TPITH AΠOΨH Δεν αρκεί ο «αυτόματος πιλότος»

Την επομένη των εκλογών θα κληθεί η νέα κυβέρνηση να αντιμετωπίσει αμέσως και
με μεγάλη υπευθυνότητα το Κυπριακό.

Δε θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι το Κυπριακό, μετά την καθοριστική Συμφωνία
της Νέας Υόρκης, βρίσκεται πλησιέστερα στην επίλυσή του από οποιαδήποτε άλλη
στιγμή από το μοιραίο καλοκαίρι του 1974 και εντεύθεν.

H επίλυση του Κυπριακού, σε ό,τι μας αφορά, σημαίνει βέβαια άρση των
τετελεσμένων – δηλαδή της de facto διχοτόμησης που ισχύει για τρεις
δεκαετίες -, επιστροφή περίπου των μισών Ελληνοκυπρίων στις εστίες τους,
απομάκρυνση του κύριου όγκου των τουρκικών στρατευμάτων, και – το κυριότερο –
επανένωση του νησιού σε ένα κυρίαρχο κράτος, μέσα στους κόλπους της ζώνης
ειρήνης, ασφάλειας και ευημερίας της E.E. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία
ότι πρόκειται για τη ρεαλιστικά καλύτερη δυνατή λύση (εκεί που έφτασαν, και με
δική μας υπαιτιότητα, τα πράγματα, βλ. A. Ηρακλείδης, Το Κυπριακό:
Σύγκρουση και επίλυση, 2002, σελ.67-198).

Ωστόσο, ειδικά στην Ελλάδα – εν μέρει στην Τουρκία και λιγότερο στην Κύπρο –
έχει δημιουργηθεί η αίσθηση ότι το ζήτημα οδηγείται – καλώς ή κακώς – στην
επίλυση με βάση το Σχέδιο Ανάν. Το Κυπριακό βρίσκεται κλειδωμένο «στον
αυτόματο πιλότο» ή, αν θέλετε, οι δύο αδιάλλακτοι ηγέτες παγιδεύτηκαν στη Νέα
Υόρκη και δεν χωράνε άλλα τερτίπια και αναβολές από την πλευρά τους (βλ. π.χ.
άρθρο Mehmet Ali Birand, σε «Turkish Daily News», 2-3-2004). Τα
πράγματα όμως δεν είναι και τόσο απλά. Το Κυπριακό μάς επιφυλάσσει και άλλο
σασπένς.

H πιθανότητα και δυνατότητα ανατροπών δεν έχει εκλείψει. Τόσο ο Ντενκτάς όσο
και ο T. Παπαδόπουλος μπορούν προς το τέλος τών μεταξύ τους συνομιλιών (που
λήγουν στις 22 Μαρτίου και ώς τώρα υπήρξαν αποτυχημένες) να φανούν εντελώς
αρνητικοί, αν και βέβαια θα προσπαθήσουν να ρίξουν το φταίξιμο ο ένας στον
άλλο. Σε αυτή την περίπτωση η Αθήνα και η Άγκυρα θα έρθουν σε πολύ δύσκολη
θέση, ειδικά η πρώτη ως νέα κυβέρνηση. Αν μάλιστα πιο αδιάλλακτος φανεί ο
Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (πράγμα όχι εντελώς απίθανο, όπως άλλωστε
φάνηκε με τη στάση του στη Νέα Υόρκη και στις τωρινές συνομιλίες όπου
συναγωνίζεται τον Ντενκτάς σε έλλειψη διαλλακτικότητας), τότε η νέα ελληνική
κυβέρνηση θα βρεθεί σε Συμπληγάδες. Στο σημείο αυτό η Νέα Υόρκη υπήρξε ένα
πραγματικό σοκ και μάθημα για μας. Γιατί την κατάσταση την έσωσε όχι η
ελληνική κυβέρνηση Σημίτη (η οποία, σημειωτέον, στην πρόσφατη επίσκεψη
Παπαδόπουλου στην Αθήνα ήταν χλιαρή αντί να τον πιέσει να είναι συνεργάσιμος
στη Νέα Υόρκη), αλλά ο Ερντογάν. H τουρκική κυβέρνηση είναι που έβαλε και πάλι
σε τροχιά την επίλυση του Κυπριακού με βάση το Σχέδιο Ανάν. Στη Νέα Υόρκη
φάνηκε και μία ακόμη διάσταση πολύ ανησυχητική για μας: η ικανότητα του
Ντενκτάς να μπορεί την ύστατη στιγμή να φαίνεται σχετικά διαλλακτικός.

H άλλη βέβαια πιθανή ανατροπή είναι τα αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων. Οι
κορόνες που ακούμε στα ελληνοκυπριακά κανάλια τις τελευταίες μέρες είναι το
λιγότερο ανησυχητικές. Δηλαδή υπέρ οι Τουρκοκύπριοι και κατά οι Ελληνοκύπριοι
ή περισσότερο υπέρ οι πρώτοι και λιγότερο οι δεύτεροι; Τελικά ίσως όχι, γιατί
ευτυχώς το ΑΚΕΛ άρχισε να δείχνει, επιτέλους, νηφαλιότητα και να κρατάει
αποστάσεις από τους απορριπτικούς.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, η νέα ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει, μόλις
αναλάβει, να αναπτύξει θετικές πρωτοβουλίες προς την επίλυση «εδώ και τώρα».
Είναι εντελώς αδιανόητο η διαδικασία να ναυαγήσει με ελληνοκυπριακή
υπαιτιότητα ή συνυπαιτιότητα. Τότε η διχοτόμηση θα είναι βεβαία και αμετάκλητη
και η Κύπρος θα μπει στην νέα οικογένεια της E.E., οριστικά μισή, λαβωμένη και
εντελώς αναξιόπιστη.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.