Eύθραυστες ισορροπίες

Ως πρώτη ελπιδοφόρα ένδειξη μιας νέας δυναμικής γίνονται δεκτές στην
Τουρκία οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας στο Κυπριακό, δυναμικής που μετατοπίζει
χωρίς τυμπανοκρουσίες το βάρος της χάραξης της πολιτικής από το γραφειοκρατικό
κατεστημένο προς την κυβέρνηση.

H πρόταση του Ταγίπ Ερντογάν για άλλο «μεσολαβητή» στο Κυπριακό θεωρείται ως μία ακόμη προσπάθεια εξασθένησης του ρόλου του Ραούφ Ντενκτάς

Πολλοί είναι αυτοί που αμφιβάλλουν κατά πόσον οι πρόσφατες πρωτοβουλίες του
Ταγίπ Ερντογάν σηματοδοτούν μια ουσιαστική αλλαγή των τουρκικών θέσεων στο
Κυπριακό, αλλά η νέα αυτή τακτική της Άγκυρας έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την
τακτική που ακολουθούσε μέχρι σήμερα η Τουρκία και είχε βασικούς άξονες τη
στατικότητα και την άρνηση.

Τα ερωτήματα είναι πολλά. Πρόκειται για αλλαγή τακτικής που προώθησε
αποκλειστικά και μόνο η κυβέρνηση Ερντογάν; Πρόκειται για αλλαγή που επεβλήθη
στο σύνολο των μηχανισμών λήψεως αποφάσεων εν όψει των ασφυκτικών
χρονοδιαγραμμάτων για την E.E.; H αλλαγή αυτή θα ήταν εφικτή αν στην κυβέρνηση
υπήρχε ένα άλλο κόμμα; Ή μήπως πρόκειται για μια συνολική συγκυρία που προωθεί
μια αθόρυβη αλλά ιστορική μετάλλαξη του τουρκικού κράτους;

H κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν, αμέσως μετά τη νίκη στις εκλογές του 2002,
προέβαλε απόψεις για το Κυπριακό που για τα δεδομένα της Άγκυρας ήταν
ιδιαίτερα ριζοσπαστικές και, όπως ήταν αναμενόμενο, αναγκάστηκε αργότερα να
υποχωρήσει κάτω από το βάρος των πιέσεων του υπερσυντηρητικού κρατικού –
στρατιωτικού μηχανισμού.

Σταδιακά όμως, η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης του Κόμματος της Δικαιοσύνης
και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στο θέμα της ευρωπαϊκής προοπτικής, σε συνδυασμό με την
ευρεία και διαρκώς αυξανόμενη λαϊκή υποστήριξη και τις αναπάντεχα καλές
οικονομικές επιδόσεις, άρχισαν να αποφέρουν καρπούς, ενισχύοντας σημαντικά τη
θέση της απέναντι στην εξουσία του στρατού και της γραφειοκρατίας.

Ριψοκίνδυνος. Πέρα από τις τυπολατρικές αναλύσεις της πρόσφατης
ανακοίνωσης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας για το Κυπριακό, η ουσιαστική
εξέλιξη που προκύπτει είναι ότι ο Ερντογάν, προφανώς έπειτα από συνεννόηση με
τη στρατιωτική πτέρυγα του ΣΕΑ, δεν δίστασε να ριψοκινδυνεύσει δηλώνοντας ότι
η Άγκυρα «θα είναι πάντα ένα βήμα μπροστά από την ελληνική πλευρά».

H δήλωση αυτή ερμηνεύεται στην Τουρκία ως κίνηση που ταράζει τα λιμνάζοντα
ύδατα του άτολμου στάτους κβο.

Την ίδια ερμηνεία δίνουν πολλοί και στην πρόταση για «μεσολαβητή», που, εκτός
από τα πλεονεκτήματα που ίσως θα απέφερε στην τουρκική πλευρά, θεωρείται ως
μία ακόμη προσπάθεια εξασθένισης του ρόλου του Ραούφ Ντενκτάς, άποψη που
ενισχύεται από την αρχική άγνοια του Τουρκοκύπριου ηγέτη όταν ρωτήθηκε σχετικά
από δημοσιογράφους.

Το «ντόμινο». H συγκυρία είναι με το μέρος του AKP, καθώς στην ηγεσία
του τουρκικού στρατού βρίσκεται ο στρατηγός Χιλμί Οζκιόκ, ένας αξιωματικός που
φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι η στασιμότητα οδηγεί σε αδιέξοδο και δεν
επιθυμεί να δοθεί στην τουρκική κοινή γνώμη η εντύπωση ότι το Γενικό Επιτελείο
εμποδίζει την πορεία της χώρας προς την Ευρώπη.

Την ίδια ώρα, οι επίμονες – και για τα τουρκικά δεδομένα εντυπωσιακές –
προσπάθειες της κυβέρνησης Ερντογάν για την προώθηση των ευρωπαϊκών
μεταρρυθμίσεων έχουν δημιουργήσει θετικό κλίμα στις προσδοκίες των Τούρκων για
την E.E., που σήμερα φαντάζει πραγματοποιήσιμος στόχος.

Το δυναμικό αυτό «ντόμινο» πυροδότησε και τροφοδοτεί καθημερινά την
εμφανέστατη πλέον διάσταση απόψεων στους κόλπους του στρατού και του
υπουργείου Εξωτερικών, όπου, για την ώρα τουλάχιστον, οι ρεαλιστές κερδίζουν
διαρκώς έδαφος, ενώ οι συντηρητικοί περιμένουν με μνησικακία το πρώτο
«στραβοπάτημα» της κυβέρνησης για να περάσουν στη δημόσια και σκληρή αντεπίθεση.

Το συντηρητικό κράτος αφήνει τον Ερντογάν να παίρνει πρωτοβουλίες

Προς το παρόν, και αυτό φάνηκε σαφώς στο Κυπριακό, το συντηρητικό κράτος
αφήνει τον Ταγίπ Ερντογάν να παίρνει πρωτοβουλίες, διασφαλίζοντας πάντα
βεβαίως ότι δεν θα ξεπεράσει κάποια όρια, τα οποία ωστόσο έχουν διευρυνθεί
εντυπωσιακά σε σχέση με τα όρια που έθεταν μέχρι σήμερα οι υπερσυντηρητικοί
οπαδοί του στάτους κβο.

Καταλύτης. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το κράτος έχει πειστεί για
την ουσία των νέων αυτών προσεγγίσεων, αλλά ότι είναι αναγκασμένο να αφήσει
ελεύθερο πεδίο κινήσεων στην κυβέρνηση, λόγω της ευρωπαϊκής δυναμικής.

H κυβέρνηση, από την πλευρά της, λειτουργεί ως καταλύτης που φέρνει κοντά τους
διάφορους μηχανισμούς λήψεως αποφάσεων και έχει σήμερα καταφέρει να συντονίσει
διαφορετικά κέντρα εξουσίας, έτσι ώστε η Άγκυρα, για πρώτη φορά ύστερα από
πολλά χρόνια, να εμφανίζεται με μια ενιαία και δυναμική εξωτερική πολιτική,
παρά την εσωτερική πολυφωνία. H συχνά εμφανιζόμενη διγλωσσία της Άγκυρας στο
Κυπριακό δεν είναι παρά ένα μόνο σύμπτωμα των ζυμώσεων στον πυρήνα του
τουρκικού πολιτικού συστήματος.

Οι ισορροπίες είναι ακόμη πολύ εύθραυστες και ουδείς μπορεί πραγματικά να
προβλέψει αν η σταδιακή αυτή μετατόπιση της ζυγαριάς εξουσιών θα συνεχιστεί ή
αν το κράτος θα υπερκεράσει την κυβέρνηση.

Οι δημοτικές εκλογές της 28ης Μαρτίου, που αναμένεται να ενισχύσουν ακόμα
περισσότερο το AKP, και βέβαια οι διεθνείς εξελίξεις στο Κυπριακό και στη Μέση
Ανατολή, είναι οι αμέσως επόμενοι σταθμοί της δυναμικής αλλαγών που
εξελίσσεται στην Τουρκία, με τελικό προορισμό την Σύνοδο Κορυφής της E.E., τον
Δεκέμβριο του 2004.

LINKS:

* www.mfa.gov.tr/

* www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/gov-tr.html