ANTPIΟY MΠAPKEP Eίχε και η αρχαία ελληνική μουσική τα «μπαχαρικά» της

Ο καθηγητής Άντριου Μπάρκερ ασχολείται εδώ και 25 χρόνια με την αρχαία ελληνική μουσική, για την οποία έχει γράψει πέντε βιβλία και τουλάχιστον πενήντα άρθρα

Τι σχέση έχει η μαγειρική και η αρχαία ελληνική μουσική; Θέλουν και οι δύο τα
«μπαχαρικά» τους. Και αν οι πιπεράτες πινελιές της αρχαίας ελληνικής κουζίνας
κατάφεραν να φθάσουν έως τον 21ο αιώνα, δεν συνέβη το ίδιο με εκείνες τις
αρχαίας ελληνικής μουσικής. Την ταυτότητα, τον ρόλο και τη σημασία τους, αλλά
και τους λόγους που έμειναν για τόσους αιώνες παραγκωνισμένα από τους
ερευνητές αποκάλυψε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, Άντριου
Μπάρκερ, στην ομιλία του «Μουσικά Μαγειρέματα: H τέχνη του συνοδού στην αρχαία
Ελλάδα», που πραγματοποιήθηκε χθες στο συνεδριακό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής
Αθηνών στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της
Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη» (με πρωτοβουλία του Συλλόγου «Οι Φίλοι της
Μουσικής»).

Ποιο ήταν το περίφημο «μπαχαρικό»; «H οργανική συνοδεία», εξηγεί στα «NEA» ο
κ. Μπάρκερ. Ήτοι, τα ακομπανιαμέντα. «Είναι το στοιχείο που κάνει τη μουσική
πολύχρωμη και δραματική. Δίνει έμφαση στη δομή της μελωδίας.

Τα κύρια χαρακτηριστικά των μουσικών εκτελέσεων στην αρχαία Ελλάδα ήταν
η μελωδία και ο ρυθμός. Συνήθως ένας ερμηνευτής, μία φωνή δηλαδή, απέδιδε τη
μελωδία με λόγια και σε όλες σχεδόν πάντοτε συνοδευόταν από ένα ή περισσότερα
πνευστά ή έγχορδα όργανα. Και ενώ οι περισσότεροι αρχαίοι συγγραφείς –
φιλόσοφοι και θεωρητικοί της μουσικής – μιλούν για τον ρυθμό, τις κλίμακες,
την οργάνωση της μελωδίας, αναφέρονται ελάχιστα στη συνοδεία της αφήνοντάς μας
την εντύπωση ότι είχε ελάχιστη σημασία.

H αντίληψη αυτή είναι λανθασμένη. Στα αρχαία τραγούδια και τα χορικά μέλη η
συνοδεία είχε εξέχουσα σημασία. Γι’ αυτό και μελετώντας τις αρχαίες πηγές,
αλλά και απεικονίσεις σε αρχαία αγγεία προσπαθώ να δείξω ότι οι ακροατές την
εκτιμούσαν εξίσου με τον ρυθμό».

Ένα απόσπασμα από κωμωδία του δραματουργού Δαμοξένου (300 π.X.) μάλιστα
παρομοιάζει τη μαγειρική τέχνη με εκείνη της μουσικής. «Και επισημαίνει πως
προσθέτεις μπαχαρικά και μυρωδικά όταν μαγειρεύεις, έτσι και στη μουσική
προσθέτεις την οργανική συνοδεία», λέει ο κ. Μπάρκερ.

H παρεξήγηση του Πλάτωνα

Πού οφείλεται η «παρεξήγηση» για την έλλειψη συνοδείας στην αρχαία ελληνική
μουσική; «Στον Πλάτωνα, που κατακρίνει την πολύπλοκη μουσική και περιγράφει
μια απλή μορφή που μάλλον ποτέ δεν υπήρξε», λέει ο κ. Μπάρκερ. «Και στο
γεγονός πως οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρονται ελάχιστα στο θέμα της συνοδείας,
κάτι που οφείλεται στο ότι οι φιλόσοφοι ενδιαφέρονται για τον τρόπο που επιδρά
η μουσική στα συναισθήματα και τον χαρακτήρα του ανθρώπου. Κατά συνέπεια
μελετούν κυρίως τη μελωδία επειδή θεωρούν ότι αντιπροσωπεύει τον χαρακτήρα και
τα συναισθήματα του ανθρώπου. Και η μελωδία μπορεί να το κάνει επειδή κινείται
και μοιάζει με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Αντιθέτως, θεωρούν πως η οργανική
συνοδεία δεν είχε αυτόνομη δομή και άρα ενδιαφέρον».