Ο μικρός μάρτυρας του Στάλιν δεν ήταν ποτέ ήρωας

Πάβλικ Μοροζόφ: Δεν ήταν υπόδειγμα μαθητή αλλά ταραξίας

Ο Πάβλικ Μοροζόφ ήταν ένας 14χρονος μαθητής που ζούσε σε ένα χωριό της
Σιβηρίας. Πάντα συνεπής και επιμελής, δεν απουσίαζε αδικαιολόγητα και μιλούσε
ευγενικά στους δασκάλους του. Αγαπούσε τόσο τον κομμουνισμό, που όταν ο
πατέρας του παρανόμησε, ενημέρωσε τις αρχές. Όταν το έμαθαν οι συγγενείς του,
τον ακολούθησαν στο δάσος όπου μάζευε καρπούς με τον μικρό αδελφό του και τον
μαχαίρωσαν. Το αγόρι πέθανε.

Γενιές ολόκληρες σοβιετικών μαθητών διδάχθηκαν αυτή την ιστορία στα σχολεία.
Ενσάρκωση ενός άγριου σοβιετικού πατριωτισμού, ο Πάβλικ χαρακτηρίστηκε
«Πρωτοπόρος – Ήρωας Υπ’ αριθμόν ένα». Για τη σταλινική μηχανή προπαγάνδας του
1930, η ιστορία ήταν πολύ καλή για να μην την εκμεταλλευτούν. Από την ημέρα
που πέθανε, στις 3 Σεπτεμβρίου του 1932, προβλήθηκε ως πρότυπο για τη
σοβιετική νεολαία. Τέσσερις συγγενείς του – ο παππούς του, η γιαγιά του, ένας
εξάδελφος και ένας θείος του – καταδικάστηκαν για τρομοκρατία και
εκτελέστηκαν. Έδωσαν το όνομά του σε μια κολεκτίβα, σε τραγούδια, μέχρι και
όπερα συνέθεσαν προς τιμήν του.

Το μεγάλο ψέμα. «Ο Πάβλικ είναι από τους ακρογωνιαίους λίθους του
σοβιετικού συστήματος. Αν ήταν ψέμα, τότε ολόκληρος ο μύθος της Σοβιετικής
Ένωσης ήταν ψέμα», λέει η Άννα Παστούκοβα, που συνεργάζεται με την οργάνωση
«Μνήμη» για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επί δεκαετίες, όποιος
αμφισβητούσε την επίσημη εκδοχή της ιστορίας, δεχόταν χτύπημα στην πόρτα ή
κλήση από την KGB. Τα τελευταία χρόνια όμως κάποιοι έχουν αρχίσει να ψάχνουν.
Και η εικόνα που αναδύεται είναι πολύ διαφορετική από την επίσημη. Σύμφωνα με
αυτήν, ο Πάβλικ δεν ήταν υπόδειγμα μαθητή αλλά ταραξίας. Ακόμη και η «ηρωική»
του πράξη, έχει την άλλη της όψη. Ο πατέρας του είχε εγκαταλείψει τη μητέρα
του όταν τα παιδιά ήταν ακόμη μικρά, κι εκείνη, για να τον εκδικηθεί, ζήτησε
από τον γιο της να τον καταδώσει στις αρχές, δήθεν για έκδοση παράνομων
ταξιδιωτικών εγγράφων.

H Τατιάνα Κουζνέτσοβα, διευθύντρια του Μουσείου Πάβλικ Μοροζόφ, γνωρίζει τη
νέα εκδοχή της Ιστορίας. «Ίσως ο Πάβλικ να μην ήταν ήρωας, μόνο ένα μικρό
παιδί», παραδέχεται. «Εκείνη την εποχή όμως χρειαζόμασταν ήρωες».