Eυρωπληξία σε τιμές και εξαγωγές

Δώρα ή προβλήματα; Δύο χρόνια μετά την είσοδό του στη ζωή μας, το ευρώ έχει
φέρει και τα δύο. Έχει φέρει ακρίβεια, έχει πλήξει την ανταγωνιστικότητα των
εξαγωγών μας, αλλά παράλληλα έχει ρίξει τα επιτόκια και έχει επιτρέψει υψηλούς
ρυθμούς ανάπτυξης. Οι μισθοί μας αυξήθηκαν περισσότερο από όσο των άλλων
Ευρωπαίων πολιτών, αλλά η ανεργία παραμένει υψηλότερη, παρά το ότι μειώνεται.

Το νόμισμα δεν είναι, βέβαια, υπεύθυνο για όλα τα καλά ή τα δεινά της
οικονομίας. H οικονομική πολιτική της κυβέρνησης και η διεθνής συγκυρία έχουν
συμβάλει στις εξελίξεις της τελευταίας διετίας. Αλλά το ευρώ ήταν μια
επανάσταση στην οικονομική ζωή ολόκληρης της Ευρώπης και επηρέασε, ασφαλώς, σε
μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις, ιδίως στο μέτωπο των τιμών και των επιτοκίων.

Ποια είναι, λοιπόν, η οικονομική πραγματικότητα της Ελλάδας, σε σύγκριση με
τους εταίρους της, καθώς μπήκε το 2004 και συμπληρώνονται δύο χρόνια αφ’ ότου
πανηγυρίσαμε την είσοδο στη ζωή μας ενός νέου νομίσματος, σταθερού και
διεθνούς;

Τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεσή της για
την ευρωπαϊκή οικονομία, του δευτέρου εξαμήνου του 2003, δείχνουν ότι η εικόνα
είναι μεικτή. Υπάρχουν κέρδη, βελτίωση της εικόνας στα εισοδήματα και στην
ανεργία, χωρίς, όμως, να έχει καλυφθεί η απόσταση που μας χωρίζει από τους
εταίρους μας. Υπάρχουν, όμως, και προβλήματα στις τιμές και την
ανταγωνιστικότητα, που απειλούν να ακυρώσουν τα κέρδη, αν διατηρηθούν και στο
μέλλον.

Αναλυτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης της Επιτροπής, η εικόνα είναι η
εξής:

Ανάπτυξη

Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης που σημείωσε η ελληνική οικονομία τα τελευταία
χρόνια βελτίωσαν και τη συγκριτική της θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το κατά
κεφαλήν ΑΕΠ της αντιπροσωπεύει πλέον το 68,9% του μέσου κοινοτικού των 15
κρατών-μελών, ενώ το 2004 προβλέπεται να φτάσει στο 70,8%. Δύο χρόνια πριν, το
2001, ήταν μόλις στο 64,6%, έχοντας, μάλιστα, σημειώσει κάμψη από το 1999, που
ήταν 66%. Γεγονός, όμως, είναι ότι τώρα βρισκόμαστε στο επίπεδο του 1980, με
μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ ίσο με το 70% του μέσου κοινοτικού. Υπήρξε μια σαφής
οπισθοδρόμηση και η διαφορά καλύφθηκε τα τελευταία χρόνια.

Πάντως, το 2003 η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση από πλευράς επιπέδου
ανάπτυξης, ενώ η Πορτογαλία, που είχε θεωρηθεί πρότυπο στη δεκαετία του 1990,
κατέχει τώρα την τελευταία θέση, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ ίσο με το 67,3% του μέσου
κοινοτικού.

Στρογγυλοποιήσεις και ανατιμήσεις πυροδότησαν τον πληθωρισμό

Στον πληθωρισμό η Ελλάδα βίωσε την πιο αρνητική επίπτωση του νέου νομίσματος.
Τα δύο τελευταία χρόνια του ευρώ, οι τιμές αυξήθηκαν πάνω από 4%, όταν οι
αντίστοιχες αυξήσεις – κατά μέσον όρο – στην ευρωζώνη ήταν της τάξεως του
2,5%. Πρόκειται για το αποτέλεσμα των στρογγυλοποιήσεων που έγιναν στις τιμές
προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και των αλλεπάλληλων ανατιμήσεων που σημειώθηκαν
στο διάστημα αυτό, από τις βιομηχανίες και το λιανεμπόριο.

Φυσικά, ο πληθωρισμός αυτός δεν συγκρίνεται με τα ποσοστά των παλαιότερων
ετών. Στη δεκαετία του 1980 ο μέσος πληθωρισμός ήταν 19,6%, όταν στην
Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 6,3%.

Ανταγωνιστικότητα και εξαγωγές

Οι υψηλές τιμές έχουν επίπτωση όχι μόνο στην τσέπη του καταναλωτή αλλά και
στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Οι τιμές των εξαγόμενων προϊόντων
αυξήθηκαν στη διετία 2002-2003 κατά 2,4% και 2,9%, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση
μειώθηκαν κατά 0,4% και 0,3% αντίστοιχα.

H αντανάκλαση στο ύψος των εξαγωγών μας ήταν άμεση. Από 25,6% του ΑΕΠ που
αντιπροσώπευαν οι εξαγωγές το 2000, μειώθηκαν στο 20,2% το 2003.

Νίκες στο μέτωπο των μισθών

H εικόνα είναι θετική στο μέτωπο των μισθών, αφού οι αυξήσεις των μέσων
πραγματικών αμοιβών, δηλαδή αποπληθωρισμένων, ήταν σαφώς υψηλότερες των
αντίστοιχων ευρωπαϊκών. Οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά 1,7% το 2001
(ονομαστική αύξηση 5,3%) και κατά 4,2% το 2002 (ονομαστική αύξηση 8,4%), ενώ
την ίδια περίοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση δόθηκαν πραγματικές αυξήσεις 0,9% και
0,6% αντίστοιχα (ονομαστικές αυξήσεις 3,3% και 3,1% αντίστοιχα). Ενθαρρυντικό
είναι, εξάλλου, το γεγονός ότι, παρά την αύξηση αυτή των μισθών, το κατά
μονάδα κόστος εργασίας εμφανίζει μείωση μετά το 1999. Κι αυτό οφείλεται,
προφανώς, στην αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία ήταν υψηλότερη από την
αύξηση των μισθών. Κάτι που δείχνει, ότι οι εργαζόμενοι δικαίως αμείβονται με
υψηλότερους μισθούς και θα μπορούσαν, μάλιστα, να διεκδικήσουν και μεγαλύτερες
αυξήσεις.

Επιτόκια

Κέρδος για τους δανειολήπτες, αλλά πρόβλημα για τους καταθέτες, τα επιτόκια
του ευρώ έχουν αλλάξει την αποταμιευτική συμπεριφορά των Ελλήνων. Τίποτα δεν
θυμίζει πια τα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν οι Έλληνες δανείζονταν με 24%
και 25%. Το βραχυπρόθεσμο επιτόκιο είναι πλέον 4,3% (2001) και 3,3% (2002),
όσο ακριβώς και το γερμανικό. Παράλληλα, βεβαίως, τίποτα δεν θυμίζει την εποχή
που μια κατάθεση στην τράπεζα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα αξιοπρεπές εισόδημα.
H σημερινή είναι η εποχή του δανεισμού και η πιστωτική επέκταση συνεχίζεται
ραγδαία τα δύο τελευταία χρόνια. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι τα στεγαστικά
αλλά και τα καταναλωτικά δάνεια έχουν υψηλότερα επιτόκια από τα αντίστοιχα της
ζώνης του ευρώ.