«Iσλαμικές» τράπεζες χωρίς… επιτόκια
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
«Τα χρήματα δεν έχουν θρησκεία», λέει ο κομψοντυμένος διευθυντής της
μεγάλης «ισλαμικής» τράπεζας Albaraka Turk Φαχρετίν Γιαχσί και στο μεγάλο
παράθυρο πίσω του ανοίγεται μια εντυπωσιακή θέα της Κωνσταντινούπολης και της
Θάλασσας του Μαρμαρά.
 |
|
Τραπεζικός υπάλληλος με το χαρτονόμισμα των 20 εκατομυρίων λιρών |
«Ο όρος “ισλαμική τράπεζα” δεν είναι σωστός, η θρησκεία δεν πρέπει να
εμπλέκεται στην οικονομία», τονίζει με χαμόγελο και επισημαίνει ότι «η ορθή
ονομασία είναι τραπεζικό σύστημα που βασίζεται στην αποφυγή του τόκου».
Ο τοκισμός, ένα από τα βασικά εργαλεία του δυτικού καπιταλιστικού συστήματος,
απαγορεύεται αυστηρά από το Κοράνι και το 1963 αρχίζει στην Αίγυπτο το πρώτο
πείραμα ενός σύγχρονου τραπεζικού συστήματος που βασίζεται στην αποφυγή του
τόκου, με κεντρικό άξονα λειτουργίας τη συμμετοχή στα κέρδη αλλά και στις
ζημίες.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70 θα ιδρυθούν παρόμοιες τράπεζες σε
όλες τις μουσουλμανικές χώρες και το 1983, ύστερα από πρόταση του Τουργκούτ
Οζάλ, ο τότε Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας στρατηγός Κενάν Εβρέν θα
υπογράψει, χωρίς καμία αντίρρηση, το σχετικό διάταγμα για τη λειτουργία
παρόμοιων τραπεζικών θεσμών στην Τουρκία.
Επενδυτές. Ένα μόλις χρόνο αργότερα ανοίγουν οι πρώτες τράπεζες στην
Τουρκία και σήμερα λειτουργούν στη χώρα η Alaraka Turk, η Kuveyt Turk, η
Anadolu Finans, η Asya Finans και η Family Finans. H απαγόρευση του τοκισμού
δεν σημαίνει ότι το Ισλάμ είναι κατά του κεφαλαίου, και το σύστημα λειτουργεί
με βάση τη συμμετοχή στα κέρδη χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζεται εκ των προτέρων
το ποσοστό της απόδοσης.
Έτσι, ένας καταθέτης συμμετέχει ουσιαστικά ως επενδυτής γνωρίζοντας μόνο την
απόδοση που είχε η τράπεζα την προηγούμενη περίοδο και ελπίζοντας ότι τα κέρδη
του θα κυμανθούν περίπου στα ίδια ποσοστά χωρίς κανείς να του το εξασφαλίζει,
όπως συμβαίνει με το επιτόκιο.
Ως πιστωτικός μηχανισμός, οι τράπεζες αυτές λειτουργούν με την ίδια αρχή,
συμμετέχοντας ενεργά στις προτάσεις για επενδύσεις στον πραγματικό τομέα της
οικονομίας, με τα χρήματα που έχουν συλλέξει από τους καταθέτες-επενδυτές,
ελπίζοντας ότι οι επενδύσεις αυτές θα αποδώσουν το μέγιστο δυνατό, κάτι
αντίστοιχο με τις εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων.
«Εκτός από την απαγόρευση του επιτοκίου, υπάρχει μια στενή σχέση αμοιβαίας
εμπιστοσύνης ανάμεσα στον πελάτη και στην τράπεζα», λέει ένας συντηρητικός
μουσουλμάνος επιχειρηματίας που τονίζει ότι πριν από το 1984 οι συντηρητικοί
μουσουλμάνοι «έκρυβαν τα λεφτά τους κάτω από το μαξιλάρι», αφήνοντας έτσι
πολλά κεφάλαια έξω από την οικονομία.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι την ίδια περίοδο που αρχίζουν να λειτουργούν οι
τράπεζες αυτές στην Τουρκία, αρχίζει και η θεαματική οικονομική άνοδος των
συντηρητικών μουσουλμάνων επιχειρηματιών της Κεντρικής Ανατολίας, που στην
Τουρκία τούς ονομάζουν «τίγρεις της Ανατολίας» και που αποτελούν τη νέα αστική
και οικονομικά παγκοσμιοποιημένη τάξη που έφερε στην εξουσία το Κόμμα της
Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης.
Οικονομικές αρχές. Στη μεγάλη αίθουσα συνεδριάσεων της Albaraka Turk με
τη θέα στην Κωνσταντινούπολη μπαίνει για λίγο ο γενικός διευθυντής της
τράπεζας, ο Αντνάν Μπουγιούκντενιζ, ένας κύριος με λεπτούς τρόπους που, όπως
λέει, ήταν συμφοιτητής με τον Γιώργο Παπανδρέου στο London School of
Economics. «Το 80% των στελεχών μας είναι απόφοιτοι πανεπιστημίου», λέει με
υπερηφάνεια ο διευθυντής πωλήσεων της Anadolu Finans Αϊντίν Γκιούντογντου,
απόφοιτος του Πολυτεχνείου της Κωνσταντινούπολης. «Λειτουργούμε και
σκεφτόμαστε με τον ίδιο σύγχρονο τρόπο όπως οι κανονικές τράπεζες μόνο που
διαφέρουμε στις οικονομικές αρχές», λέει ο υποδιευθυντής πωλήσεων της Anadolu
Finans Αχμέτ Μπιτσέρ, απόφοιτος του μεγάλου αγγλόφωνου Πανεπιστημίου του
Βοσπόρου που στο παρελθόν είχε εργαστεί στον «συμβατικό» τραπεζικό τομέα.
Σήμερα, οι πέντε τράπεζες αποφυγής επιτοκίου στην Τουρκία έχουν 180
υποκαταστήματα στη χώρα και σύνολο ενεργητικού 3 δισ. δολάρια, ενώ προβλέπουν
να διπλασιάσουν τα νούμερα αυτά μέσα στο 2004, λειτουργώντας πλέον σε ένα πιο
ευνοϊκό κλίμα μετά τη νίκη του AKP στις εκλογές του 2002, καθώς οι μέχρι
σήμερα σχέσεις τους με την κεμαλική Άγκυρα ήταν το λιγότερο «ψυχρές».
Οι εναλλακτικοί αυτοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί «επιτρέπουν στους
συντηρητικούς μουσουλμάνους να ασκούν τη θρησκεία τους μέσα σε ένα σύγχρονο
οικονομικό περιβάλλον», λέει ο καθηγητής Μουράτ Τσιζακστά, που θεωρεί ότι το
σύστημα αυτό μπορεί να προωθήσει με αποφασιστικό τρόπο την κοινωνική
ενσωμάτωση στη σύγχρονη Τουρκία.
ΤΑΓΙΠ ΕΡΝΤΟΓΑΝ
«Εκσυγχρονίζει» το Ισλάμ
Πρωτοφανείς πρωτοβουλίες για τον εκσυγχρονισμό του Ισλάμ αναλαμβάνει ο Ταγίπ
Ερντογάν, που κινείται με διαρκώς αυξανόμενη άνεση ανάμεσα στα σύγχρονα δυτικά
πρότυπα και στις μουσουλμανικές αξίες.
Ο Τούρκος πρωθυπουργός, που προέρχεται από τον χώρο του τουρκικού πολιτικού
Ισλάμ, καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες να προσαρμόσει και να εντάξει τις
μουσουλμανικές παραδόσεις στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό, επιχειρώντας έτσι
μια υπέρβαση χωρίς προηγούμενο στην Τουρκία και στην ευρύτερη περιοχή.
Σκεπτόμενος ψυχρά, με ρεαλισμό και λίγη ιδεολογία, ο Ερντογάν έχει
συνειδητοποιήσει ότι η πολιτική του επιβίωση εξαρτάται, εκτός από την άμεση
πραγματικότητα της έναρξης των διαπραγματεύσεων με την E.E., από τη δυνατότητα
της κυβέρνησής του να «συμφιλιώσει» τις αντιμαχόμενες δυνάμεις του αυταρχικού
κεμαλισμού και του αποξενωμένου Ισλάμ στην Τουρκία.
Συμφιλίωση. Στην τουρκική διπλωματία, η πολυπόθητη πολιτική και
κοινωνική αυτή «συμφιλίωση» προϋποθέτει την απόλυτη δέσμευση της Τουρκίας στις
ευρωπαϊκές αξίες και προοπτικές, και παράλληλα τη συστηματική ανάπτυξη του
ρόλου της ως πολιτιστικού «γεφυροποιού» ανάμεσα στη Δύση και στο Ισλάμ.
Στην εσωτερική πολιτική, ο Ερντογάν και ο Αμπντουλάχ Γκιουλ έχουν κάνει ένα
ακόμα βήμα: προσπαθούν, με επιτυχία, να μετατρέψουν το «ελάττωμά» τους – όπως
αντιμετωπίζεται από τους κεμαλιστές η «ισλαμική» τους προέλευση – σε
«προτέρημα», μονοπωλώντας τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού του Ισλάμ, αφήνοντας
έτσι ιδεολογικά και πολιτικά ακάλυπτους τους αντιπάλους τους.
LINKS:
Google news
