Tο ΠAΣΟK της νέας εποχής είναι αρχηγικό

Πόσες κάλπες θα χρειαστούν για την εκλογή του νέου αρχηγού στο ΠΑΣΟΚ; Το
ερώτημα που απασχόλησε το Εκτελεστικό Γραφείο έχει ασαφή απάντηση: μερικές
χιλιάδες.

H εκλογή από τη βάση, που συμφωνήθηκε από Σημίτη και Παπανδρέου σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις και επικυρώθηκε από την Κεντρική Επιτροπή της 8ης Ιανουαρίου, θα δώσει μια αίσθηση μαζικότητας στις κομματικές διαδικασίες, που θα αποτελέσει αντίδοτο στην εσωστρέφεια του ΠΑΣΟΚ

Θα ψηφίσουν μέλη, πρώην μέλη αλλά και όσοι πολίτες θέλουν. Πρόκειται για
κοσμογονική αλλαγή που οδηγεί ένα ελληνικό πολιτικό κόμμα, το ΠΑΣΟΚ, εκτός
ευρωπαϊκής πολιτικής παράδοσης. Το πρότυπο της εκλογής νέου προέδρου θυμίζει
αρκετά τα αμερικανικά «πράϊμαρις», από τα οποία προκύπτει αυτός που θα λάβει
το χρίσμα – των Δημοκρατικών ή των Ρεπουμπλικανών – για να είναι υποψήφιος
στις προεδρικές εκλογές. Πρόκειται για μια χαώδη διαδικασία, που ξεκινάει
ουσιαστικά από το Νιου Χάμσαϊρ και εξελίσσεται για μερικούς μήνες από πολιτεία
σε πολιτεία μέχρι το συνέδριο του κόμματος. Τυπικά εκλέγονται εκλέκτορες που
θα ψηφίσουν υποψήφιο πρόεδρο στο συνέδριο. Ουσιαστικά, κρίνεται η δυναμική
κάθε υποψηφίου σε μια ανοιχτή διαδικασία, όπου ψηφίζουν μέλη και μη μέλη. Για
να έχει κάποιος τύχη, πρέπει να μπορεί να μαζέψει πολλά χρήματα, να
δημιουργήσει μηχανισμό και να αρέσει στα MME. Ο στόχος; Να φέρει όσο γίνεται
περισσότερους ψηφοφόρους στις κάλπες.

Μαζικότητα. Αυτά στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα όμως; H αλήθεια είναι πως η
εκλογή του Γιώργου Παπανδρέου έχει κάποιες ιδιοτυπίες. Πρώτο και κύριο, ο
Παπανδρέου δεν έχει αντίπαλο και βάσιμα πιθανολογείται ότι θα εκλεγεί με
ποσοστό σοβιετικού τύπου. H εκλογή από τη βάση – που συμφωνήθηκε από Σημίτη
και Παπανδρέου σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις σε Βρυξέλλες και Αναγνωστοπούλου και
επικυρώθηκε από την Κεντρική Επιτροπή της 8ης Ιανουαρίου – αποτελεί και
προεκλογικό τέχνασμα. Διότι θα δώσει μια αίσθηση μαζικότητας στις κομματικές
διαδικασίες που θα αποτελέσει αντίδοτο στην εσωστρέφεια του ΠΑΣΟΚ, αλλά θα
ενισχύσει και την εντύπωση ότι ο Παπανδρέου έχει ρεύμα.

Τι θα γινόταν όμως αν είχαμε μια εκλογή τύπου ’96; Αν δηλαδή είχαμε δύο
υποψηφίους για την προεδρία – όπως τότε ο Σημίτης και ο Άκης – με οριακή
διαφορά μεταξύ τους; H εκλογή από τη βάση θα έπαιρνε απρόβλεπτα
χαρακτηριστικά, διότι δεν θα υπήρχε πεπερασμένος αριθμός εκλεκτόρων όπως σε
ένα συνέδριο. Θα κέρδιζε όποιος θα μπορούσε να κινητοποιήσει περισσότερους
ψηφοφόρους. Τούτο προϋποθέτει αναγνωρίσιμο όνομα και οργανωτικό μηχανισμό που
να φέρει κόσμο στις κάλπες. Και αυτονόητο είναι ότι η οργάνωση σε εθνικό
επίπεδο απαιτεί χρήμα και υποστήριξη από τα MME. H εύρεση χρηματικών πόρων για
υποψήφιους σε ενδοκομματικές διεργασίες δεν καλύπτεται, προς το παρόν,
νομοθετικά.

H αναγνωρισιμότητα. Αποφασίζοντας ομοφώνως εκλογή από τη βάση και
ψηφοφορία ανοιχτή σε κάθε ενδιαφερόμενο, η Κεντρική Επιτροπή της 8ης
Ιανουαρίου 2004 οδήγησε το ΠΑΣΟΚ σε νέα εποχή. H διεκδίκηση της ηγεσίας, όπως
και στις ΗΠΑ, θα είναι ανοιχτή σε ολίγους εκλεκτούς, δηλαδή σε αυτούς που
έχουν αναγνωρισιμότητα – κληρονομημένη λόγω ονόματος ή, σπανιότερα, επειδή
έχουν εξαιρετικό πολιτικό χάρισμα – και χρήματα. Συνήθως αυτά πάνε μαζί. Στα
«πράιμαρις» των Ρεπουμπλικανών το 2000 ο Τζορτζ Μπους ο νεώτερος ξεκίνησε ως
υποψήφιος με ονοματεπώνυμο, εκλεκτός της «παλιάς οικονομίας». Πολύ γρήγορα
κατέστη σαφές ότι ουδείς μπορούσε να τον ανταγωνιστεί πολιτικά ή οικονομικά.

Αντίστοιχα, το άνοιγμα της εκλογής προέδρου στην κοινωνία στη λογική τού
όποιος θέλει ψηφίζει αποτελεί δραματική εξέλιξη ανάλογη με την απόφαση του
Ανδρέα Παπανδρέου το 1974 να δημιουργήσει το ΠΑΣΟΚ αντί να κληρονομήσει την
Ένωση Κέντρου. H κομματική δομή με την έννοια που την ξέραμε τα τελευταία
τριάντα χρόνια καταλύεται. Οξυδερκής όπως πάντα, ο Λαλιώτης δεν έκανε τυχαία
αναφορά στο 1974 στη συνάντησή του με τον Γ. Παπανδρέου στη Χαριλάου Τρικούπη.
Μένει να αποφασιστεί αν εκτός από πρόεδρο η βάση θα εκλέγει και Κεντρική
Επιτροπή ή αν το προνόμιο αυτό θα το διατηρήσει το συνέδριο ώστε η ΠΑΣΟΚική
νομενκλατούρα της μεταπολίτευσης να διατηρήσει έστω κάποια εξουσία.

Το όνομα. Πρόκειται για αλλαγές που οδηγούν το πράσινο Κίνημα σε νέα
εποχή. Από αυτήν την άποψη, δεν έχει σημασία αν το κόμμα θα λέγεται ΠΑΣΟΚ ή
κάπως αλλιώς, αφού δεν θα είναι αυτό που ξέραμε. Προχθές, ο Παπανδρέου στο
Λονδίνο δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο της αλλαγής ονόματος. Άλλωστε, σύμφωνα με
τη νέα αντίληψη, το ΠΑΣΟΚ δεν ανήκει στα μέλη του, αλλά στην κοινωνία.

Αν και το ζήτημα εκλογής της Κεντρικής Επιτροπής – από το συνέδριο ή από τη
βάση – είναι κρίσιμο, είναι σαφές ότι το ισοζύγιο ισχύος στο ΠΑΣΟΚ
μεταβάλλεται. Το μοντέλο ’74 είχε τα γραφειοκρατικά χαρακτηριστικά των
αριστερών κομμάτων. Κεντρική Επιτροπή και Εκτελεστικό Γραφείο, τα οποία έπρεπε
να ελέγχει ο πρόεδρος. Το μοντέλο 2004 έχει έναν εξαιρετικά ενισχυμένο
πρόεδρο, αφού εκλέγεται απευθείας από την κοινωνία. Θα συνυπάρχει όμως με
γραφειοκρατικά κομματικά σώματα ή θα απαλλάξει το κόμμα από αυτά; Γιατί με τη
φόρα που έχουν αυτή τη στιγμή τα πολιτικά πράγματα στο ΠΑΣΟΚ, και τούτο δεν
πρέπει να αποκλείεται.

ΣΗΜΙΤΗΣ – ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Ξεκίνημα με διαφορετική αφετηρία

H αλήθεια είναι πως ο Γ. Παπανδρέου δεν διαφέρει από τον K. Σημίτη μόνο λόγω
ονόματος και γενιάς. Υπάρχει και μια άλλη ουσιαστική διαφορά. Ο Σημίτης
ξεκίνησε μειοψηφικός. Το αποτέλεσμα στο Συνέδριο του ’96 ήταν οριακό, άρα
εξανάγκαζε σε τήρηση ισορροπιών με την άλλη πλευρά. Χρειάστηκε να περάσουν
πέντε χρόνια και να φθάσουμε στο Συνέδριο του 2001 με το 70%, για να αποκτήσει
ο Σημίτης καθαρή εσωκομματική υπεροχή. Και πάλι όμως αυτή εκφράστηκε δύο
χρόνια αργότερα, το 2003, με την εκ των άνω αλλαγή γραμματέα. Ήταν η πρώτη
φορά που ο Σημίτης άφηνε πίσω τη συλλογικότητα και αποφάσιζε μόνος εν αγνοία
των κομματικών οργάνων που είχαν κληθεί να επικυρώσουν. Το ίδιο συνέβη και στο
πρόσφατο διάστημα των εορτών, όταν η υπόθεση της διαδοχής σε ό,τι αφορά όχι
μόνο τα πρόσωπα αλλά και θεσμικά – η κρίσιμη εκλογή νέου προέδρου από τη βάση
– ήταν μια «συμφωνία πακέτο» Σημίτη – Γιώργου, την οποία εκλήθησαν εκ των
υστέρων να επικυρώσουν όλοι οι υπόλοιποι.

Οι επιλογές. Το πέρασμα αυτό από το γραφειοκρατικό κόμμα – που
λειτουργεί με όρους συλλογικότητας – στο προεδρικό κόμμα δεν φαίνεται να
αλλάζει με τον Παπανδρέου. Ίσα ίσα, ο Παπανδρέου είναι πλειοψηφικός. H εκλογή
από τη βάση με «σκορ αγώνα αμερικανικού μπάσκετ», όπως χαριτωμένα λέγεται,
λύνει τα χέρια του Γιώργου. Ούτως ή άλλως, η ύστερη φάση του Σημίτη είχε
εντόνως αρχηγικά χαρακτηριστικά. Ο Παπανδρέου όμως δεν είναι υποχρεωμένος να
ισορροπήσει με κανέναν. Καλεί σε συνάντηση όποιον θέλει, όποτε θέλει.
Περιστοιχίζεται από ομάδες συμβούλων και συνεργατών δικής του – και όχι
κομματικής – επιλογής.

Όλα αυτά δεν είναι άμοιρα συνεπειών για τις δύο ομάδες στελεχών που
διαγκωνίζονται κάτω από την ηγεσία. Τους λεγόμενους «πρωτοκλασάτους» και την
«επόμενη γενιά». Το ξήλωμα των γραφειοκρατικών δομών δεν ευνοεί τους πρώτους,
που είχαν το προβάδισμα της αρχαιότητας. H δημιουργία ομάδας περί τον πρόεδρο
– με μορφή μικρού υπουργικού συμβουλίου – και η απίσχνανση του κόμματος
φαίνεται ότι ευνούν τη φιλοδοξία των δεύτερων να έρθουν ταχύτερα στα πράγματα.
Κάθε ομάδα φτιάχνει τραπέζι και καρέκλες στα μέτρα της.

Οι ρόλοι. Φυσικά, η προεκλογική περίοδος ως ειδική συνθήκη αυξάνει το
περιθώριο κινήσεων ενός νέου αρχηγού, όπως ο Παπανδρέου, ο οποίος ενίσχυσε
σημαντικά την παράσταση νίκης του ΠΑΣΟΚ. Σε μια κατάσταση – πολιτικής –
έκτακτης ανάγκης, οι εξουσίες του προέδρου του κόμματος είναι αυξημένες. Είναι
βέβαιο πως, σε περίπτωση νίκης, ο Παπανδρέου θα είναι πολιτικά επικυρίαρχος. H
ήττα, αντιθέτως, θα ενεργοποιήσει τις δυνάμεις εκείνες στην κορυφή της
πυραμίδας που περιθωριοποιούνται με το άνοιγμα του κόμματος στη βάση. Αυτοί θα
επιχειρήσουν αν όχι να θέσουν τον Παπανδρέου υπό πολιτική κηδεμονία, πάντως να
επηρεάσουν τη κατανομή ρόλων.