Οι Aμερικανοί πληρώνουν την παγκοσμιοποίηση

Οι Αμερικανοί δεν είναι καθόλου ευχαριστημένοι αυτόν τον καιρό. Οι δύο πηγές
των ανησυχιών τους είναι από τη μία τα μη αναμενόμενα προβλήματα στο Ιράκ,
όπου η κατάσταση φαίνεται ότι δεν θα επιλυθεί ικανοποιητικά και από την άλλη η
μείωση των θέσεων εργασίας. Και αυτό το τελευταίο, παρά τα ερεθίσματα από την
Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία σταδιακά μείωσε τα επιτόκια μόλις στο 1%.

Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που η δημοτικότητα του προέδρου Μπους πέφτει, τη
στιγμή που ο Λευκός Οίκος και το Κογκρέσο, που ελέγχονται από το
Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, εγκρίνουν μέτρα αύξησης του δημοσιονομικού ελλείμματος,
το οποίο διογκώνεται με ρυθμό πιο ανησυχητικό ακόμη και από αυτόν επί
προεδρίας Ρήγκαν, τη δεκαετία του ’80.

Γιατί, όμως, η σημερινή ανάκαμψη από την ύφεση του 2001 – που προκλήθηκε από
το σκάσιμο της φούσκας της Γουώλ Στρητ, η οποία κράτησε από το 1995 έως το
2000 – δεν δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας; Κανείς δεν θα μπορούσε, στην αρχή
της χιλιετίας, να προβλέψει αυτό που θα γινόταν τα τρία τελευταία χρόνια.

Οι χαμένες θέσεις εργασίας

Περιέργως, ο Άλαν Γκρίνσπαν ελάχιστα αναφέρεται στους λόγους του στις απώλειες θέσεων εργασίας, ενώ στα επίσημα σχόλια της FED γίνεται αναφορά στα μακροπρόθεσμα οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας και όχι στις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις που έχει η αύξηση αυτή

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί αλλά σχετικοί μεταξύ τους λόγοι, που τόσες καλές
δουλειές έχουν χαθεί στις ΗΠΑ, σε μια χρονική στιγμή μάλιστα που δεν μπορεί να
βρεθούν επαρκείς θέσεις απασχόλησης για όσους έχασαν τη δουλειά τους πρόσφατα.
Πρώτον, η παραγωγικότητα, η οποία αυξάνεται με εκπληκτικούς ρυθμούς στις ΗΠΑ.
Αυτό σημαίνει ότι με ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας υψηλότερους από ό,τι στο
παρελθόν, πλεονάζοντες εργαζόμενοι απολύονται.

Δεύτερον, χάνονται θέσεις εργασίας τόσο στη βιομηχανία όσο και στις υπηρεσίες,
επειδή οι εταιρείες μεταφέρουν τμήματα της παραγωγής τους και προσλαμβάνουν
φθηνότερο εργατικό δυναμικό στην Κίνα, στην Ινδία, αλλά και στην Ευρώπη.
Περιέργως, ο πρόεδρος της FED, Άλαν Γκρίνσπαν, ελάχιστα αναφέρεται στους
λόγους του σε αυτού του είδους τις απώλειες θέσεων εργασίας. Επίσης, στα
επίσημα σχόλια της FED γίνεται αναφορά στα μακροπρόθεσμα οφέλη από την αύξηση
της παραγωγικότητας και όχι στις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις που έχει η αύξηση
αυτή, υπονομεύοντας την οικονομική ανάπτυξη.

Οι αντίπαλοι του προέδρου Μπους για την προεδρία δεν έχασαν την ευκαιρία να
επιτεθούν στην κυβέρνηση γι’ αυτές τις απώλειες θέσεων εργασίας. Ωστόσο, ο
καθηγητής του Χάρβαρντ Gregory Mankiw, πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών
Συμβούλων του Μπους, έκανε το πολιτικό λάθος να μιλήσει ανοικτά κατά τη
διάρκεια συνέντευξης Τύπου. Ο Mankiw επεσήμανε το προφανές ότι πολλές δουλειές
χάνονται για τις ανεπτυγμένες οικονομίες προς όφελος του αναπτυσσόμενου
κόσμου, επειδή εκεί το εργατικό δυναμικό είναι φθηνό. Όμως, προσέθεσε
προσεκτικά, η Αμερική μακροπρόθεσμα θα αποκομίσει οφέλη, με βάση την κλασική
οικονομική θεωρία περί διεθνούς εμπορίου.

Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες και στον Λευκό Οίκο σήμανε συναγερμός. Ο Mankiw
πείστηκε να απολογηθεί, ως έναν βαθμό: Είπε ότι πράγματι λυπάται που
Αμερικανοί χάνουν σήμερα τη δουλειά τους, επειδή οι θέσεις εργασίας
μεταφέρονται σε άλλες χώρες. Γιατί, όμως, αναφέρω την ιστορία αυτή; Επειδή δεν
πρόκειται να ξεχαστεί. Ακόμη και αν τύχει να υπάρξει άνθηση της Γουώλ Στρητ
μέχρι τον Νοέμβριο και αυξηθούν οι ευκαιρίες απασχόλησης στις ΗΠΑ, ενδεχόμενη
επανεκλογή του Μπους δεν θα σβήσει από την ατζέντα των πολιτικών, στην επόμενη
δεκαετία, τη διαφωνία σχετικά με το ελεύθερο εμπόριο και την παγκοσμιοποίηση.

Οι υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου συνηθίζουν να υποστηρίζουν με πάθος τη
θέση τους. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι δίνουν την ακόλουθη υπόσχεση: Ναι, οι
χαμηλοί μισθοί που προσφέρονται σε άλλες χώρες θα βλάψουν βραχυπρόθεσμα τους
Αμερικανούς. Μακροπρόθεσμα, όμως, το ελεύθερο εμπόριο θα αυξήσει την
παραγωγικότητα και θα βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης στις ΗΠΑ. Επομένως, τα
κέρδη των κερδισμένων θα ξεπεράσουν τις απώλειες των χαμένων. Αυτό σημαίνει
ότι η αμερικανική δημοκρατία θα πρέπει να αποφασίσει, με βάση την αρχή της
ισότητας, να προσφέρει στους χαμένους μερικά από τα οφέλη της
παγκοσμιοποίησης. Πώς; Με δίκαια φορολογικά προγράμματα και προγράμματα
δαπανών.

Ξεχνούν

Εδώ υπάρχουν δύο σημαντικές παρατηρήσεις. Πρώτον, μόνον αν πιστεύει κανείς ότι
οι γάιδαροι πετούν, μπορεί να περιμένει από τους πλουτοκράτες Μπους και Τσέινι
να μετατραπούν σε Ρομπέν των Δασών και να αρχίσουν να φορολογούν τους
πλούσιους για να βοηθήσουν τους φτωχούς. Δεύτερον, οι περισσότεροι
οικονομολόγοι φαίνεται να ξεχνούν σήμερα αυτά που έμαθαν στο σχολείο για τη
θεωρία του διεθνούς εμπορίου.

H σωστή ανάλυση παραδέχεται τον ακόλουθο συλλογισμό στην υπόθεση
παγκοσμιοποίηση.

Από το τέλος του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1945, το μερίδιο των ΗΠΑ στο
παγκόσμιο πραγματικό εισόδημα έχει μειωθεί. Γιατί; Επειδή η Δυτική Ευρώπη και
οι χώρες στις ακτές του Ειρηνικού έχουν μειώσει τη μεγάλη διαφορά που τις
χώριζε από τις ΗΠΑ, όσον αφορά την παραγωγικότητα.

Ζοφερό μέλλον

Οι ΗΠΑ παραμένουν πρώτες και οι υπόλοιπες χώρες έπονται. Όμως, η υψηλή
κατανάλωση στις ΗΠΑ και η επερχόμενη δημογραφική επανάσταση του 2020, μαζί με
τις φοροαπαλλαγές Μπους για όσους είναι ήδη πλούσιοι, δημιουργούν τις
προοπτικές για ένα ακόμη πιο ζοφερό μέλλον στην Αμερική. Όταν μια φτωχή χώρα
αποκτά μόνιμα το πλεονέκτημα της αποδοτικότητας σε βιομηχανίες που η Αμερική
συνήθιζε να υπερτερεί, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα στις ΗΠΑ κινδυνεύει
να πληγεί ανεπανόρθωτα.

© Tribute Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ