TPITH AΠOΨH Tο κρίσιμο έτος 2004

H ενδεχόμενη μετάβαση του Έλληνα πρωθυπουργού στην προεδρία της E.E. δεν
μπορεί να μας αφήνει αδιάφορους. Όχι μόνο γιατί συνδέεται με τις εξελίξεις στο
εσωτερικό, αλλά κυρίως γιατί συμπίπτει με μια κρίσιμη περίοδο για το μέλλον
της Ευρώπης. Κάτω από τις σημερινές συνθήκες, μια ελληνική παρουσία στο τιμόνι
της περίεργης αυτής διακρατικής οντότητας θα μπορούσε να έχει ευεργετικά
αποτελέσματα στον βαθμό που η Ελλάδα βρίσκεται σ’ έναν ενδιάμεσο χώρο, μεταξύ
του σκληρού πυρήνα των κρατών – μελών και των ευρωσκεπτικιστών.

Βέβαια, η υπόθεση του Συντάγματος ίσως κριθεί νωρίτερα, στη σύνοδο του
Μαρτίου, αρκεί η Πολωνία, η Ισπανία και η Γερμανία – που φαίνεται ότι έχουν τη
σκληρότερη στάση – να κάνουν τις αμοιβαίες υποχωρήσεις. Οι βουλευτικές εκλογές
που θα γίνουν στην Ισπανία την ίδια περίοδο ίσως να επιταχύνουν ή/και να
επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις – αφού οι Γερμανοί ήδη απειλούν με περικοπές
των επιδοτήσεων – σίγουρα όμως πολύ πιο καθοριστικές θα είναι οι ευρωεκλογές
του Ιουλίου. Έτσι κι αλλιώς όμως, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για την
αντιμετώπιση και του αρνητικού σεναρίου: αυτού δηλαδή που θέλει, στην
περίπτωση μιας οριστικής αποτυχίας του επόμενου βήματος της ολοκλήρωσης, την
επαναφορά του σχεδίου για την Ευρώπη των ομόκεντρων κύκλων, παρά τα τεράστια
πολιτικά και νομικά εμπόδια που παρουσιάζει αυτή η προοπτική. Στο σενάριο
αυτό, το κύριο ερώτημα είναι ποιοι θα βρίσκονται στον εσωτερικό κύκλο. H πρώτη
και σχεδόν αυτόματη σκέψη κατευθύνεται στα ιδρυτικά μέλη: Γερμανία, Γαλλία,
Βέλγιο, Ιταλία, Ολλανδία και Λουξεμβούργο. Όμως και εδώ τα πράγματα έχουν
αλλάξει, αφού η Ιταλία έχει ήδη ξεκαθαρίσει πως αντιτίθεται σε ένα τέτοιο
ενδεχόμενο, η δε Ολλανδία προς το παρόν παίζει το παιχνίδι των Αμερικανών και
κατηγορεί τη Γαλλία και τη Γερμανία για τη διάβρωση του Συμφώνου Σταθερότητος.
H παραλλαγή της «Ενισχυμένης Συνεργασίας» που προβλέπεται στις αποφάσεις της
Νίκαιας απαιτεί οκτώ κράτη-μέλη και τη συναίνεση των υπολοίπων, πράγμα που την
καθιστά εξίσου δύσκολη.

Σε ό,τι αφορά τα χαλαρά μέλη, τα πράγματα είναι πιο ξεκάθαρα, με τη Βρετανία
να σέρνει τον χορό – ήδη κατάφερε να συμπαρασύρει την Ιταλία στη διατήρηση του
βέτο για τις εξωτερικές υποθέσεις – και τις υπό διεύρυνση χώρες να ακροβατούν
μεταξύ φιλοατλαντικών διαθέσεων και μιας κουτσουρεμένης ενοποίησης. Χώρα-
κλειδί για τις μελλοντικές εξελίξεις είναι βέβαια η Πολωνία, η πιο πολυπληθής
από τις υποψήφιες χώρες, που μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει δείγματα συνεργασίας.
Αυτό αντανακλάται ακόμα και στις θέσεις της περίεργης Αριστεράς που έχει
προκύψει μετά την πτώση του κομμουνισμού, με παραδείγματα όπως αυτό του
δημοσιογράφου και εκ των ηγετών της Αλληλεγγύης Άνταμ Μίχνικ, που δεν δίστασε
να χειροκροτήσει την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ την περασμένη άνοιξη.

H κατάσταση αυτή και γενικότερα η αντιευρωπαϊκή στάση ομάδων και κινήσεων που
θα μπορούσαν να συγκροτήσουν μια δημοκρατική και οικολογική αντιπολίτευση στις
σημερινές δυνάμεις εξουσίας στις πρώην ανατολικές χώρες ανησυχεί, μεταξύ
άλλων, και τους Ευρωπαίους Πρασίνους, που σε μια πρόσφατη ημερίδα στο Παρίσι
έθεσαν ανοικτά το θέμα της προβληματικής διεύρυνσης σε μια ήδη διαιρεμένη
Ευρώπη. Στον ίδιο τόνο προβλέπεται να κινηθεί και η σύνοδος της Ομοσπονδίας
των Πράσινων Κομμάτων που θα συνέλθει στη Ρώμη τον Φεβρουάριο, στην οποία,
εκτός των άλλων, θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν και πρακτικά προβλήματα εν
όψει των ευρωεκλογών.

Ήδη, η σχεδόν ανύπαρκτη παρουσία οικολογικών κομμάτων στις υπό διεύρυνση
χώρες, σε συνδυασμό με την ανατροπή συμμαχικών κυβερνήσεων Πράσινων –
Σοσιαλδημοκρατών σε αρκετά από τα κράτη – μέλη, έχει σημάνει συναγερμό στις
τάξεις του κινήματος που κινδυνεύει να δει δραματικά μειωμένη τη δύναμή του
στο νέο Κοινοβούλιο. Επ’ αυτού είναι χαρακτηριστική η δήλωση του Κον Μπεντίτ,
που καλεί σε συστράτευση όλα τα στελέχη εντός και εκτός της Γερμανίας
προκειμένου να αποφευχθεί αυτό που φαντάζει ως τραγική ειρωνεία της Ιστορίας:
οι εκ των πλέον ένθερμων οπαδών της ευρωπαϊκής ιδέας να γίνουν τα πρώτα θύματα
της πολυδιαφημισμένης ολοκλήρωσης.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.