«Mόνο τον φόβο έχουμε να φοβηθούμε»

Πίτερ Άγκρε: «H τρομοκρατία είναι κακή, αλλά τα προβλήματα που την προκαλούν είναι ακόμη χειρότερα»

«Όποιος περιμένει να τιμηθεί με το Βραβείο Νόμπελ ή κάνει ανόητα σχέδια ή θα
απογοητευθεί». Όταν η δήλωση αυτή προέρχεται από έναν άνθρωπο που τιμήθηκε με
την ύψιστη επιστημονική διάκριση σε όλον τον κόσμο, λέει πολλά για τον
χαρακτήρα του. Γι’ αυτό και ο Πίτερ Άγκρε, ο οποίος τιμήθηκε με το Νόμπελ
Χημείας 2003, μιλώντας στα «NEA» δεν διστάζει να αποκαλύψει ότι η ανακάλυψη
που του εξασφάλισε το βραβείο ήταν… τυχαία! Όταν μάλιστα είναι ένας
επιστήμονας που λέει ότι «κάθε μεγάλη ιδέα ξεκινάει απλώς από μια σκέψη», αλλά
και πως ο ίδιος ήταν ευτυχής άνθρωπος και πριν από το ταξίδι του στη Στοκχόλμη
για να παραλάβει το βραβείο, είναι σίγουρα διαφορετικός.

Διαφορετικές, άλλωστε, ήταν και οι δηλώσεις του όταν ανακοινώθηκαν τα βραβεία.
Ο Πίτερ Άγκρε, μέλος της επιστημονικής ομάδας του Αμερικανικού Πανεπιστημίου
John Hopkins (της Ιατρικής Σχολής), εξέπληξε τους δημοσιογράφους, αφού δεν
τους μίλησε για την ανακάλυψή του, αλλά για τους περιορισμούς που υφίστανται
οι επιστήμονες στις ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου. «Το γεγονός ότι ερευνητές
και επιστήμονες αντιμετωπίζονται ως ύποπτοι για τρομοκρατικές ενέργειες και
διώκονται είναι πολύ επικίνδυνο», λέει στα «NEA» ο Πίτερ Άγκρε.

Και συνεχίζει: «Μιλάω για την περίπτωση του Τόμας Μπάτλερ, ενός μεγάλου
επιστήμονα, παγκόσμιου ειδικού στην πανούκλα, ο οποίος συνελήφθη και
καταδικάστηκε από την κυβέρνηση με τη δικαιολογία ότι δεν είχε επίσημη άδεια
για τις έρευνές του. Πολλά πράγματα έχουν γίνει χειρότερα στις ΗΠΑ μετά την
11η Σεπτεμβρίου. Οι Αμερικανοί είμαστε απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο και
δεν συνειδητοποιούμε πόσο προνομιούχοι είμαστε. “Το μόνο πράγμα που έχουμε να
φοβηθούμε είναι ο ίδιος ο φόβος”, είχε πει ο Πρόεδρος Ρούσβελτ. Έχουμε πολύ
μεγαλύτερα προβλήματα από τον Σαντάμ Χουσεΐν. Ανησυχώ για την ασφάλειά μας,
αλλά επίσης ανησυχώ για τους εξαρτημένους από τα ναρκωτικά, για την αδιαφορία
προς τους φτωχούς. Δεν είδα κανέναν πρόεδρο να φωνάζει γι’ αυτούς…».

Όσο για τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, ελπίζει ότι σύντομα θα τελειώσει.
«Νεώτερος είχα ταξιδέψει στο Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Ιράν, στην Τουρκία.
Είναι διαφορετικοί τόποι, όπου οι άνθρωποι είναι απλώς διαφορετικοί. Αυτό δεν
σημαίνει ότι πρέπει να τους φοβόμαστε. H τρομοκρατία είναι κακή, αλλά τα
προβλήματα που την προκαλούν είναι ακόμη χειρότερα. H φτώχεια και η
απογοήτευση πυροδοτούν τον φονταμενταλισμό και με αυτό πρέπει ν’ ασχοληθούμε
σοβαρά».

Ο Πίτερ Άγκρε (και ο Ρόντερικ Μακίνον) βραβεύθηκαν με το Νόμπελ Χημείας επειδή
οι βιοχημικές έρευνές τους βοήθησαν καθοριστικά στην επιστημονική κατανόηση
του πώς λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα. Ο Πίτερ Άγκρε εντόπισε το 1988 στη
μεμβράνη των ανθρώπινων κυττάρων την πρωτεΐνη που είναι υπεύθυνη για τη
διέλευση του νερού, ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική, αν σκεφθεί κανείς ότι το
ανθρώπινο σώμα αποτελείται κατά 70% από νερό και μόνο μόρια νερού μπορούν να
διαπερνούν τα τοιχώματα των κυττάρων. Οι δίαυλοι νερού και ιόντων σχετίζονται
με καθοριστικές λειτουργίες, όπως οι χτύποι της καρδιάς και η λειτουργία του
εγκεφάλου, και όταν δυσλειτουργούν εμφανίζονται ασθένειες όπως η αυξημένη
πίεση, καρδιακές αρρυθμίες, ορισμένες μορφές παράλυσης ή διαβήτης.

Πάντως, ο Πίτερ Άγκρε δεν διστάζει να εξομολογηθεί ότι η ανακάλυψή του ήταν
τυχαία. «Εγώ είμαι ειδικευμένος αιματολόγος. Ψάχναμε κάτι στο Rhesus και
απομονώσαμε μια πρωτεΐνη. Τότε, εμφανίστηκε μία άλλη πρωτεΐνη και μόλυνε την
καθαρή. H πρωτεΐνη αυτή είναι άφθονη στα νεφρά και σε άλλα μέρη του σώματος,
στα φυτά, πολύ κοντά σε ολόκληρη τη βιόσφαιρα. Όμως, είχαμε τα μάτια μας
ανοιχτά. Δεν το παραμελήσαμε αυτό. Νομίζω ότι τελικά οι μεγάλες ανακαλύψεις
κάπως έτσι γίνονται: αρκεί να βρίσκεσαι στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή και να
έχεις τα μάτια σου ανοιχτά. Άλλωστε, είμαι τυχερός άνθρωπος».

Ο 54χρονος Νομπελίστας συνεχίζει τώρα την έρευνά του πάνω στο εγκεφαλικό
οίδημα, την ελονοσία και την οστεοπόρωση. «Αυτές οι σημαντικές αλλά άσχετες
μεταξύ τους ασθένειες μπορεί να έχουν σχέση με την πρωτεΐνη που ανακαλύψαμε»,
τονίζει.

«Ίσως είμαι το ισοδύναμο του Ρομπέρτο Μπενίνι»!

«H ανακάλυψή μου ήταν τυχαία. Νομίζω ότι τελικά οι μεγάλες ανακαλύψεις κάπως έτσι γίνονται: αρκεί να βρίσκεσαι στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή και να έχεις τα μάτια σου ανοιχτά. Άλλωστε, είμαι τυχερός άνθρωπος», λέει στα «NEA» ο Πίτερ Άγκρε (εδώ, με τη σύζυγό του Μέρι, στο σπίτι τους στη Βαλτιμόρη)

Πώς αισθάνεται ο Πίτερ Άγκρε για την τόσο σημαντική ανακάλυψή του; «La vita e
bela!», απαντά γελώντας. Όσο για το Νόμπελ, «όχι, δεν είναι δικαίωση. Είναι
ευλογία». Οι μεγάλες ημέρες και νύχτες στο εργαστήριο όχι μόνο δεν τον
κούρασαν, αλλά, όπως λέει, «είχαν πλάκα!». «H έρευνα είναι μια περιπέτεια. Τη
λατρεύω. Μπορείτε να φανταστείτε καλύτερη ευκαιρία για να είναι κανείς
δημιουργικός, αλλά και χρήσιμος; Δουλέψαμε αρκετά σκληρά για πολλά χρόνια,
αλλά ποτέ δεν βαρέθηκα. Άλλωστε, δεν είναι κάτι που το κάνεις αν το μισείς. H
διαφορά μου με τους ανθρώπους που δουλεύουν για παράδειγμα σ’ ένα εργοστάσιο
είναι ότι το να πηγαίνεις στη δουλειά είναι όμορφο. Όμως, πρέπει να θέτεις τα
όρια δουλειάς και προσωπικής ζωής, ώστε να μη γίνεις “σπασίκλας”».

Ο ίδιος, πάντως, κατάφερε να παραμείνει ένας χαρούμενος άνθρωπος, αφού προτιμά
«να είναι ένας επιστήμονας που μοιάζει με τον Χακλμπέρι Φιν του Μαρκ Τουέιν
και όχι με τον Άλμπερτ Αϊνστάιν». Το μόνο που άλλαξε αυτό το βραβείο είναι πως
«όταν παίρνεις ένα Νόμπελ όλοι νομίζουν ότι διαθέτεις περισσότερη σοφία. Αυτό
δεν ισχύει. Το καλό της υπόθεσης είναι ότι μπορείς να κάνεις τους ανθρώπους να
σκεφθούν για πράγματα τα οποία διαφορετικά δεν θα τα σκέφτονταν, να γίνουν πιο
διορατικοί».

Γιος πανεπιστημιακού χημικού, ο Πίτερ Άγκρε επηρεάστηκε από τον πατέρα του.
«Μας ενθάρρυνε να γίνουμε επιστήμονες κι έτσι αποφάσισα να γίνω γιατρός. Δεν
εξασκώ πια την Ιατρική, γιατί δεν προλαβαίνω. Όμως, δεν γύρισα την πλάτη στην
επιστήμη μου. Άφησα την Ιατρική επειδή η επιστημονική έρευνα γινόταν όλο και
πιο συναρπαστική», λέει. Όταν ήταν φοιτητής, ακόμη, «δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη
μεγαλοσύνης», σημειώνει μ’ ένα τρανταχτό γέλιο. «Αλλά το πιθανότερο είναι ότι
διασκέδαζα τους καθηγητές μου με την περιέργειά μου, την ενεργητικότητά μου
και την προθυμία μου να διασκεδάζω τους άλλους. Όταν ενδιαφερόμουν, ήμουν
άριστος μαθητής. Όμως, συχνά είχα μεγαλύτερη περιέργεια για μη επιστημονικά
θέματα, για την πολιτική, την τέχνη, την ιστορία, τη λογοτεχνία. Ίσως να είμαι
το επιστημονικό ισοδύναμο του Ρομπέρτο Μπενίνι».

«Οι επιστήμονες πρέπει να μεταδίδουν τη σημασία της επιστήμης»

«Πολλά πράγματα χειροτέρεψαν στις ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Ανησυχώ για την ασφάλειά μας, αλλά επίσης ανησυχώ για τους εξαρτημένους από τα ναρκωτικά, για την αδιαφορία προς τους φτωχούς. Δεν είδα κανέναν πρόεδρο να φωνάζει γι’ αυτούς…», λέει ο Νομπελίστας Χημείας (εδώ, ο Πίτερ Άγκρε στην τελετή απονομής του Νόμπελ Χημείας)

Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ και πολλά χρόνια ο Πίτερ Άγκρε ασχολείται με πολλά
μη… επιστημονικά χόμπι: με το κολύμπι (καθημερινά, στην πισίνα του
Πανεπιστημίου), το τρέξιμο, την ποδηλασία και την ορειβασία. Άλλωστε, όταν δεν
είναι στο εργαστήριο, εξερευνά μαζί με την οικογένειά του τα άγρια τοπία του
Καναδά με κανό! Ως Νομπελίστας πια, όμως, σκοπεύει να φέρει την κοινή γνώμη σ’
επαφή με την επιστήμη. «Οι επιστήμονες πρέπει να βγαίνουν προς τα έξω και να
μιλούν. Και σήμερα δεν το κάνουν αυτό. Ο προσωπικός μου ήρωας στην επιστήμη
είναι ο Linus Pauling, ο οποίος κέρδισε Νόμπελ Χημείας και Νόμπελ Ειρήνης (για
τον τερματισμό των πυρηνικών δοκιμών στην ατμόσφαιρα). Αισθάνομαι ότι οι
επιστήμονες πρέπει να μεταδίδουν τη σημασία της επιστήμης σε μη επιστήμονες
και όχι να είναι απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο. H ομιλία μου όταν έλαβα
το Νόμπελ αφιερώθηκε στους ανθρώπους που διδάσκουν επιστήμη στα παιδιά».

«H ανθρώπινη κλωνοποίηση δεν είναι πρόοδος»

Τον 54 χρόνων Νομπελίστα δεν τον τρομάζουν οι εξελίξεις στη γενετική και τη
βιολογία. «H γνώση είναι καλή, αλλά είναι πραγματική και δεν πρέπει να
φοβόμαστε να την επιδιώξουμε. Όσο για την ανθρώπινη κλωνοποίηση δεν είναι
πρόοδος. Δεν μπορεί καν να λειτουργήσει σωστά, γιατί οι γενετικοί κίνδυνοι
είναι μεγάλοι. Νομίζω πως είναι ο δρ Φρανκενστάιν σε έκδοση του 21ου αιώνα.
Δεν πρέπει να την ενθαρρύνουμε, αλλά δεν πρέπει και να φοβόμαστε, γιατί δεν
είναι βιώσιμη. Θεωρώ, μάλιστα, πως όλη αυτή η προσήλωση των MME σ’ αυτό το
θέμα είναι αφελής. Το πρόβλημα σε κάποια μέρη του κόσμου είναι ο υπερπληθυσμός
και η φτώχεια, ενώ σε άλλα τα προβλήματα γονιμότητας των ανδρών, λόγω της
μόλυνσης του περιβάλλοντος. Το πρόβλημα σίγουρα δεν είναι η κλωνοποίηση»,
τονίζει.

Λέει ότι η επιστήμη ουδέποτε τον τρομάζει. «Αντίθετα, με τρομάζει η κακή
κατανόηση σοβαρών προβλημάτων από τους ηγέτες του κόσμου. Οι καταστρεπτικές
βλάβες στο περιβάλλον μπορεί σύντομα να οδηγήσουν σε κατακλυσμικές αλλαγές του
παγκόσμιου κλίματος». H ευχή του για το 2004, πάντως, έχει και πάλι να κάνει
με την πολιτική: «Έχουμε εκλογές στις ΗΠΑ αυτή τη χρονιά και πιστεύω ότι αυτές
οι εκλογές είναι πολύ σημαντικές και για τον υπόλοιπο κόσμο. Ο Τζορτζ Μπους
είναι ένας καλός άνθρωπος, αλλά ένας κακός μάγος. Χρειαζόμαστε έναν ευφυή,
καλά ενημερωμένο και γενναιόδωρο πρόεδρο. Χρειαζόμαστε το σύγχρονο ισοδύναμο
ενός Τόμας Τζέφερσον».