H ρύπανση αλλάζει το φύλο!

Χημικές ενώσεις βιομηχανικών αποβλήτων ουσίες που αλλάζουν το φύλο σε
υδρόβιους οργανισμούς ανιχνεύτηκαν στη Βόρειο Ελλάδα. Πρόκειται για τους
λεγόμενους «ενδοκρινικούς διαταράκτες», που εμφανίστηκαν ως ρύποι στις εκβολές
των ποταμών Αξιού και Αράχθου, καθώς και στις εκροές των βιολογικών καθαρισμών
της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι πρόκειται για εξαιρετικά επικίνδυνες ενώσεις,
οι οποίες μάλιστα αποτελούν εν δυνάμει κίνδυνο και για την ανθρώπινη υγεία,
καθώς μέσω της τροφικής αλυσίδας μπορούν να φτάσουν ακόμα και στον άνθρωπο.

H έρευνα στη χώρα μας έγινε στα πλαίσια ενός ευρωπαϊκού προγράμματος, στο
οποίο συμμετέχουν Πανεπιστήμια πολλών χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
μεταξύ των οποίων και το Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων.

Οι επιστήμονες της Ευρώπης ερευνούν για την ύπαρξη «ενδοκρινικών διαταρακτών»,
που η δράση τους «έχει ως αποτέλεσμα να μεταβάλλεται το φύλο των ατόμων», είτε
προκαλώντας γρήγορη ωρίμανση των θηλυκών ατόμων (συντομεύει ο χρόνος που το
θηλυκό άτομο είναι σε θέση για αναπαραγωγή) είτε εκφυλίζοντας τον αρσενικό
χαρακτήρα του ατόμου.

Συνεργασία. Το πρόγραμμα ονομάζεται Comprendo (Comparative Researche on
Endocrine Disruptors). Συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, το
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βόννης, το Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου
της Λειψίας, το Πανεπιστήμιο Μπρουνέλ και το Πανεπιστήμιο του Έξετερ της
Αγγλίας, το Πανεπιστήμιο της Λουντ της Σουηδίας, το Τεχνικό Πανεπιστήμιο
Δανίας, η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Παρισιού, το Πανεπιστήμιο του
Μιλάνου (Τμήμα Οικολογίας), το Ερευνητικό Ινστιτούτο Βαρκελώνης και η Ιατρική
Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Όπως εξηγεί μάλιστα στα «NEA» ο αναπληρωτής καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο
Ιωαννίνων, κ. Τριαντάφυλλος Αλμπάνης, η κατηγορία των χημικών ενώσεων που
προκαλούν ενδοκρινική διαταραχή και μπορούν να αλλάξουν το φύλο ορισμένων
οργανισμών, «αποτελεί από τα πιο σοβαρά σύγχρονα προβλήματα για το περιβάλλον
και τη δημόσια υγεία».

Οι ενώσεις αυτές χρησιμοποιούνται για βιομηχανικές και γεωργικές χρήσεις
(φυτοφάρμακα, PCBs, βαριά μέταλλα), αλλά μπορούν να σχηματισθούν και μέσα από
βιομηχανικές διεργασίες ή τη διαχείριση και επεξεργασία λυμάτων και
απορριμμάτων, όπως οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες και οι διοξίνες.

Στην Ευρώπη. Οι έρευνες έγιναν, εκτός από την Ελλάδα, σε διάφορες
περιοχές του ευρωπαϊκού χώρου, όπως στη Φρανκφούρτη, στη Βαρκελώνη και στο
Λονδίνο, όπου έχουν ανιχνευθεί μεγάλες συγκεντρώσεις αυτών των ενώσεων και
έχουν καταγραφεί ενδοκρινικές διαταραχές με αλλαγή φύλου σε θαλάσσια μαλάκια,
σε ψάρια του γλυκού και του αλμυρού νερού.

Οι ερευνητές έκαναν αναλύσεις σε ύδατα, αλλά και σε ψάρια στον ποταμό Ανόια
στην Καταλωνία (στην Ισπανία) και σε δέκα ποταμούς της Πορτογαλίας. Στον
ποταμό Ανόια, όπου καταλήγουν απόβλητα φαρμακευτικών σκευασμάτων και υλικά
καθαρισμού βυρσοδεψείων, έκπληκτοι οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι πολλοί
αρσενικοί κυπρίνοι είχαν αναπτύξει ωοθήκες και τα γεννητικά όργανά τους είχαν
ατροφήσει!

«Αυτό οφείλεται στην ύπαρξη χημικών ουσιών με οιστρογόνα δράση που υπήρχαν στα
νερά του ποταμού και προέρχονταν από τα απόβλητα», εξηγεί ο καθηγητής. Ο ίδιος
συμπληρώνει ότι η πλέον μολυσμένη περιοχή της Ευρώπης είναι ο κόλπος του
Γκντανσκ, στην Πολωνία.

ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ H ΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ

Απειλούν και τον άνθρωπο…

Στον άνθρωπο καταλήγουν μέσω των τροφίμων κυρίως ζωικής προέλευσης, διότι οι
χημικές ενώσεις αυτές συγκεντρώνονται στους λιπώδεις ιστούς, τονίζει ο
καθηγητής κ. Τρ. Αλμπάνης. «Σε μικρότερο βαθμό πηγή πρόσληψης μπορεί να είναι
το πόσιμο νερό, στο οποίο οι σχετικοί έλεγχοι έχουν δείξει χαμηλές
συγκεντρώσεις – κάτω από τα θεσπισμένα όρια – κάτι όμως που δεν αποκλείει τη
συσσώρευσή τους στον ανθρώπινο οργανισμό, μια και η δράση τους είναι
προσθετική».

H Ευρωπαϊκή Επιστημονική Επιτροπή για την Τοξικότητα, την Οικοτοξικότητα και
το Περιβάλλον έχει από καιρό τονίσει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης για τις
επιπτώσεις των χημικών ενδοκρινικών διαταρακτών στην υγεία του ανθρώπου και
της άγριας πανίδας. «Μάλιστα, υπάρχει η εκτίμηση, σύμφωνα με έρευνες στη
Βρετανία, ότι η παρουσία των ενώσεων αυτών στη διατροφή και η έκθεση σε
ρύπανση στο νερό ή στον αέρα ίσως να έχει συμβάλει στην αύξηση της
ομοφυλοφιλίας στον ανδρικό πληθυσμό αυτής της χώρας. Ανάλογη είδηση είχε γίνει
πρωτοσέλιδο στη βρετανική εφημερίδα “Independent”», εξηγεί ο κ. Αλμπάνης.

Φυτοφάρμακα. Οι χημικές ενώσεις για τις οποίες έχει επιβεβαιωθεί η
ιδιότητά τους να προκαλούν ενδοκρινική διαταραχή είναι μεταξύ άλλων τα εξής
φυτοφάρμακα (μυκητοκτόνα) που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα: Βινκλοζολίν,
Λινουρόν, Ντιουρόν, αρκετοί μεταβολίτες φυτοφαρμάκων, καθώς επίσης και όλα τα
πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και όλες οι χλωροφαινόλες – χρησιμοποιούνται
στη βιομηχανία, στην επεξεργασία και συντήρηση ξύλου, στη βιομηχανία φαρμάκων.