Aναζητώντας ζωή μακριά από τη Γη

Κάποτε, ο Αϊνστάιν αναρωτήθηκε αν ο Θεός είχε την πολυτέλεια της επιλογής
στη δημιουργία του Σύμπαντος. Απάντηση, βέβαια, δεν έδωσε ποτέ κανείς και το
ερώτημα εξακολουθεί να πλανάται στον κόσμο της επιστήμης.

Η ίδια ερώτηση ισχύει και για το βιολογικό σύμπαν – ιδίως τώρα που το
διαστημικό όχημα «Οπορτούνιτι» βρήκε αρχαία ίχνη νερού στον Άρη. H αναζήτηση
της ΝΑΣΑ για εξωγήινη ζωή βασίζεται στη στρατηγική «ακολουθήστε το νερό». Οι
λόγοι είναι προφανείς: H μόνη ζωή που γνωρίζουμε βασίζεται στον άνθρακα και το
νερό. Είτε είναι τα μικροσκοπικά βακτήρια είτε οι τερατώδεις βροντόσαυροι,
όλοι είμαστε φτιαγμένοι με την ίδια βασική συνταγή.

Είχε όμως η ζωή επιλογή; Θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί με εντελώς
διαφορετικά υλικά; Μήπως με το να αναζητούμε μορφές ζωής βασισμένες στο νερό,
σε εξωγήινους κόσμους, κάνουμε το λάθος να κοιτάμε στον καθρέφτη;

Ζωή από αιθανόλη. Γιατί να μην υπάρχει ζωή από αιθανόλη, αναρωτιέται ο
νομπελίστας χημείας Ρόουλντ Χόφμαν στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ. Ή από αμμωνία;
«H ζωή σε υγρή αμμωνία, μάλιστα, θα ήταν πολύχρωμη. Τα μέταλλα διαλύονται στην
αμμωνία, δημιουργώντας φωτεινά μπλε διαλύματα». Και γιατί να μην είναι η
«σκαλωσιά» της ζωής πυρίτιο αντί για άνθρακα; Γειτονεύουν άλλωστε στον
περιοδικό πίνακα στοιχείων.

«Είμαστε τόσο αφελείς στο θέμα της ζωής γιατί έχουμε μόνο ένα παράδειγμα, αυτό
της Γης», λέει ο αστροβιολόγος Κρις Μακέι της ΝΑΣΑ. «Μπορεί τελικά
τριγυρνώντας στο Σύμπαν να βρούμε μόνο άνθρακα και νερό, όμως θα δίσταζα να
καταλήξω σ’ αυτό το συμπέρασμα μόνο με ένα παράδειγμα».

Πρακτικά, βέβαια, η ΝΑΣΑ έχει δίκιο που ακολουθεί τον δρόμο του νερού. «Δεν
ξέρουμε πώς να το κάνουμε διαφορετικά. Παραείμαστε ηλίθιοι για να ψάξουμε για
πράγματα που δεν ξέρουμε τι είναι», προσθέτει ο Μακέι. Μία αποστολή που
κοστίζει 820 εκατομμύρια δολάρια, όπως αυτή των δύο οχημάτων στον Άρη, πρέπει
αναγκαστικά να ψάξει γι’ αυτό που λογικά έχει τις περισσότερες πιθανότητες να
βρει. .

Τι ακριβώς είναι; Σωστά όλα αυτά. Όμως, οι επιστήμονες δεν μπορούν να
μην αναρωτηθούν τι υπάρχει «εκεί έξω». H έρευνα για ζωή δυσκολεύει από τη
στιγμή που ούτε οι ίδιοι οι ειδικοί δεν ξέρουν τι ακριβώς είναι η ζωή.
Παράξενα νέα είδη ανακαλύπτονται συνέχεια στη Γη στα πιο απίθανα μέρη.

H ζωή, σε όλες τις γνωστές μορφές της, υφαίνεται από νήματα άνθρακα που
κολυμπούν σε διάλυμα νερού. Τόσο ο άνθρακας όσο και το νερό έχουν μοναδικές –
μαγικές αν θέλετε – ιδιότητες. H αλήθεια είναι ότι και η φυσική και η χημεία
υποστηρίζουν πως η ζωή πραγματικά δεν είχε επιλογή.

Το μαγικό, μυστηριώδες μόριο του νερού

Ίχνη νερού στον Άρη εντόπισαν δύο διαστημικά οχήματα που βρίσκονται αυτό το διάστημα στην επιφάνεια του πλανήτη

Το νερό είναι το πιο εκκεντρικό από όλα τα υγρά. «Είναι αυτό το
απατηλό, μαγικό, μυστηριώδες μόριο», όπως το περιγράφει ο Τζέιμς Γκάρβιν,
επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος της ΝΑΣΑ για την εξερεύνηση του Άρη
στην Ουάσιγκτον.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένας προφανής λόγος που η ζωή βασίζεται στο νερό
είναι το υδρογόνο. Πρόκειται για το πιο κοινό στοιχείο στο σύμπαν. Το ήλιο
είναι το δεύτερο, αλλά είναι αδρανές και δεν συνδέεται καθόλου με άλλα άτομα.
Το οξυγόνο έρχεται τρίτο. Ίσως, λοιπόν, η ζωή να φτιάχνεται από νερό απλά
γιατί αυτό είναι άφθονο.

Κάποιοι άλλοι κόσμοι, όμως, που θα μπορούσαν να κατοικηθούν δεν έχουν νερό.
Δεν θα μπορούσαν να έχουν ζωή; Και βέβαια, απαντά ο Κρις Μακέι της ΝΑΣΑ. «Το
νερό είναι ένα υπέροχο μόριο, υπάρχουν όμως και άλλα εξίσου υπέροχα μόρια».

H αιθανόλη – ή το οινόπνευμα – είναι ένα από αυτά, συμφωνεί ο Κεν Χουκ,
χημικός στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες. Αλλά το υγρό είναι
σπάνιο στη φύση γιατί η χημεία που χρειάζεται για την παραγωγή του είναι
πολύπλοκη. Αντίθετα, το πιο εύκολο είναι να δημιουργηθεί νερό, λέει ο Γκάρβιν.

Όσο για την αμμωνία, είναι σπάνια στη Γη, αλλά «μπορείς εύκολα να βρεις σε
άλλον πλανήτη έναν ωκεανό από αμμωνία», λέει ο Χουκ. Οι επιστήμονες υποθέτουν
ότι στον Τιτάνα, δορυφόρο του Κρόνου, ίσως εντοπιστεί ένας τέτοιος ωκεανός.

Πάντως, ακόμα κι αν υπήρχαν εναλλακτικές μορφές ζωής στο Διάστημα, δύσκολα θα
τις αναγνωρίζαμε. «H φαντασία μας βασίζεται σε αυτά που μπορούμε να δούμε. Δεν
μπορούμε να είμαστε τόσο έξυπνοι όσο το Σύμπαν», επισημαίνει ο Ντέιβιντ Πέιτζ,
κοσμολόγος στην Καλιφόρνια.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου