H εκδίκηση των πιθήκων

Οι χιμπαντζήδες, οι οποίοι προσπαθούν να επιβιώσουν ενώ τα δασικά
οικοσυστήματά τους διαρκώς συρρικνώνονται, έχουν αρχίσει τα τελευταία χρόνια
να απάγουν και να σκοτώνουν μωρά ανθρώπων.

Τα παιδιά. Τουλάχιστον οκτώ έχουν σκοτωθεί τα επτά τελευταία χρόνια στην Ουγκάντα και την Τανζανία από χιμπαντζήδες

Τουλάχιστον οκτώ παιδιά έχουν απαχθεί και σκοτωθεί τα επτά τελευταία χρόνια
στην Ουγκάντα και την Τανζανία από χιμπαντζήδες και άλλα οκτώ έχουν ξεφύγει με
τραύματα. Τα παιδιά βρέθηκαν με φαγωμένα άκρα και άλλα μέρη του σώματός τους.
Εμπειρογνώμονες αποδίδουν την αυξημένη επιθετικότητα των χιμπαντζήδων στην
καταστροφή των δασών στα οποία ζουν και στο γεγονός ότι οι άνθρωποι καταπατούν
όλο και περισσότερο τις περιοχές τους, αλλά οι απόψεις τους διχάζονται όσον
αφορά το αν τα ζώα αυτά επιτίθενται για να υπερασπιστούν το έδαφός τους ή
επειδή αναζητούν τροφή.

Επιθετική συμπεριφορά

Παλαιότερα πιστευόταν πως οι χιμπαντζήδες ήταν χορτοφάγοι, αλλά στη δεκαετία
του 1960 η Βρετανίδα επιστήμονας Τζέιν Γκούντολ ανακάλυψε πως είναι αρπακτικά
ζώα που συχνά κυνηγούν σε ομάδες άλλα μικρότερα πρωτεύοντα θηλαστικά.
Περαιτέρω μελέτες φανέρωσαν εντυπωσιακές ομοιότητες ανάμεσα στην επιθετική
συμπεριφορά των χιμπαντζήδων και των ανθρώπων – σε αμφότερα τα είδη συμβαίνουν
βιασμοί, συζυγική βία, φόνοι, παιδοκτονίες. Εντούτοις οι επιθέσεις εναντίον
μωρών ανθρώπων είναι μια πρόσφατη εξέλιξη και, σύμφωνα με την Ντέμπι Κοξ,
διευθύντρια του Ινστιτούτου Τζέιν Γκούντολ στην Ουγκάντα, είναι αποτέλεσμα της
στενότερης γειτνίασης των δύο ειδών κατά την τελευταία δεκαετία. H αποδάσωση,
η αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού και οι αλλαγές στη γεωργία που έφεραν τις
καλλιέργειες μέχρι τις παρυφές των δασών, έχουν καταστρέψει το φυσικό
περιβάλλον των χιμπαντζήδων και έχουν φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά τους,
διευκρινίζει η Κοξ.

Οι επιθέσεις στην Ουγκάντα καταγράφηκαν από τον Μάικλ Γκάβιν, ένα βιολόγο που
πραγματοποίησε οκτάμηνη έρευνα η οποία περιγράφεται στο τεύχος Ιανουαρίου του
BBC «Wildlife Magazine». Σε μια από τις πιο πρόσφατες, ο Τζάκσον Αλικιρίζα,
ένα μωρό τριών μηνών, απήχθη μέσα από τα χέρια της μητέρας του, της Ανέτ, η
οποία μάζευε πατάτες στον αγρό της. H γυναίκα προσπάθησε να διαφύγει όταν είδε
να πλησιάζει ο χιμπαντζής, αλλά δεν μπόρεσε να τρέξει πιο γρήγορα από το ζώο.
“Μου άρπαξε το πόδι και έπεσα. Μετά πήρε το μωρό μου”, λέει η Ανέτ. Μέχρι να
φτάσει βοήθεια και ένας άνδρας οπλισμένος με ακόντιο να διώξει μακριά τον
χιμπαντζή, ο τελευταίος είχε φάει τη μύτη και το άνω χείλος του μωρού, το
οποίο υπέκυψε μια εβδομάδα αργότερα. Ένας άλλος χιμπαντζής είχε
πραγματοποιήσει αρκετές επιθέσεις μέχρι που χωρικοί τον κυνήγησαν και τον
σκότωσαν με μαχαίρια. Στο Κιμπάλι και το Μπουντόνγκο, στη δυτική Ουγκάντα,
καταγράφηκαν 15 σοβαρές επιθέσεις, επτά από τις οποίες θανατηφόρες, και πολλές
άλλες λιγότερο σοβαρές. Μια άλλη θανάσιμη επίθεση σε μωρό καταγράφηκε στο
Εθνικό Πάρκο Γκόμπε της Τανζανίας και αρκετές ακόμη σημειώθηκαν σε άλλες
περιοχές της χώρας.

Προσπαθούν να επιβιώσουν

Ο δρ Γκάβιν λέει πως η τεχνική που χρησιμοποιούν οι χιμπαντζήδες για να
σκοτώσουν ή να ακρωτηριάσουν τα παιδιά είναι η ίδια που χρησιμοποιούν για να
διαμελίσουν την τροφή τους, πράγμα που υποδηλώνει ότι αρπάζουν τα μωρά επειδή
ψάχνουν για τροφή: «Προσπαθούν απλώς να επιβιώσουν. Δεν μπορούν να βρουν
αρκετή τροφή στο δάσος και έτσι βγαίνουν απ’ αυτό και αρπάζουν ό,τι βρίσκουν».
Μέχρι τον 20ό αιώνα, ο πληθυσμός των χιμπαντζήδων της Ουγκάντας ανερχόταν σε
αρκετά εκατομμύρια. Έκτοτε όμως τα δάση μειώθηκαν στην Ουγκάντα κατά 86% και
σήμερα επιβιώνουν στη χώρα αυτή λιγότεροι από 5.000 χιμπαντζήδες. Μαζί με το
οικοσύστημά τους καταστρέφονται και τα αποθέματα τροφής τους. Και καθώς οι
άνθρωποι ζουν όλο και πιο κοντά τους, ανακάλυψαν ότι μπορούν να πιάνουν εύκολα
μικρά παιδιά και μωρά και ότι αυτά αποτελούν καλή πηγή πρωτεΐνης, λένε
εμπειρογνώμονες.

Αντίδραση φόβου

Ωστόσο ο Νταγκ Κρες, γραμματέας της Παναφρικανικής Συμμαχίας Καταφυγίων, μιας
κοινοπραξίας 20 αφρικανικών καταφυγίων αγρίων ζώων, πιστεύει πως οι επιθέσεις
είναι απλώς σύμπτωμα της «αντίδρασης φόβου» των χιμπαντζήδων οι οποίοι βλέπουν
να καταπατώνται τα φυσικά οικοσυστήματά τους. «Δεν παρατηρούμε στρατούς
χιμπαντζήδων να λεηλατούν χωριά και να απάγουν παιδιά», εξηγεί. «Άνθρωποι και
χιμπαντζήδες αντιπαρατίθενται όλο και περισσότερο και μερικές φορές βλέπουμε
τους χιμπαντζήδες να πιέζουν κι αυτοί».

Ο Ίαν Ρέντμοντ, του Προγράμματος του ΟΗΕ για την Επιβίωση των Μεγάλων Πιθήκων,
δέχεται ότι οι χιμπαντζήδες είναι ικανοί να αντιδράσουν όταν βλέπουν το έδαφός
τους να καταπατάται και να καταστρέφεται από ανθρώπους, αλλά πιστεύει πως η
αναζήτηση τροφής είναι μια πιθανότερη εξήγηση για την επιθετικότητά τους.

Σε κατάσταση πολιορκίας

Στην Αφρική, όπου τα οικοσυστήματά τους καταπατώνται όλο και
περισσότερο, οι πολιορκούμενοι χιμπαντζήδες επιτίθενται σε ανθρώπους. Όπως
άλλωστε θα έκανε και η τρυφερή μαμά της φωτογραφίας, αν απειλούσαν το μωρό
της. Ενάμιση μήνα μετά τη γέννησή του, οι κτηνίατροι του ζωολογικού κήπου της
Μπανγκόκ δεν ξέρουν ακόμη το φύλο του μωρού επειδή η μητέρα του δεν τους
αφήνει να το πλησιάσουν. Έτσι αρκούνται στο να πολιορκούν τη μάνα και το μωρό
με φωτογραφικούς φακούς.

LINKS:

* www.discoverchimpanzees.org

* www.janegoodall.org/chimps

* www.unep.org/grasp

©The Times, 2004

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος