί βραδείς ρυθμούς. Αλλάζει όμως και ο αναγνώστης: γίνεται πιο άπιστος,
περισσότερο καταναλωτής παρά οπαδός, το γεγονός ότι του αρέσει ένα βιβλίο δεν
τον σπρώχνει να αγοράσει και άλλα βιβλία του ίδιου συγγραφέα. Σήμερα, κανείς
δεν μπορεί να έχει πλέον τη δύναμη και το κύρος που είχαν κάποτε ο Σαρτρ ή ο
Ζιντ. Είναι θέμα πίστης: στην Εκκλησία υπήρχε πάντα διαφθορά, αλλά ο κόσμος
πίστευε. Αυτός ο μηχανισμός έχει πλέον διαρραγεί.