TPITH AΠOΨH H αντισεισμική προστασία

Κατά τη διάρκεια των προεκλογικών περιόδων γίνεται, συνήθως, προσπάθεια από
μεν την αντιπολίτευση ανάδειξης των αδυναμιών της κυβερνητικής πολιτικής που
ασκήθηκε κατά την προηγούμενη τετραετία, από τη συμπολίτευση δε προβολής τού
έργου που έγινε. Πριν από λίγο καιρό νομίζαμε ότι το ίδιο θα συμβεί και στην
παρούσα προεκλογική περίοδο, αφού ακούσαμε τον Πρωθυπουργό να παροτρύνει
έντονα τους συνεργάτες του για προσπάθεια προβολής του κυβερνητικού έργου.
Πρόσφατα όμως η τακτική άλλαξε ριζικά, με πρωτοβουλία του ίδιου του
Πρωθυπουργού. Έτσι, σήμερα, δεν είναι μόνο η Αριστερά, αλλά και η
Κεντροαριστερά και η Κεντροδεξιά, ακόμα και η άκρα Δεξιά, η οποία μιλάει για
«ανατροπές», «αλλαγή πολιτικής», «ρήξη με το κατεστημένο», κάνοντας αυτήν τη
«ρήξη» το κύριο γνώρισμα της παρούσας προεκλογικής περιόδου.

Δεν είναι βέβαια πιστευτό από τον ελληνικό λαό ότι στα πλαίσια του
συγκεκριμένου κοινωνικού συστήματος οι υποσχέσεις για πλήρη ρήξη με το
κατεστημένο μπορεί να υλοποιηθούν. Όμως, είναι σίγουρο ότι οι περισσότεροι
Έλληνες πιστεύουν πως είναι εφικτή η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση πολλών
και σημαντικών προβλημάτων τους και ότι αυτό απαιτεί ανάλογη πολιτική βούληση
και σημαντικό περιορισμό της δράσης τού αντιδραστικού κατεστημένου. Ένα
χαρακτηριστικό, αλλά και πρώτου μεγέθους, τέτοιο πρόβλημα για την ελληνική
κοινωνία είναι η αντισεισμική μας προστασία. Ας δούμε όμως ποια «αλλαγή
αντισεισμικής πολιτικής» και ποια «ρήξη» απαιτούνται για τη σημαντική μείωση
των ανθρωπιστικών, οικονομικών και άλλων κοινωνικών συνεπειών των σεισμών στη
χώρα μας.

Ο κλασικός τρόπος αντισεισμικής προστασίας που εφαρμόζουν μέχρι σήμερα πολλές
χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, είναι η εφαρμογή ενός σύγχρονου
αντισεισμικού κανονισμού και ορισμένων μέτρων ετοιμότητας, τα οποία
σχεδιάζονται πριν από τον σεισμό, αλλά υλοποιούνται μετά (αποκατάσταση
σεισμοπαθών κ.λπ.). Δυστυχώς αποδείχθηκε ότι ο τρόπος αυτός είναι εξαιρετικά
ανεπαρκής, επειδή: α) H εφαρμογή αξιόπιστων σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών
στον σχεδιασμό και στην κατασκευή τεχνικών έργων (κτιρίων, γεφυρών κ.λπ.)
άρχισε σχετικά πρόσφατα (στη χώρα μας από το 1959 και κυρίως από το 1995) και
συνεπώς η πλειονότητα των έργων αυτών που χρησιμοποιούνται σήμερα (περίπου το
90% των κτιρίων στην Ελλάδα), τα περισσότερα από τα οποία θα εξακολουθήσουν να
χρησιμοποιούνται κατά τον επόμενο μισό αιώνα τουλάχιστον, δεν σχεδιάστηκαν με
σύγχρονη αντισεισμική τεχνολογία ώστε να αντέχουν στους ισχυρούς σεισμούς της
χώρας μας. β) Τα μέτρα ετοιμότητας αποδεικνύονται συχνά μη αποδοτικά, γιατί
δεν είναι εστιασμένα σε συγκεκριμένες περιοχές ώστε να είναι αποτελεσματικά
και οικονομικώς εφικτά, αλλά εφαρμόζονται ελλιπώς και συγχρόνως σχεδόν σε όλες
τις περιοχές της χώρας.

Για τους παραπάνω λόγους, σε περιοχές με υψηλή σεισμικότητα αλλά και υψηλό
επίπεδο επιστημονικής και τεχνολογικής γνώσης (Καλιφόρνια, Ιαπωνία, Νέα
Ζηλανδία κ.λπ.) άρχισε από ετών η εφαρμογή συγκεκριμένων ενεργών προσεισμικών
μέτρων αντισεισμικής προστασίας και του ήδη υφιστάμενου δομημένου
περιβάλλοντος (άρση επικινδυνοτήτων, έλεγχος κτιρίων κ.λπ.), καθώς και
εστίασης των μέτρων ετοιμότητας σε συγκεκριμένες περιοχές, για τις οποίες
υπάρχουν συγκεκριμένες εκτιμήσεις (προγνώσεις), ακόμα και προσεγγιστικές, για
επερχόμενο ισχυρό σεισμό. Έτσι, στην Καλιφόρνια π.χ., όπου θεωρείται πολύ
πιθανή η γένεση μεγάλου σεισμού κατά τα επόμενα χρόνια, όχι μόνο ελέγχθηκε η
αντισεισμική επάρκεια εκατοντάδων κτιρίων (σχολείων, νοσοκομείων κ.λπ.), αλλά
ενημερώθηκαν σχετικώς και οι κάτοικοι με χιλιάδες φυλλάδια, χωρίς να
δημιουργηθεί πανικός, και όσα άλλα θεωρούνται πιθανά επακόλουθα μίας τέτοιας
ανακοίνωσης προς το ευρύ κοινό.

Στη χώρα μας επιχειρήθηκαν κάποια τέτοια δειλά βήματα, αλλά αυτά είχαν
περισσότερο τυπικό χαρακτήρα (π.χ. επιστολές προς τους νομάρχες για έλεγχο των
δημόσιων κτιρίων). Δεν υπήρξε, δηλαδή, πραγματική πολιτική βούληση για
«ανατροπή», «αλλαγή αντισεισμικής πολιτικής» κ.λπ. Ο λόγος είναι ότι,
προφανώς, μια τέτοια αντισεισμική πολιτική παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες,
γιατί απαιτεί πραγματική και όχι φραστική «ρήξη» με κατεστημένες νοοτροπίες
και συμφέροντα.

Πρέπει, λοιπόν, να κατανοήσουμε ως κοινωνία ότι η απλή συνέχιση της ασκούμενης
μέχρι σήμερα αντισεισμικής πολιτικής: α) Δεν πρόκειται να επηρεάσει ουσιαστικά
τις συνέπειες μελλοντικών σεισμών στη χώρα μας. β) Είναι πολύ πιθανή η
επανάληψη ακραίων σεισμολογικών φαινομένων που παρατηρήθηκαν στο παρελθόν
(π.χ. μεταξύ 1952 και 1957 έγιναν 9 καταστρεπτικοί σεισμοί με μεγέθη μεταξύ
6,8 και 7,5) και κυρίως ότι γ) υπάρχει σήμερα πρακτικώς εφαρμόσιμη
επιστημονική γνώση στην οποία μπορεί να βασιστεί η πιθανή προσπάθεια αλλαγής
τής αντισεισμικής πολιτικής. Εναπομένει στην ελληνική κοινωνία να αποφασίσει
εάν στην αντισεισμική πολιτική, όπως και στα άλλα σημαντικά κοινωνικοπολιτικά
προβλήματα που αντιμετωπίζει, θα απαιτήσει και θα επιβάλει μία πραγματική
«ρήξη με το κατεστημένο» και μία «αλλαγή» στη χώρα που εμφανίζει το 60% της
ευρωπαϊκής σεισμικότητας.

Ο Βασίλης Παπαζάχος είναι ομότιμος καθηγητής Γεωφυσικής στο ΑΠΘ.