ΓIAN ΦAMΠP «Ο καλλιτέχνης δεν το βάζει κάτω»

«Ο καλλιτέχνης προσπαθεί να συλλάβει το πλήρες. Είναι αδύνατον, αλλά δεν το βάζει κάτω», λέει ο Βέλγος εικαστικός δημιουργός Γιαν Φαμπρ, που φωτογραφήθηκε μπροστά από το έργο του «Searching the Utopia», το οποίο εκτίθεται στην «Τεχνόπολι», στο πλαίσιο της διεθνούς έκθεσης «Outlook»

Ταξίδεψε από το Νίπορτ – ένα ψαροχώρι του Βελγίου – έως τον κήπο της
«Τεχνοπόλεως» για να δώσει το «παρών» στο «Outlook», τη διεθνή εικαστική
διοργάνωση της Αθήνας. Στο καβούκι της η γιγαντιαία μπρούτζινη χελώνα δεν
κουβαλά μόνο μνήμες του παρελθόντος, αλλά και έναν καλλιτέχνη. Τον ίδιο τον
δημιουργό της, τον Βέλγο Γιαν Φαμπρ, που τη φιλοτέχνησε ειδικά για την έκθεση
της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας.

Μοιραία αποδείχθηκε η συνάντηση του καλλιτέχνη με τις χελώνες του Κεραμεικού
πριν από έναν χρόνο για τη δημιουργία του έργου «Searching the Utopia»
(«Αναζητώντας την Ουτοπία»). «Επέλεξα μια θαλάσσια θηλυκή χελώνα για το έργο
μου. Πάνω της κάθομαι εγώ ως ένας καλλιτέχνης-υπερασπιστής της ομορφιάς, αν
και ο καλλιτέχνης δεν πρέπει μόνον να την υπερασπίζεται, αλλά και να την
υπηρετεί. Με τη βοήθεια της γνώσης και της μνήμης της, η χελώνα – ένα από τα
αρχαιότερα ζώα του κόσμου – με καθοδηγεί στην αναζήτηση της Ουτοπίας. Και
αναζητώντας την Ουτοπία ως καλλιτέχνης αναζητάς την ουτοπική ιδέα. Να
βελτιώσεις το ανθρώπινο είδος, τον κόσμο».

Το νόημα του έργου, όμως, που στο Νίπορτ (σημαίνει ανοιχτή πύλη) του Βελγίου
βρίσκεται πλάι στη θάλασσα, σαν έτοιμο να βουτήξει μέσα της, σχετίζεται και
«με τη μελαγχολία της θάλασσας, χωρίς να μιλά για τη θάλασσα. Διότι για μένα η
θάλασσα εκπροσωπεί κατά κάποιον τρόπο τα δάκρυα των θεών, που σηματοδοτούν τα
όρια ανάμεσα στο ουτοπικό και την άλλη πλευρά», επισημαίνει, διευκρινίζοντας
γιατί η μπρούτζινη χελώνα κοιτάζει μεταξύ του Κεραμεικού και της θάλασσας. Και
οι συμβολισμοί δεν σταματούν εδώ. «Το έργο έχει να κάνει με την απώλεια.
Φαντάζομαι πως η χελώνα με οδηγεί στη θάλασσα για να πνιγώ. Αποτελεί ένα είδος
προετοιμασίας για τον θάνατο».

Ένας άνδρας που μετρά τα σύννεφα στον αύλειο χώρο της Ανωτάτης Σχολής Καλών
Τεχνών είναι το δεύτερο έργο που φέρει την υπογραφή του στην έκθεση.
«Αντιπροσωπεύει το επάγγελμά μου», εξηγεί ο δημιουργός. «Ένας καλλιτέχνης
σχεδιάζει πάντα το αδύνατο». Τι συνδέει, όμως, την ογκώδη χελώνα με τον πιο
«ήσυχο και πολιτικό» άνδρα που μετρά τα σύννεφα; «Και τα δύο αποτελούν
πρότυπα-σύμβολα σκέψης, σχετικά με τη δουλειά του καλλιτέχνη, που είναι να
προσπαθεί να υλοποιήσει το αδύνατο. Όπως δεν μπορούν να μετρηθούν τα σύννεφα,
δεν μπορεί να μετρηθεί η ομορφιά, ο χορός, η μουσική… Πάντα, ωστόσο, ο
καλλιτέχνης προσπαθεί να συλλάβει το πλήρες. Είναι αδύνατον, αλλά δεν το βάζει
κάτω».

Διεθνώς καταξιωμένος και πολυσχιδής καλλιτεχνική προσωπικότητα, ο Γιαν Φαμπρ
(στις δημιουργίες του συγκαταλέγονται από θεατρικά κείμενα μέχρι βίντεο και
εγκαταστάσεις) αποδίδει τη συμμετοχή του στο «Outlook» σε δύο παράγοντες. Την
Αθήνα και τον καλλιτεχνικό διευθυντή της έκθεσης, Χρήστο Ιωακειμίδη. «Την
πρώτη φορά που επισκέφθηκα την Αθήνα αισθάνθηκα τα σημάδια και της πληγές της
Ιστορίας στο σώμα μου», θυμάται. «Αυτές οι πληγές με ώθησαν να δημιουργήσω.
Μου αρέσει που διατηρεί έναν ανταγωνισμό ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Είναι αναρχική πόλη». Και για τον Χρήστο Ιωακειμίδη λέει: «Τον εμπιστεύομαι
όχι μόνον διότι είναι ένας από τους καλύτερους επιμελητές παγκοσμίως, αλλά και
γιατί του αρέσουν η τέχνη και οι καλλιτέχνες. Είναι παθιασμένος. Αναπνέει και
ζει με την τέχνη. Τον βλέπω ως έναν ήρωα της κλασικής εποχής, που επιστρέφει
όπως συμβαίνει στις αρχαίες τραγωδίες».

«Το “Outlook” προκαλεί το μυαλό»

«Είναι πολύ συναρπαστική έκθεση, που δίνει τη δυνατότητα να σκεφτείς, και
μία από τις καλύτερες στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή», είναι η εκτίμηση του
έμπειρου Γιαν Φαμπρ, ο οποίος μέχρι σήμερα έχει δώσει το «παρών» σε πέντε
Μπιενάλε της Βενετίας, δύο της Κωνσταντινούπολης και δύο του Σάο Πάολο, αλλά
και σε δύο Documenta. «Πρώτα από όλα διότι, ενώ υπάρχουν πολλά ρίσκα στην
έκθεση, υπερισχύει η καλή ισορροπία ανάμεσα στους νέους καλλιτέχνες και τους
καταξιωμένους. Και δεύτερον διότι έχει ένα πολύ ισχυρό μήνυμα, που έχει να
κάνει με τη δύναμη της ομορφιάς και της εικόνας. Όχι όμως με την έννοια της
αισθητικής, αλλά με εκείνη της ηθικής. H ομορφιά περιέχει το χρώμα της
ελευθερίας και η εικόνα είναι γενναιόδωρη. Μιλά στον κόσμο και τον προκαλεί να
μιλά. Προκαλεί το μυαλό του θεατή». Και όσο για την οργάνωση, για την οποία
ακούστηκαν πολλά: «Για να είμαι ειλικρινής είναι πολύ καλύτερη από την
Μπιενάλε της Βενετίας. Και τα όποια προβλήματα υπήρξαν είναι καλό που υπήρξαν,
διότι έτσι αναζητούνται λύσεις και επικοινωνούν οι άνθρωποι».