Δρόμοι

Ο Ρεζίς Ντεμπρέ…

… γνωρίζει καλά τι είναι γεγονός για τα μέσα ενημέρωσης. Είχε γίνει και
αυτός κάποτε ένα τέτοιο γεγονός, όταν «χτένιζε» τα δάση της Βολιβίας στο
πλευρό του Τσε Γκεβάρα, στη δεκαετία του 1970, ενός ανθρώπου που αποτέλεσε την
εικόνα μιας ολόκληρης εποχής, το τελευταίο σύμβολο ηρωισμού και ομορφιάς στην
πολιτική. Σήμερα, ο Ντεμπρέ είναι «επικοινωνιολόγος» – ή κάτι τέτοιο. Εξετάζει
τη σχέση των εικόνων μεταξύ τους, την αναπαραγωγή τους και την κυκλοφορία
τους, τα πολιτικά μηνύματα και τις συγκινήσεις που συνεγείρουν.

Ο Γερμανός…

… πολιτικός φιλόσοφος Πίτερ Σλότερντικ παρουσίασε τις προάλλες τον Ρεζίς
Ντεμπρέ στο αμφιθέατρο της Ακαδημίας Κινηματογράφου Λούντβιγκσπουργκ. Ο
Γάλλος, είπε, ξέρει να «διαβάζει» τις εικόνες και τα μηνύματά τους όσο κανείς
άλλος. Μπροστά στο κοινό του αμφιθεάτρου, ο Ντεμπρέ άρχισε με τις ερμηνείες
που μπορεί να δώσει κανείς σε ένα από τα απλούστερα και πιο συνηθισμένα
πράγματα που βλέπουμε μπροστά μας κάθε μέρα: ένα χαρτονόμισμα. Τι μηνύματα
δίνει ένα δολάριο; Τι μηνύματα δίνει ένα ευρώ;

Το χαρτονόμισμα…

… του ευρώ δείχνει την Ευρώπη σαν μια ήπειρο που αποτελείται από παράθυρα
και γέφυρες και αψίδες. Όμως, όλα αυτά δείχνουν «ξεκρέμαστα», σαν να μην
ανήκουν στον πραγματικό κόσμο. Γι’ αυτό, ο Ντεμπρέ τα αποκαλεί «παγωμένα
σύμβολα». Οι γέφυρες δεν οδηγούν πουθενά, τα παράθυρα δεν ανοίγουν σε κανένα
τοπίο. Είναι δηλαδή επικοινωνιακά σύμβολα, εξηγεί ο Σλότερντικ στην εφημερίδα
«Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε», που έχουν χάσει το περιεχόμενο και τη σημασία τους.
H ταυτότητα δημιουργείται με την απουσία ταυτότητας. Στο χαρτονόμισμα του
ευρώ, λέει ο Ντεμπρέ, δεν υπάρχει όνομα, έμβλημα, ημερομηνία, ούτε καν ένα
ζώο. Μέσα από αυτό, η εικόνα της Ευρώπης μοιάζει περισσότερο με εταιρικό
λογότυπο παρά με πολιτική εικόνα. Είναι σύμβολο μιας κοινότητας που
αποποιείται την Ιστορία και την πολιτική βούληση και που μοιάζει να
συμβιβάζεται με την ιδέα μιας «ουδέτερης ζώνης».

Το δολάριο…

… είναι ακριβώς το αντίθετο. Δείχνει την εικόνα του Γεωργίου Ουάσιγκτον,
ενός σπουδαίου πολιτικού. Παράλληλα συνοψίζει την Ιστορία της Δύσης σε εικόνες
και ρητά: τον χριστιανισμό στο «In God we trust», τη φιλοδοξία στον αετό που
κρατάει τα σύμβολα του πολέμου και της ειρήνης. Από την άποψη του πολιτικού
συμβολισμού, τα μηνύματα του δολαρίου και τα μηνύματα του ευρώ δείχνουν δυο
εντελώς διαφορετικές εικόνες, δυο εντελώς διαφορετικές νοοτροπίες. Με βάση
αυτές τις εικόνες, ο Ντεμπρέ κάνει διάγνωση για τις σχέσεις ανάμεσα στην
Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Το παράδοξο, λέει, είναι πως η Ευρώπη δημιουργεί για τον
εαυτό της μια εικόνα η οποία αντιστοιχεί στην εικόνα που έχει για τις Ηνωμένες
Πολιτείες: μιας χώρας χωρίς Ιστορία, που είναι στηριγμένη στον υλισμό και τον
καταναλωτισμό.