Eκλογές για… πρωτάρηδες

Είναι οι εκλογές του νέου. Νέοι ψηφοφόροι, νέα επιτελεία και μια πολιτική
αποστρατεία ανά δύο – τρεις ημέρες χαρακτηρίζουν την προεκλογική περίοδο.

Ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Αντρίκου στις κομματικές συσκέψεις για τα οικονομικά προσδίδουν ξανά ένα οικογενειακό χρώμα στις διεργασίες κορυφής του ΠΑΣΟΚ

Είναι οι πρώτες εκλογές του Θόδωρου Ρουσόπουλου στη Ρηγίλλης, αλλά και του
Μιχάλη Χρυσοχοΐδη στην Χαριλάου Τρικούπη. Είναι επίσης οι πρώτες εκλογές για
τους περισσότερους στο πολυπληθές και πολυσχιδές επιτελείο του Γιώργου
Παπανδρέου. Μάλιστα, ο πρόεδρος εν αναμονή του ΠΑΣΟΚ δείχνει σαφώς προτίμηση
στους νεώτερους συνεργάτες του παρά στα πρόσωπα που κληρονόμησε από τον πατέρα
του. Οι τελευταίοι έχουν περιθωριακό ρόλο στην καμπάνια.

Ο Γιώργος έγινε δεκτός ως «παιδί της αλλαγής», ωστόσο η στάση του απέναντι στο
ΠΑΣΟΚ είναι μάλλον αμφίθυμη. Αν εξαιρέσει κανείς τη συνάντηση με τους πρώην
γραμματείς – Άκη, Σκανδαλίδη και Λαλιώτη – ο Παπανδρέου δεν έχει εμφανιστεί
στη Χαριλάου Τρικούπη. Πιθανώς η αιτία να είναι ότι δεν έχει ακόμη εκλεγεί.
Ωστόσο, το επιτελείο του προτίμησε το νέο κτίριο της Μαυρομιχάλη από την
ιστορική έδρα του ΠΑΣΟΚ. Οι λόγοι υποτίθεται πως είναι χωροταξικοί. H επιλογή
φαίνεται όμως να είναι και θέμα κουλτούρας. H νέα γενιά στελεχών τού
Παπανδρέου διαθέτει πανεπιστημιακές περγαμηνές και καλά βιογραφικά, ωστόσο το
ΠΑΣΟΚ είναι για τους περισσότερους άγνωστος – και μάλλον σκοτεινός – πλανήτης.
Πολλοί είναι – κατά δική τους ομολογία – πρωτάρηδες στην πολιτική.

Λάδι και νερό. Στέλεχος του πράσινου κινήματος που είδε στη Θράκη να
εργάζονται για τα οργανωτικά τα στελέχη ΠΑΣΟΚ και του Γιώργου, μιλάει για «δύο
μηχανισμούς που ο ένας παρατηρούσε τον άλλον με περιέργεια και που,
πιθανότατα, δεν θα ενωθούν ποτέ». Δηλαδή, λάδι και νερό. Αν και στην οδό
Μαυρομιχάλη συνυπάρχουν ο Χρυσοχοΐδης, ο Αλέκος Παπαδόπουλος, ο Πέτρος
Ευθυμίου, ο Κώστας Σκανδαλίδης και επ’ εσχάτων ο Χρήστος Πρωτόπαπας, με τον
Χάρη Παμπούκη και τα άλλα στελέχη του επιτελείου του Παπανδρέου, η καμπάνια
του Γιώργου δουλεύεται κυρίως από τους δικούς του. Συμβαίνει δηλαδή κάτι
ανάλογο με αυτό που συνέβη στο υπουργείο Εξωτερικών, όπου οι άνθρωποι του
Γιώργου είχαν τον πρώτο λόγο, επικουρούμενοι επιλεκτικά από κάποιους
διπλωμάτες καριέρας.

Στον πολιτικό ορίζοντα διαφαίνεται επίσης και η παλινόρθωση της οικογένειας
Παπανδρέου. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος του Αντρίκου – και το ελαφρό «καπέλωμα»
των υπολοίπων – στις κομματικές συσκέψεις για τα οικονομικά, καθώς και η
διάχυτη αίσθηση παρουσίας της Άντας Παπανδρέου – που είχε άποψη για τα
τηλεοπτικά σποτ του Κινήματος – προσδίδουν ξανά ένα οικογενειακό χρώμα στις
διεργασίες κορυφής του ΠΑΣΟΚ. Ασφαλώς, και ο Σημίτης συνομιλούσε με τον αδελφό
του Σπύρο ή τη σύζυγό του Δάφνη, ωστόσο οι συζητήσεις αυτές είχαν τη
στεγανοποίηση του ιδιωτικού χώρου. Στο ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής – αν υποθέσουμε
ότι το Κίνημα θα λέγεται ΠΑΣΟΚ και του χρόνου – το ιδιωτικό και το δημόσιο
συγχέονται κάπως στην κορυφή.

Έλλειψη δομής. Ένα άλλο στοιχείο που διακρίνει το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου
Παπανδρέου είναι η έλλειψη δομής. Πρόσωπο που τον γνωρίζει από παλιά,
παρατηρούσε μελαγχολικά ότι «ουδέποτε οργάνωσε το γραφείο του στο ΥΠΕΞ και το
ίδιο συμβαίνει και τώρα». Τα στελέχη του συσκέπτονται διαρκώς, σε διαφορετικές
συνθέσεις. Οι ρόλοι δεν είναι ούτε σαφείς ούτε διακριτοί ούτε και μόνιμοι. Ο
Παπανδρέου εξήλθε από την Αναγνωστοπούλου στις 6 Ιανουαρίου συνοδευόμενος από
τον εκπρόσωπο Τύπου του ΥΠΕΞ Πάνο Μπεγλίτη. Δύο εβδομάδες αργότερα την
ανεπίσημη ενημέρωση για λογαριασμό τού Παπανδρέου ανέλαβε ο Παύλος Γερουλάνος.
H σύγχυση ρόλων οδηγεί συχνά σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς.

H φρεσκάδα του επιτελείου – αλλά και η νοοτροπία του ίδιου του Παπανδρέου –
έχει ως αποτέλεσμα μια πρωτοφανή για τα δεδομένα του ΠΑΣΟΚ καμπάνια. Από τη
μετάβαση στο Καλέντζι – με τον Γιώργο στο τιμόνι του Σάαμπ – έως τη συνέντευξη
στον ραδιοφωνικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, η εκστρατεία του Γιώργου έχει
στοιχεία νέας εποχής. Ταυτόχρονα όμως είναι εμφανής μια αίσθηση ότι η
εκστρατεία γίνεται από πρωτάρηδες, με αποτέλεσμα να είναι σκόρπια και να μην
ανταποκρίνεται σε ένα οργανωμένο σχέδιο με φάσεις. Απουσιάζει επίσης η
συναίσθηση ότι ο χρόνος τρέχει, ότι απομένουν κάτι περισσότερο από τριάντα
ημέρες πριν από τις εκλογές και ότι η επιλογή συνθημάτων αιχμής για τις
εκλογές – ανάλογων με το τρίπτυχο «Καθαρές λύσεις – ΟΝΕ – εκσυγχρονισμός» που
οδήγησε τον Σημίτη σε νίκη το ’96 – προέχει από την εφαρμογή των ιδεών του
Αμάρτια Σεν και άλλων νεωτερικών στοχαστών στην ελληνική πραγματικότητα.

Ξεκίνησε καλά. Ο Παπανδρέου ξεκίνησε καλά. H παρουσία του στον δρόμο
αποκατέστησε μια αίσθηση μαζικότητας στην πολιτική. Ο κόσμος έβγαινε να τον
δει, να τον αγγίξει και να του μιλήσει. Ο λόγος του ήταν μάλλον ασαφής, ωστόσο
η αλλαγή ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ – με τρόπο πρωτοφανή – και το πρόσωπό του
σηματοδοτούσαν το νέο. Ήταν το πρώτο δεκαήμερο που προκάλεσε αμηχανία στη N.Δ.
Όσο ο Παπανδρέου δεν εξέφραζε θέσεις, ο Καραμανλής δυσκολευόταν να τοποθετηθεί
απέναντί του. Το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να τον χαρακτηρίζει
«ευπρεπή». «Αν το βασικό θέμα της καμπάνιας είναι το δίλημμα μεταξύ Γιώργου
και Κώστα», έλεγε ελαφρώς απελπισμένα συνεργάτης τού Καραμανλή, «τότε στα
πολιτικά καλλιστεία ο δικός μας χάνει». Ήταν η φάση που η διαφορά N.Δ. – ΠΑΣΟΚ
ψαλιδίστηκε δραματικά στις δύομισι μονάδες και η Ρηγίλλης έτρεμε την επόμενη
δημοσκόπηση.

Στο Λαύριο. Ο Παπανδρέου πήγε καλά και στη Θράκη. H ανταπόκριση Γκιουλ
στην πρόταση για τους εξοπλισμούς έδειξε πως ο νέος αρχηγός του ΠΑΣΟΚ είχε
διεθνές παράστημα. Το ίδιο και το ταξίδι σε Λονδίνο, Βερολίνο, όπου ο Μπλερ θα
συναντούσε τον Γιώργο πριν καν εκλεγεί πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, πόσο μάλλον
πρωθυπουργός. Ο Παπανδρέου απέκτησε σχεδόν αμέσως εικόνα πολιτικού φτιαγμένου
για τα μεγάλα, που έχει όμως απήχηση και στους απλούς πολίτες – ένα πολύ
ισχυρό δίπολο. Και τότε, μεταξύ Θράκης και Λονδίνου, η καμπάνια του Γιώργου
επέλεξε ως ενδιάμεσο σταθμό το Λαύριο. H πρόταση για την ανεργία κατέβασε τη
συζήτηση από τα μεγάλα στα μικρά. H N.Δ. είχε κάτι απέναντι στο οποίο να
τοποθετηθεί. Ακόμη χειρότερα: ο Παπανδρέου ήταν ελαφρώς ασαφής στις
λεπτομέρειες, ενώ το βράδυ στα δελτία ειδήσεων δεν υπήρχε μια ομάδα στελεχών
με έτοιμες και πειστικές απαντήσεις για τα μέτρα.

Το Λαύριο προκάλεσε σύγχυση μηνυμάτων, δημιούργησε την αίσθηση του λαϊκισμού
και της παροχολογίας σε μια φάση που ο Παπανδρέου δεν ήταν υποχρεωμένος να
προσγειωθεί στο γήπεδο των προεκλογικών εξαγγελιών. Το υποφωτισμένο ριάλιτι
σόου με τις γυναίκες στην Καλλιθέα δεν βοήθησε. Από το ξέσπασμα του νέου, οι
εκλογές προσγειώθηκαν στο έδαφος της οικονομίας. Ο Παπανδρέου εκχώρησε το
πλεονέκτημα που είχε, και μπήκε σε μια συζήτηση για την οποία δεν ήταν
έτοιμος. Το μοτίβο των ασαφών εξαγγελιών συνεχίζεται. Τη μία ημέρα
καταργούνται οι Πανελλήνιες, την άλλη η πρόταση μετριάζεται. H Βόρειος Ελλάδα
επελέγη ως πεδίο εξαγγελίας της αποποινικοποίησης των ελαφρών ναρκωτικών. H
ασάφεια μηνυμάτων συσχετίζεται με ασάφεια προγραμματισμού. Την Πέμπτη το βράδυ
δεν ήταν σαφές ούτε πόσο θα μείνει ο Παπανδρέου στη Βόρειο Ελλάδα, ούτε πού θα
πήγαινε ακριβώς. H καμπάνια θύμιζε περισσότερο το «Στον δρόμο» του Τζακ
Κέρουακ, παρά τη συντονισμένη προσπάθεια ενός κόμματος να κλείσει τη διαφορά
των δυόμισι μονάδων από το αντίπαλο κόμμα.

«Καλός είναι ο Γιώργος, αλλά ας μαζέψει πρώτα το κόμμα»

Το επεισόδιο Πάχτα ήρθε στη χειρότερη στιγμή, την ώρα δηλαδή που η καμπάνια
σκόρπιζε και δεν φαινόταν να έχει καθαρό στόχο. H τροπολογία σκάνδαλο για το
«Πόρτο Καρράς» δεν υποδεικνύει μόνο τα προβλήματα της συνύπαρξης των
συστημάτων Σημίτη και Γιώργου. Υποδεικνύει επίσης ότι ουδείς στο επιτελείο του
Γιώργου είχε την πολιτική εμπειρία που θα του επέτρεπε να σκεφθεί ότι τις
τελευταίες ημέρες στη Βουλή πριν από την προεκλογική περίοδο θα εμφανίζονταν
περίεργες ρυθμίσεις της ενδεκάτης ώρας. Ουδείς ανέλαβε να είναι παρών και να
ελέγχει την κατάσταση εκεί, ενώ σε περίπτωση στραβοπατήματος ήταν σαφές ότι ο
Παπανδρέου θα πλήρωνε τον πολιτικό λογαριασμό.

H υπόθεση Πάχτα άλλαξε το κάδρο των εκλογών, που από μονομαχία Γιώργου –
Κώστα, ξανάγιναν αναμέτρηση μεταξύ N.Δ. και ενός ΠΑΣΟΚ που έχει κυβερνήσει
πολύ και είναι επιρρεπές στις παθολογίες της εξουσίας. Ακόμη χειρότερα: το
συμβάν, όπως εξηγεί στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, είχε αντίκτυπο σε μια ομάδα ψηφοφόρων
που είχαν περάσει από το ΠΑΣΟΚ στη N.Δ. και εθεωρούντο αρκετά σκληροί, σε
αντίθεση με τους απολιτίκ, τους νέους ή τις γυναίκες, στις οποίες άρεσε ο
Παπανδρέου. «Οι ψηφοφόροι αυτοί πάνω που είχαν αρχίσει να ζεσταίνονται με τον
Γιώργο, θυμήθηκαν όλους τους λόγους για τους οποίους είχαν εξοργιστεί με το
ΠΑΣΟΚ». Το χειρότερο θα ήταν να οδηγηθούν σε μια λογική του στυλ: «Καλός είναι
ο Γιώργος, αλλά ας μαζέψει πρώτα το μαγαζί και ας ξαναπεράσει». Από την άποψη
αυτή, δεν είναι εντελώς τυχαία η επιλογή Παπανδρέου να βάλει κατά του
κομματικού κατεστημένου.

Επισήμως η προεκλογική περίοδος δεν έχει αρχίσει ακόμη. Κρίσιμη θεωρείται η
φάση – και κυρίως το άνοιγμα της διαφοράς μεταξύ ΠΑΣΟΚ – N.Δ. – μετά το
συνέδριο. Αν η καμπάνια συνεχίσει να είναι σκόρπια και το ΠΑΣΟΚ να υστερεί, ο
Παπανδρέου θα κληθεί να λάβει αποφάσεις. Το ερώτημα: θα πολιτικοποιήσει το
επιτελείο του ή θα πάει μέχρι τέλους με τους δικούς του; Όλα αυτά, με τον
Κώστα Λαλιώτη να δηλώνει πολιτικά αλληλέγγυος με το εγχείρημα Γιώργου, αλλά να
μην έχει αναλάβει (ακόμη;) τη θέση που είχε σε όλες τις προηγούμενες εκλογές.