ΣIMON ΧAΛΦON «Έλληνες με γλίτωσαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης»

«Μια μέρα μπήκαν Γκεσταπίτες σπίτι μου. Ευτυχώς η οικογένειά μου έλειπε. Γλίτωσα σαν από θαύμα γιατί ενώ σε όλα τα παράθυρα είχαμε κάγκελα εκείνο στο μπάνιο δεν είχε. Φώναξα σ’ ένα γείτονα, μου πέταξε ένα σεντόνι και σκαρφάλωσα στο πάνω πάτωμα. Γλίτωσα τελευταία στιγμή», θυμάται ο Σιμόν Χαλφόν

Είναι 85 ετών και όμως έχει τόση ζωντάνια. Εξίσου ζωντανές είναι οι μνήμες
μιας ζωής, η οποία κύλησε στην κόψη του νήματος. Ο Σιμόν Χαλφόν γεννήθηκε και
μεγάλωσε στην Ξάνθη από Σεφαραδίτες (Εβραίοι της Ισπανίας) γονείς. Από εκεί
αρχίζει να ξετυλίγεται το κουβάρι της ζωής του. Κι αν σήμερα είναι εδώ, μαζί
μας, για να μοιραστεί με «TA NEA» συγκλονιστικές στιγμές από τη μεγάλη
περιπέτεια του βίου του, το οφείλει σ’ έναν Έλληνα, τον Δημητρό Βεβελέκο, ο
οποίος το 1943 του ‘δωσε τροφή και στέγη και τον γλίτωσε από τους Γερμανούς
και τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου κατέληξαν δεκάδες χιλιάδες
Εβραίοι και από την Ελλάδα.

Μιλάει και μέσα από τα λόγια του οι εικόνες της ζωής του, εκείνης της
περιόδου, περνούν με κινηματογραφική ταχύτητα. Ωστόσο για τον Σιμόν Χαλφόν δεν
είναι εύκολο να τα θυμάται. Συγκινείται. Πολέμησε εθελοντής στο αλβανικό
μέτωπο με τον ελληνικό στρατό και όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στη χώρα
επέστρεψε στην Θεσσαλονίκη, στη γυναίκα του, το 11 μηνών αγοράκι τους, τον
αδελφό του και την αδελφή του. H οικογένεια βρέθηκε μαζί με άλλες στις
εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών. «Μας μάζεψαν στην εβραϊκή συνοικία
στον Βαρδάρη. Εκεί μας χώρισαν». Την οικογένειά του έκτοτε δεν την ξαναείδε.
«Τους φόρτωσαν σε ένα τρένο για την Πολωνία», λέει. Αργότερα, πολλοί του είπαν
πως η αδελφή του ξεψύχησε μέσα στο βαγόνι από τις κακουχίες. Για τη γυναίκα,
τον γιο και τον αδελφό του ακόμα και σήμερα δεν κατάφερε να μάθει κάτι…

Εκείνος, μαζί με άλλους, κατέληξε σε στρατόπεδο εργασίας στη Βέροια.
Κατάφερε να δραπετεύσει και, αν και τραυματισμένος στο μπράτσο από γερμανική
σφαίρα, κατάφερε να χωθεί σε μια σπηλιά. «Έμεινα εκεί μέρες». Όταν
καταλάγιασαν τα πράγματα και ένιωσε καλύτερα βγήκε έξω. Ρακένδυτος, ξυπόλυτος,
με γενειάδα, αδύνατος, πήγαινε από χωριό σε χωριό. «Ήμουν περιπλανώμενος
Ιουδαίος», λέει χαμογελώντας πικρά.

Τα βήματά του τον οδήγησαν στο χωριό Άδενδρο, 30 χιλιόμετρα έξω από τη
Θεσσαλονίκη. «Είχα αποκάμει και κάθησα πάνω σ’ έναν φράχτη να πάρω μια ανάσα.
Τότε άκουσα από το σπίτι μια ανδρική φωνή να λέει: “Θοδώρα, πήγαινε στον
άνθρωπο ένα πιάτο φαΐ”. Ήταν ο σωτήρας μου, ο Δημητρός Βεβελέκος. Με μάζεψαν,
μου ‘δωσαν ρούχα, κρεβάτι να κοιμάμαι. Κι εγώ βοηθούσα τον Δημητρό στα
χωράφια. Δεν ήξεραν ότι ήμουν Εβραίος».

Είχε φτιάξει μόνος του μια ψεύτικη ταυτότητα με ονοματεπώνυμο Γιώργος
Χαραλαμπίδης. Δεν άντεξε όμως και του εκμυστηρεύθηκε πως είναι Εβραίος
ζητώντας να μην το πει πουθενά. Ήταν αρχές του ’43 και ο Σιμόν Χαλφόν
μοιράστηκε το σπίτι τού Δημήτρη Βεβελέκου και της πενταμελούς οικογενείας του
περίπου ενάμιση χρόνο. Το καλοκαίρι του ’44 με την αποχώρηση των Γερμανών,
φασαρίες ξέσπασαν στο χωριό. «Οι κάτοικοι χωρίστηκαν στα δύο. Οι μεν με τον
εθνικό στρατό, οι άλλοι με τους αντάρτες. Τότε ο Δημητρός μού είπε: “Κοίτα τι
θα κάνεις γιατί εγώ δεν μπορώ να σε κρατήσω άλλο”. Έφυγα για τη Θεσσαλονίκη».
Στα γραφεία της γαλλικής αντιπροσωπείας ζήτησε να πάει στους συγγενείς του στη
Μασσαλία. «Μονάχα αν υπηρετήσεις στον γαλλικό στρατό μπορούμε να σε
βοηθήσουμε», πήρε απάντηση.

Ντύθηκε στα χρώματα της Λεγεώνας των Ξένων και βρέθηκε, το ’46, στην Ινδοκίνα.
Ύστερα από έναν χρόνο με μετάθεση βρέθηκε στο Αλγέρι. Υπέβαλε ξανά το αίτημα
του και αυτή τη φορά έγινε αποδεκτό. Συναντήθηκε με τα ξαδέλφια του, αλλά οι
προσπάθειες αναζήτησης των δικών του απέβησαν άκαρπες. H ελπίδα πεθαίνει πάντα
τελευταία. «Νόμιζα πως είχαν κατέβει στο Ισραήλ». Το ’49 πηγαίνει και μένει σε
καταυλισμό. Οι ελπίδες διαψεύσθηκαν. Γνώρισε ανθρώπους που είχαν συναντήσει
τους δικούς του. Εκεί έμαθε για τον θάνατο της αδελφής του. Για τους άλλους
ήταν «σαν ν’ άνοιξε η γη και τους κατάπιε».

Από τότε μένει μόνιμα στην παραθαλάσσια πόλη Ασδότ. Γιατί η ζωή συνεχίστηκε
για τον Σιμόν Χαλφόν. Ξαναπαντρεύτηκε κι έχει μια μεγάλη οικογένεια (και με
δισέγγονα). Οι πληγές επουλώθηκαν, αλλά δεν ξεχνά. H Ελλάδα είναι πάντα μέσα
στην καρδιά του. «Από το ’82 έρχομαι σχεδόν κάθε χρόνο. Τι να κάνω, είναι η
πατρίδα μου».

Ημέρα μνήμης του ελληνικού Ολοκαυτώματος

Ο Δήμος Βεβελέκος, εγγονός του Δημήτρη Βεβελέκου, που έκρυψε στο σπίτι του τον Σιμόν Χαλφόν, ήρθε στην Αθήνα για να παραλάβει το βραβείο των «Δικαίων Εθνών» με το οποίο το κράτος του Ισραήλ τίμησε, μαζί με άλλους εννέα Έλληνες, τον παππού του

Για χρόνια είχε εφιάλτες ο Σιμόν Χαλφόν. «H σημερινή γυναίκα μου, η Ραχήλ, με
ξυπνούσε και μού’ λεγε ότι με άκουγε να μιλώ γερμανικά. Με δική της παρότρυνση
ήρθαμε για πρώτη φορά το ’82 στην Ελλάδα. Πήγαμε στην Καβάλα, την Ξάνθη, τη
Θεσσαλονίκη, το Άδενδρο. Ήθελα να της δείξω τα μέρη όπου έζησα, που υπέφερα,
να της γνωρίσω τους ανθρώπους που με γλίτωσαν από του Χάρου τα δόντια.
Δυστυχώς, ο Δημητρός και η Θεοδώρα δεν ζουν». Όμως στη χθεσινή τελετή του
Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, που τίμησε στην εκδήλωση για την
«Ημέρα μνήμης Ελλήνων Εβραίων μαρτύρων και ηρώων του Ολοκαυτώματος», στην
αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» του Συνεδριακού Κέντρου του Μεγάρου Μουσικής
Αθηνών, ήταν τα εγγόνια τους, Δημήτρης και Θεοδώρα Βεβελέκου.

Μαζί τους και οι Μαρία Καζαντζή, Μαρία Αδάμ, Σάντρα Μοντιάνο, Γιάννης Σπέντζος
συγγενείς και απόγονοι οκτώ ακόμη Ελλήνων – των Μιχάλη και Ελένης Μαυρίδη,
Σμαράγδας Σαραφιανού, Ιωάννη και Τασίας Σπέντζου, Ηλία και Αγγελικής Καζαντζή
-, οι οποίοι, θέτοντας τη ζωή τους σε κίνδυνο για να γλιτώσουν διωκόμενους
Εβραίους συμπατριώτες τους κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, τιμήθηκαν
με το βραβείο των «Δικαίων Εθνών» του «Γιάντ Βασέμ», του ιδρύματος που
δημιουργήθηκε από το κράτος του Ισραήλ για να διαιωνίσει τη μνήμη των έξι
εκατομμυρίων θυμάτων του Ολοκαυτώματος.

Χάθηκαν 70.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης

Κάπου 70.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης (μία από τις μεγαλύτερες εβραϊκές
κοινότητες στην Ευρώπη) χάθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το
βιβλίο της Γερμανίδας ελληνίστριας Τούλια Σαντίν αναφέρεται σε άγνωστες
στιγμές, όπως στην εξέγερση του Άουσβιτς όπου έπαιξαν καθοριστικό ρόλο Εβραίοι
από τη Θεσσαλονίκη: «Κάποιοι απ’ αυτούς δούλευαν στα αποκαλούμενα ειδικά
κομάντο των κρεματορίων. Όσο πλησίαζε η απελευθέρωση, επειδή ήσαν μάρτυρες των
εγκλημάτων των ναζί, απειλούνταν με εκτέλεση. Στις 7 Οκτωβρίου τα κομάντο
προκάλεσαν εξέγερση – ανάμεσά τους και 135 Έλληνες Εβραίοι». Κάποιοι τους
θυμούνται να τραγουδούν τον Εθνικό Ύμνο μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα…

O Γ. Παπανδρέου

Οφειλόμενο χρέος απέναντι στους Έλληνες πολίτες, Εβραίους το θρήσκευμα,
χαρακτήρισε στη χθεσινή εκδήλωση ο Γ. Παπανδρέου την απόφαση του ελληνικού
κοινοβουλίου να καθιερώσει την 27η Ιανουαρίου ως ημέρα μνήμης των Ελλήνων
Εβραίων θυμάτων του ολοκαυτώματος.