Tο κρυφό κόστος των επενδύσεων στα αμοιβαία

Το 1999, χρονιά χρηματιστηριακής και οικονομικής ευφορίας, η αγορά μεριδίου
σε αμοιβαίο μετοχικό κεφάλαιο χρεωνόταν με προμήθεια 1%, ενώ η πώληση με
προμήθεια 5%, δηλαδή στα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα. Σήμερα, το μειωμένο
επενδυτικό ενδιαφέρον και η πτώση των αποδόσεων έχει φέρει έντονο ανταγωνισμό
στις εταιρείες διάθεσης αμοιβαίων κεφαλαίων και έχει οδηγήσει σε κάθετη πτώση
τα «καπέλα» που επιβάλλονται στην αγορά και πώληση μεριδίων.

Αυτήν τη στιγμή, σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών, στην
Ελλάδα δραστηριοποιούνται 29 Ανώνυμες Εταιρείες Διαχείρισης Αμοιβαίων
Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ) διαθέτοντας 260 διαφορετικά επενδυτικά προϊόντα. Αποτέλεσμα
είναι ένας συνεχής «πόλεμος τιμών» στο κομμάτι των προμηθειών, με κερδισμένο
τον ιδιώτη επενδυτή, ο οποίος μπορεί να «μπει» και να «βγει» από τα
περισσότερα αμοιβαία κεφάλαια της αγοράς με ελάχιστο ή και μηδαμινό κόστος. Σε
πολλές περιπτώσεις, όμως, ενώ η «είσοδος» σε κάποιο αμοιβαίο είναι δωρεάν, η
«έξοδος» χρεώνεται με υψηλές προμήθειες, τις οποίες θα πρέπει να γνωρίζει εκ
των προτέρων ο επενδυτής.

Για τη μεταπήδηση

«Ο ανταγωνισμός έχει ρίξει τις τιμές», επιβεβαιώνει στέλεχος της εταιρείας
Intertrust, η οποία διαθέτει στην ελληνική αγορά τα αμοιβαία κεφάλαια της
Interamerican. «Στην παρούσα κατάσταση, όλες οι προμήθειες έχουν πέσει και
συχνά υπάρχει επιπλέον μείωση του κόστους για τη μεταπήδηση από αμοιβαίο σε
αμοιβαίο της ίδιας εταιρείας».

Συγκρίνοντας τα σημερινά δεδομένα με τα όσα ίσχυαν πριν από δύο χρόνια, είναι
εμφανές ότι οι εταιρείες έχουν ρίξει σημαντικά τις απαιτήσεις τους. H
προμήθεια αγοράς μεριδίου σε αρκετά μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια ανερχόταν σε 5%
το 2001, ενώ πλέον η «είσοδος» στα περισσότερα από αυτά είτε είναι δωρεάν,
είτε δεν ξεπερνά το 2% της αξίας του κεφαλαίου. Αντίστοιχα, μηδενική είναι
σήμερα η προμήθεια για αγορά και πώληση μεριδίου στα περισσότερα αμοιβαία
κεφάλαια διαθεσίμων και ομολόγων, ενώ προ διετίας έφθανε το 2%.

Οι συμβουλές των ειδικών

Ειδικοί του κλάδου των αμοιβαίων κεφαλαίων δίνουν τις εξής χρήσιμες συμβουλές
στους υποψήφιους επενδυτές:

1. Πριν επιλέξουν οποιοδήποτε αμοιβαίο κεφάλαιο, οι επενδυτές θα πρέπει
να έχουν ενημερωθεί σωστά και να έχουν κάνει πλήρη έρευνα αγοράς. Θα πρέπει να
έχουν προμηθευθεί και μελετήσει τα ενημερωτικά φυλλάδια των προϊόντων που τους
ενδιαφέρουν, ζητώντας επιπλέον πληροφορίες και γραπτά παραδείγματα για την
περίπτωσή τους. Επιπλέον, στην αίτηση που υπογράφουν για τη συμμετοχή στο
αμοιβαίο κεφάλαιο, θα πρέπει να αναγράφεται η προμήθεια, τόσο για την είσοδο
όσο και για την έξοδο, καθώς η τελευταία είναι συχνά υψηλότερη από την πρώτη.

2. Οι προμήθειες των εταιρειών δεν είναι δεδομένες, αλλά
διαπραγματεύσιμες κατά περίπτωση. Τα διαπραγματευτικά «όπλα» των επενδυτών
είναι το ύψος του κεφαλαίου, η διάρκεια της επένδυσης και η συνολική σχέση
πελάτη – πωλητή. «Άλλες προμήθειες θα πληρώσει κάποιος που επενδύει 500.000
ευρώ και άλλες κάποιος που επενδύει 5.000 ευρώ», τονίζει χαρακτηριστικά
στέλεχος ΑΕΔΑΚ. Σημαντικό ρόλο παίζει και η γενικότερη σχέση του πελάτη με την
τράπεζα ή με την εταιρεία που διαθέτει το αμοιβαίο. Για παράδειγμα, ένας
επενδυτής με σημαντικό χαρτοφυλάκιο σε μετοχές μπορεί να διαπραγματευθεί
μειωμένες προμήθειες για αγορά και πώληση αμοιβαίων κεφαλαίων, ακόμα και αν το
ποσό που πρόκειται να διαθέσει είναι χαμηλό.

Το ποσοστό της προμήθειας δεν πρέπει να αποτελεί μοναδικό κριτήριο, ειδικά
στις περιπτώσεις αμοιβαίων κεφαλαίων με υψηλές ιστορικές αποδόσεις και ρίσκο.
Όπως τονίζει ο κ. Νικόλαος Τσάιδας, διευθυντής πωλήσεων της Ερμής Αμοιβαία
Κεφάλαια, «στην περίπτωση επένδυσης σε μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια, οι
προμήθειες δεν είναι το βασικό στοιχείο που θα κοιτάξει ο υποψήφιος
επενδυτής».

Κριτήριο, σ’ αυτή την περίπτωση, αποτελούν οι ιστορικές αποδόσεις και το
«καλάθι» των μετοχών. Αντίθετα, στα αμοιβαία ομολογιών και διαθεσίμων, όπου οι
αποδόσεις είναι δεδομένες και χαμηλές, το ποσοστό της προμήθειας παίζει
κυρίαρχο ρόλο, μια που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα αναμενόμενα κέρδη.

3. Οι υπομονετικοί επενδυτές, που μένουν στο ίδιο αμοιβαίο για διάστημα
μεγαλύτερο του ενός έτους, ανταμείβονται από τις εταιρείες με μειωμένες
προμήθειες κατά την πώληση του μεριδίου τους. H έκπτωση ισχύει ως επί το
πλείστον σε μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια, με την προμήθεια πώλησης να μειώνεται
ανάλογα με τον χρόνο παραμονής και να μηδενίζεται στις περισσότερες
περιπτώσεις μετά την πάροδο διετίας από την είσοδο.

4. Προκειμένου να διατηρήσουν τους πελάτες τους, αρκετές ΑΕΔΑΚ
προσφέρουν δυνατότητες μεταπήδησης από ένα αμοιβαίο σε κάποιο άλλο, πάντα μέσα
στην εταιρεία, με μειωμένο κόστος ή ακόμα και δωρεάν. Εντούτοις, η δυνατότητα
αυτή σε κάποιες περιπτώσεις εγκυμονεί κινδύνους για τους επενδυτές, αφού
ενθαρρύνει συνεχείς μεταπηδήσεις (trading), πρακτική που δεν είναι συμβατή με
τη «συντηρητική» φύση της επένδυσης σε ομόλογα.

5. Σε πολλές περιπτώσεις, η συμμετοχή σε κάποιο αμοιβαίο κεφάλαιο είναι
δωρεάν, επιβάλλεται όμως προμήθεια κατά την πώληση του μεριδίου. H πρακτική
αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκην αρνητική, αφού οι επενδυτές αναβάλλουν τη δαπάνη
και, στην περίπτωση προσοδοφόρων επενδύσεων, «πληρώνουν από τα κέρδη». H
προμήθεια, όμως, αυξάνεται, καθώς στον υπολογισμό της προστίθεται και η
υπεραξία κατά την πώληση.

Σε διαθέσιμα ή ομόλογαοι μικρότερες προμήθειες

Με βάση τις χρεώσεις των ελληνικών Ανωνύμων Εταιρειών Διαχείρισης Αμοιβαίων
Κεφαλαίων, τα λιγότερα χρήματα σε μορφή προμήθειας θα πληρώσουν όσοι επιλέξουν
να επενδύσουν σε διαθέσιμα ή ομόλογα. Οι μικρές αποδόσεις των συγκεκριμένων
επενδύσεων κρατούν σε χαμηλά – και συχνά μηδενικά – επίπεδα τις προμήθειες.
Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται τα μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια, με τις
μεγαλύτερες ιστορικές αποδόσεις αλλά και τις υψηλότερες προμήθειες για αγορά ή
πώληση. Ενδιάμεση λύση αποτελούν τα μεικτά (ομολογιακά και μετοχικά) αμοιβαία
κεφάλαια, με τις προμήθειες να μεταβάλλονται ανάλογα με τη σύσταση του κεφαλαίου.