AΛAN ΣEKOΥΛA «Φωτογραφία, ο δούλος της τέχνης»

«Μπορεί να είναι δύσκολο να κάνεις μια έκθεση για τον καπιταλισμό, διότι είναι ενοχλητική στους ισχυρούς. Μπορεί όμως να κάνεις μια έκθεση για την παγκοσμιοποίηση και να λες όσα θέλεις προσποιούμενος ότι μιλάς για πολιτισμό και οικονομία», λέει ο Άλαν Σεκούλα

Χωρίς προστατευτική μάσκα ή δημοσιογραφική ιδιότητα, χωρίς φλας ή τηλεφακό,
μπήκε στο κέντρο των διαδηλώσεων κατά της παγκοσμιοποίησης στο Σιάτλ, με σκοπό
όχι να κυνηγήσει θεαματικές σκηνές, αλλά τη βίαιη πραγματικότητα. Ο Αμερικανός
φωτογράφος Άλαν Σεκούλα «χώρεσε» την εμπειρία του σε 81 διαφάνειες που
μεταφέρει για πρώτη φορά στην Ελλάδα μέσα από το έργο του «Περιμένοντας τα
δακρυγόνα». Μαζί με τις 19 έγχρωμες φωτογραφίες και τα τέσσερα κείμενά του,
που καταγράφουν με ρεαλισμό τις ριζικές αλλαγές που έφεραν τα νέα οικονομικά
δεδομένα στη ναυτιλία – πρόκειται για το «Μεσαίο Πέρασμα», τμήμα του έργου του
«Ιστορίες Ιχθύων» – παρουσιάζει το δικό του κριτικό σχόλιο για τις συνέπειες
της παγκοσμιοποίησης στην καθημερινότητα και τις εργασιακές σχέσεις. Ιδέες και
εικόνες που φιλοξενούνται στην έκθεση «Σύνοψις 3 – Μαρτυρίες: μεταξύ
μυθοπλασίας και πραγματικότητας», που διοργανώνει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης
Τέχνης και πραγματοποιείται στους νέους εκθεσιακούς χώρους του Μεγάρου
Μουσικής Αθηνών.

«Χρησιμοποίησα τον όρο παγκοσμιοποίηση όταν ακόμα δεν εχρησιμοποιείτο,
στις αρχές της δεκαετίας του ’80», λέει στα «NEA» ο Άλαν Σεκούλα. «Εκείνη την
εποχή με απασχολούσε το θέμα των συνόρων, αλλά γύρω στο 1986 πείστηκα πως
έπρεπε να ασχοληθώ με τα λιμάνια, που δεν χωρίζουν αλλά ενώνουν τον κόσμο,
ζήτημα που με απασχολεί πάνω από μία δεκαετία. H θάλασσα εκφράζει το απόλυτο,
το ασύνορο, την περιπέτεια, τη βία, την ελπίδα, την τρομοκρατία… Αυτή η
αντίθεση είναι προκλητική και συνάμα πλούσια για την καλλιτεχνική μου
προσωπικότητα. Όπως επίσης με απασχολεί το παρόν της θάλασσας, καθώς τελευταία
έχει εξαφανιστεί από τη σύγχρονη τέχνη, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί τη
μητέρα της αφηρημένης τέχνης», εξηγεί.

«H θάλασσα αποτελεί το κρυμμένο ή ξεχασμένο πεδίο της παγκοσμιοποίησης.
Και παγκοσμιοποίηση για μένα είναι η πιο πρόσφατη εκδοχή του καπιταλισμού. H
διαφορά με το παρελθόν είναι πως σήμερα μπορούμε να μιλάμε για παγκόσμια
βιομηχανία, ένα σύστημα με επικίνδυνες συνέπειες όχι μόνο για την οικονομία,
αλλά και για τη δημοκρατία», επισημαίνει ο φωτογράφος και συγγραφέας, όπως
αυτοπροσδιορίζεται, «διότι φωτογραφία και λέξεις είναι τα δύο βασικά εργαλεία
της δουλειάς μου. Το να ασχολείται κανείς με λέξεις είναι κάτι που οι
καλλιτέχνες δεν κάνουν συνήθως. Τις χρησιμοποιούν αλλά όχι όπως οι συγγραφείς,
δεν φτιάχνουν κείμενα. Εμένα με ενδιαφέρει, όμως, ως καλλιτέχνη να μπορώ να
δημιουργώ και αυτόνομα τον ήχο της δουλειάς μου».

Τι είναι εκείνο που έλκει τον Αμερικανό καλλιτέχνη και πανεπιστημιακό δάσκαλο
στο California Institute of the Arts στη φωτογραφία; «H σχέση φωτογραφίας και
τέχνης είναι σαν εκείνη του δούλου με τον αφέντη. Μόνον ο σκλάβος καταλαβαίνει
τη σχέση δύναμης, διότι βλέπει την ελευθερία ως πιθανότητα. Και η φωτογραφία
είναι ο δούλος της τέχνης, κάνει τη “βρώμικη” δουλειά. Εάν είσαι σίγουρος πως
είσαι καλλιτέχνης είσαι σίγουρος ότι είσαι και ελεύθερος. Αν είσαι φωτογράφος
πρέπει να παλέψεις για την ελευθερία σου. Και ας μην ξεχνάμε πως η πάλη είναι
η συνεισφορά μας στη δημοκρατία».

«Παραμένουμε συντηρητικοί»

«Θεωρώ, πάντως, πως ο κόσμος της τέχνης είναι πολύ συντηρητικός και
αντιπροσωπεύει τις ιδιωτικές συλλογές και την πολιτική των μουσείων. Δεν
είμαστε μακριά από τα χρόνια του Μακάρθι. Νομίζω όμως πως είναι παγκόσμιο
φαινόμενο οι καλλιτέχνες να γίνονται στόχοι συντηρητικών δυνάμεων, που
βρίσκουν έτσι τον τρόπο να επιτίθενται στη σοσιαλιστική δημοκρατία. Εκείνο που
είναι σημαντικό είναι να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία του λόγου του
καλλιτέχνη», σχολιάζει ο Άλαν Σεκούλα με ευκαιρία τις πρόσφατες
«αποκαθηλώσεις» έργων από τη διεθνή εικαστική διοργάνωση «Outlook». Εξάλλου,
το περιβόητο έργο του Θανάση Τότσικα, που δέχθηκε επίθεση από προσβεβλημένη
επισκέπτρια της έκθεσης, δεν το βρίσκει πορνογραφικό. «Μάλλον κωμικό θα το
χαρακτήριζα και θα έλεγα πως σχετίζεται με την τέχνη του αρχαίου ελληνικού κόσμου».

INFO

H έκθεση του ΕΜΣΤ «Σύνοψις 3 – Μαρτυρίες: μεταξύ μυθοπλασίας και
πραγματικότητας» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη 1, τηλ.
210-7282.000). Έως 29 Φεβρουαρίου.