MAPIOΣ ΠONTIKAΣ «H θεατρική γλώσσα δεν χρειάζεται πάντα λέξεις»

«Στο σκοτάδι υπάρχει το φως. Αν δεν φτάσουμε στον πάτο, δεν θα μπορέσουμε να βγούμε στο φως. Όλα τα άλλα είναι χαζοχαρούμενα και χαζογελάσματα, υστερικά δηλαδή», πιστεύει ο θεατρικός συγγραφέας Μάριος Ποντίκας που επιδιώκει να ζει με χιούμορ και ελαφράδα στη ζωή του

Ύστερα από πολύχρονη απουσία, μία από τις πιο «αριστοκρατικές» και ερμητικές
περιπτώσεις Νεοέλληνα συγγραφέα επανέρχεται με ένα παράξενο έργο, που
ερμηνεύουν ο Θανάσης Παπαγεωργίου (τον δολοφόνο του Λάιου) και η Λήδα
Πρωτοψάλτη (το κοράκι) στο θέατρο «Στοά».

Δύο ρόλοι-μονόλογοι, που ενώ διατηρούν την αυτονομία τους συνδέονται μέσα από
ανατροπές και παράτολμους συσχετισμούς. Στον πρώτο μονόλογο ο σύγχρονος
άνθρωπος μετατρέπει μια ιστορία με παγκόσμια αξία σε προσωπική εμπειρία. Όταν
η δημόσια εξομολόγηση-συνέντευξή του οδηγείται σε αδιέξοδο, μια φτερωτή
κορακίνα θα ενσαρκωθεί και με ανθρώπινη φωνή θα του μιλήσει για την πλάνη του,
για την άρνησή του να δει τα δικά του λάθη, τις ευθύνες του. «Το μίασμα είσαι
εσύ» θα του φωνάξει, προσπαθώντας να σταματήσει το κακό που όμως έχει γίνει.

«Σήμερα, η λεγόμενη υψιπέτεια του ανθρώπου έχει φθάσει στην αυτοκαταστροφή.
Γιατί έχει λείψει η αυτοταπείνωση. Δεν την βλέπω, δεν την αισθάνομαι να
υπάρχει γύρω μου, και ίσως να μην την έχω κι εγώ. Γι’ αυτό, με ένα είδος
μαγικού ρεαλισμού βάζω τον σύγχρονο άνθρωπο – που είναι όμως σύμβολο ανθρώπου
και όχι χαρακτήρας – στα ίχνη του Οιδίποδα, δηλαδή στα ίχνη της ανθρώπινης
πλάνης. Ξεκινάει να κάνει το καλό, αλλά αποδεικνύεται κακό», λέει ο Μάριος
Ποντίκας

Στο τελευταίο έργο του πλάθει μια τραγικωμωδία απλή αλλά σκοτεινή,
δύσκολη αλλά κατανοητή, και πάντως θεαματική, που με όρους πολιτικούς είναι
ένα φιλοσοφικό θέατρο. Ο λόγος του είναι αυστηρός, αλλά έχει συμπόνια και
συγκρατημένη τρυφερότητα. Ίσως γιατί δεν είναι τιμητής του λάθους και του
πάθους των ανθρώπων, και ίσως διότι στη δική του πορεία ανακαλύπτει ίχνη από
την πλάνη του δολοφόνου του Λάιου. Σχεδόν το ομολογεί:

«Πότε θα έρθει η ώρα να χωνέψω τη φρικτή πλάνη μου; Ντροπιασμένος και γεμάτος
οργή που καθυστερώ, να σηκώσω επιτέλους την ασήκωτη ευθύνη μου. Να μη με
παραπλανήσουν άλλο τα μεγάλα έργα μου. Και να στερέψει για πάντα ο δόλιος
αυτοθαυμασμός μου».

Ανασφαλής και χαριτωμένος άνθρωπος, με πνευματώδες χιούμορ και ζεστασιά στην
επικοινωνία, συνεχίζει την αναζήτησή του στην περιπέτεια της γραφής, της
φόρμας, της έκφρασης. Στη μακρά πορεία του, κοντά τριάντα χρόνια, ο Ποντίκας
υπήρξε πάντα συνεπής, θέτοντας στον εαυτό του και στο έργο του το μέτρο της
απαίτησης. Γι’ αυτό άργησε να εκτεθεί δημόσια. Δέκα χρόνια «σιωπής». Αλλά η
διαλεκτική της έλλειψης είναι μέσα στο παιχνίδι της ζωής. Ένας άλλος τρόπος να
ανακτάς δυνάμεις.

«Δεν υπήρξα ανενεργός και ξαφνικά εμφανίστηκα. Όλο αυτό το διάστημα ήταν
χρόνος περισυλλογής, αναζήτησης, μελέτης. Υπήρξαν πολλές δοκιμές – πλην αυτού
του έργου που παίζεται στη “Στοά”. Λόγω της ανασφάλειας και της εκλεκτικότητάς
μου αισθανόμουν πως δεν θα έπρεπε να βγουν, πριν από την ώρα τους. Φαίνεται
πως αυτή η ώρα ήρθε με την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν – και τους έδειξα – ο
Θανάσης Παπαγεωργίου και η Λήδα Πρωτοψάλτη. Τους ευχαριστώ. Στο στάδιο των
δοκιμών είναι ακόμα η “Ψυχαγωγία”, ένα έργο για την ψυχαγωγία των νεκρών και
την παρουσία τους στη ζωή των ζωντανών και η “Γενική Δοκιμή”, ένα έργο για την
απώλεια της μνήμης και τη μιλημένη, βιωμένη γλώσσα».

Μιλώντας με τον Μάριο Ποντίκα, έχεις την εντύπωση πως αυτολογοκρίνεται.
Τι είδους ανασφάλεια είναι αυτή σ’ έναν διανοούμενο με σημαντική εργογραφία
(13 θεατρικά σε πλούσια παραστασιολογία, δύο συλλογές διηγημάτων, επτά
τηλεοπτικά σενάρια κινηματογραφικών και ένα ραδιοφωνικό);

«Είναι η ανασφάλεια από μεγάλη απαιτητικότητα. Αλλά την έχω και ως θεατής. Αν
ειρωνεύομαι τον άνθρωπο, άλλο τόσο ειρωνεύομαι και τη γραφή μου».

«Εθνικό είναι το αληθινό»

Ο προφορικός λόγος του Μάριου Ποντίκα είναι προσεκτικός, σχεδόν διστακτικός.
Αφαιρώντας τις ερωτήσεις, κρατάω τις σύντομες απαντήσεις, που παρουσιάζουν τις
αγάπες, τους προβληματισμούς και τις θέσεις του για το θέατρο.

«Γράφω σχεδόν σωματοποιώντας τους ρόλους. Στο θέατρο με ελκύει η προσποίηση, η
υποκρισία. Το γεγονός πως μπορώ να “κρυφτώ” πίσω από ρόλους και κείμενα
θεατρικά, ανατρέποντας τα δεδομένα. Με απασχολεί η σύγκρουση, η πάσης φύσεως
σύγκρουση του δεδομένου με το μη δεδομένο, του αποδεκτού με το μη αποδεκτό.
Τώρα νιώθω πιο ικανός να εκφραστώ και με άλλους τρόπους. Έχω αρχίσει να
βαριέμαι την ατάκα – μιλάω, μιλάς. Όσο πιο αυθεντικός είναι ένας συγγραφέας,
όσο πιο κοντά στην προσωπική και ιστορική αλήθεια της χώρας και της εποχής του
είναι, όταν δεν μιμείται ρεύματα και τάσεις, τότε μπορεί να γράψει ένα εθνικό
έργο. Όλα αυτά τα χρόνια τα πράγματα στο θέατρο έγιναν πιο σύνθετα.
Ανακαλύψαμε ότι τα εκφραστικά μέσα της σκηνής έδιναν άλλες δυνατότητες. Και
πια δεν αρκεί μόνο ο λόγος. H θεατρική γλώσσα δεν χρειάζεται πάντα τις λέξεις.
Άλλωστε, το θέατρο δεν ήταν ποτέ μόνο λόγος. Πιστεύω κι εγώ αυτό που έλεγε ο
Γερμανός σκηνοθέτης Γκέμπελς, πριν από λίγα χρόνια στους Δελφούς, πως “εχθρός
του θεάτρου, αλλά και των σχέσεων, είναι η υπεραπλούστευση του κανονικού”.
Σήμερα το θέατρο έχει αγγίξει αυτές τις ανάγκες και τις αντιμετωπίζει με
τόλμη. Είμαστε πιο υποψιασμένοι από παλιά, πιο πληροφορημένοι και πιο επηρεασμένοι».