Tα «παράθυρα» εκτόπισαν τον διάλογο

1. Νομίζω ότι εκφράζω μια γενικότερη υπερκόπωση, για άλλους απόγνωση,
για άλλους αγανάκτηση και για άλλους βαθύτατη ανησυχία. Στην τελευταία
κατηγορία ανήκω κι εγώ. Αναφέρομαι στο απελπιστικό θέαμα που κατά κανόνα
παρουσιάζει ο – κατ’ ευφημισμόν πια καλούμενος – πολιτικός διάλογος ανάμεσα
στα «παράθυρα». Αν υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις, είναι για να χρωματίσουν
ακόμη περισσότερο την κατάντια.

2. Τι σημαίνει όμως διάλογος; Διάλογος σημαίνει νοηματική επικοινωνία
μεταξύ δύο ανθρώπων ή και περισσοτέρων (συζήτηση) με ανταλλαγή επιχειρημάτων
πάνω στο ίδιο θέμα. Ο δημόσιος διάλογος οφείλει επιπλέον να είναι κατανοητός
και σε όσους τον παρακολουθούν. Διαφορετικά, είτε είναι ιδιωτικός διάλογος ή
δεν είναι διάλογος. Σε κάθε περίπτωση, ο όρος διάλογος αποδίδει ακριβώς το
αντίθετο από τους παράλληλους και ταυτοχρόνως εκφωνούμενους μονολόγους.

3. Στις Δημοκρατίες, εκεί δηλαδή όπου, παράλληλα με την ελευθερία της
ψήφου, προστατεύονται και οι προϋποθέσεις ελεύθερης διαμόρφωσης των πολιτικών
αποφάσεων του εκλογέα, ο δημόσιος διάλογος αποκτά μια συγκεκριμένη δημοκρατική
προεκλογική λειτουργία. Δεν γίνεται μόνο χάριν των εκλογικών συμφερόντων των
διαλεγομένων, αλλά και χάριν εκείνων που τον παρακολουθούν, δηλαδή χάριν των
εκλογέων. Γι’ αυτό ακριβώς δεν πρέπει να εκτυλίσσεται σε ένα πνεύμα βιαίας
αθλητικής αντιπαράθεσης («χθες στην τηλεόραση τον “έλειωσα”, τον “διέλυσα” τον
“εξαφάνισα”»). Ο διάλογος γίνεται, ώστε η αντιπαράθεση των επιχειρημάτων επί
του αυτού θέματος να επιτρέψει στον θεατή τη διαμόρφωση μιας δικής του γνώμης.
Ο θεατής δηλαδή, την ώρα που παρακολουθεί τον προεκλογικό πολιτικό διάλογο,
δεν πρέπει να αισθάνεται φίλαθλος αλλά Πολίτης!

4. Το ότι οι «παραθυρομαχίες», όπως γίνονται, κατά κανόνα δεν συνιστούν
διάλογο, προκύπτει κραυγαλέα και από το εξής: Συνήθως ο μη ομιλών, έως κάποια
στιγμή, «παραθυρόβιος», αδιαφορώντας για τα όποια τυχόν επιχειρήματα
αναπτύσσει ένας άλλος εκ των παραθυροβίων, που συμπράττει για να διατυπώσει τη
σκέψη του, τον διακόπτει με το «έτσι θέλω» και συνήθως με τη δύναμη της φωνής
του, για να επικαλύψει τη φωνή του άλλου που μιλούσε. Έτσι μιλάνε τουλάχιστον
δύο, συνήθως όμως παρεμβαίνουν και οι υπόλοιποι, κραυγάζοντες όλοι μαζί. Οπότε
πια σ’ αυτόν τον τραγέλαφο δεν επικρατεί εκείνος στον οποίο ο Θεός έδωσε
περισσότερο νου, αλλά εκείνος τον οποίο ο Θεός έκανε ισχυρότερο φωνακλά!

5. Βέβαια, ίσως μου πει κάποιος ότι η δεοντολογία που ανέπτυξα δεν
προκύπτει από το νόημα της συνταγματικής μας τάξης και ότι, στο κάτω κάτω,
δικαίωμα του κάθε «παραθυρόβιου» είναι να λέει ό,τι θέλει (ή και να θέλει ό,τι
λένε οι άλλοι), να μιλάει ταυτοχρόνως με όλους τους άλλους κ.τ.λ. Είναι,
δηλαδή, δικαίωμα των ανθρώπων των τηλεοπτικών παραθύρων να ωρύονται όλοι μαζί,
προσφέροντας ένα θέαμα μιας παράφωνης και ασυνάρτητης χορωδίας. Είναι δικαίωμα
του καθενός να διαστρέφει αυτό που είπε ο άλλος, να υποστηρίζει αρλούμπες και
να περιφρονεί όσους εκ των δημοσιογράφων, συνήθως μάταια, επιχειρούν να
συντονίσουν το άθροισμα των μονολόγων επιδιώκοντας κάτι το καλύτερο.

6. Υποψιάζομαι, χωρίς να είμαι ειδικός περί τα τηλεοπτικά, ότι η διά
των τηλεοπτικών παραθύρων κοκορομαχία, λόγω του έντονου συγκρουσιακού της
χαρακτήρα, αυξάνει τους δείκτες τηλεθέασης. H αύξηση των δεικτών τηλεθέασης
ανεβάζει την τιμή της διαφήμισης και η διαφήμιση εξασφαλίζει εισπράξεις. Θα
μου πει κάποιος: Γιατί, κύριε, σε ενοχλεί η συγκρουσιακότητα; Και οι ταινίες
δράσης (westerns, James Bond) αγαπήθηκαν ακριβώς και λόγω του «συγκρουσιακού
τους περιεχομένου». Οι διαφορές, ωστόσο, αυτών των ταινιών από τις
«παραθυρομαχίες» είναι σημαντικές. Στις ταινίες βγαίνει ένα νόημα και στο
τέλος κερδίζει και ο καλός! Στην «παραθυρομαχία» νόημα σπανίως βγαίνει και ο
θεατής, ευρισκόμενος σε πλήρη σύγχυση, πολύ δύσκολα μπορεί – αν μπορεί – να
αξιολογήσει ενώ τελικά, όπως είπαμε, κερδίζει ο πιο φωνακλάς.

7. Μια Δημοκρατία όμως δεν λειτουργεί ολοκληρωμένα, απλά και μόνο όταν
τηρούνται οι κανόνες του Συντάγματος. H ολοκλήρωση της Δημοκρατίας προϋποθέτει
μεν την τήρηση του Συντάγματος, αλλά πέρα και ύστερα απ’ αυτό προϋποθέτει και
πάρα πολλά άλλα πράγματα. Προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, μια πολιτική διαδικασία
που να σέβεται τον διάλογο, που να μη θεωρεί τον πολίτη μόνο φίλαθλο, που να
σέβεται τον αντίπαλο, που να σέβεται τη διαφωνία. Τελικά, που να λειτουργεί
στη βάση του διαλόγου.

8. Αυτό το ευχολόγιο όμως που μόλις διατύπωσα, πώς μπορεί να γίνει
πραγματικότητα; Εδώ είναι το μεγάλο ζήτημα. Μόνη, νομίζω, λύση είναι ο
Πολίτης. Ένας Πολίτης που στερεί την αύξηση των δεικτών της τηλεθέασης από τις
τηλεοπτικές κοκορομαχίες, ένας Πολίτης δηλαδή που καθιστά οικονομικώς (δηλαδή
από πλευράς διαφημιστικού οφέλους) μη ενδιαφέρουσα την οργάνωσή τους. Τότε,
ίσως κλείσουν τα παράθυρα, ίσως μειωθεί η «παραθυροφιλία» και ίσως τελικά
ανοίξει η αυλαία ενός μεγάλου, σοβαρού, ειλικρινούς, ασφαλώς αντιπαραθετικού,
γιατί όχι και έντονου, διαλόγου. Αυτήν την αυλαία προϋποθέτει η Δημοκρατία μας.