TPITH AΠOΨH Xριστούγεννα και σπίτι

«Οίκαδε τ’ ελθέμεναι»

Ημέρες Χριστουγέννων και φέτος η γιορτή της ειρήνης και της αγάπης, το σπίτι –
κάλυκας προστασίας και οικειότητας – στις δόξες του και πάλι, η πόλη
στολίζεται για να υποδεχθεί τη γιορτή.

Σε ποιο σημείο όμως έχει φτάσει στη διαδρομή του χρόνου, το σπίτι, αυτό το
δοχείο ζωής – κατά τον Άρη Κωνσταντινίδη – αλλά και σύμβολο εφησυχασμού
και αποστασιοποίησης από τα όσα συμβαίνουν γύρω μας, τόσο μακριά αλλά και τόσο
απελπιστικά κοντά μας.

Καθώς ο απαιτούμενος χρόνος για να συνδεθούν τα πιο απομακρυσμένα σημεία του
πλανήτη ελαχιστοποιείται και οι αποστάσεις μειώνονται, η πραγματική εγγύτητα,
η έγνοια για τον άλλον, εξαφανίζεται.

Το χάος εξαπλώνεται στη γη, πληθαίνουν τα οικοδομήματα αλαζονικής επίδειξης
και τα εγχειρήματα που δεν εντάσσονται στη συστηματική διερεύνηση – εφικτή
πλέον – των πραγματικών αναγκών του ανθρώπου σε οικουμενική κλίμακα.

Το άμετρο κυριαρχεί

Ο πόλεμος, ο ανταγωνισμός, η εκδίκηση, η βία, ο τρόμος και η ανασφάλεια,
κατακλύζουν τη γη, οι δαπάνες για τον πόλεμο σε προτεραιότητα, ενώ η ακμάζουσα
τεχνολογία θα έκανε θαύματα στην υπηρεσία της ειρήνης.

Στην εποχή της σύγχυσης που διανύουμε, όλο και με μεγαλύτερη δυσκολία
ξεχωρίζουμε το ιδιωτικό από το δημόσιο.

Όλο και πιο κοντά μας, μέσα στο σπίτι μας, στον καναπέ του καθημερινού μας,
όσα δυσάρεστα και σπανίως ευχάριστα συμβαίνουν στον κόσμο, το σπίτι δέκτης της
παγκόσμιας επικαιρότητας, παραμένει ουσιαστικά κλειστό, κέντρο διερχομένων ή
έκθεση επίπλων.

Στο σπίτι-βιτρίνα, το οποίο βασίζεται στην ηδονή των ανέσεων και στη μανία της
επίδειξης, η ευαισθησία παγιδεύεται και η ποιητική διάσταση εξαφανίζεται.

Είναι πλέον δύσκολο, σχεδόν αδύνατον, να αναζητήσουμε στη σύγχρονη κατοικία
και κατοίκηση, μνήμες που χάνονται στο βάθος του χρόνου και αναφέρονται σε
αξίες αρχετυπικές. Σε μυρωδιές, σε χρώματα, σε θροΐσματα, σε γεύσεις, στη
γλυκιά αναμονή και στη συγκίνηση από την προετοιμασία και τη μεταμόρφωση του
σπιτιού για να υποδεχθεί τη γιορτή.

Ο Όμηρος, στην Οδύσσεια, αυτό το σπίτι της νοσταλγίας και της επιθυμίας
δοξάζει.

….αλλά και ως εθέλω και εέλδομαι ήματα πάντα οίκαδε τ’ ελθέμεναι και
νόστιμον ήμαρ ιδέσθαι…

(κι όμως, εν γνώσει μου το θέλω και το επιθυμώ από το πρωί ώς το βράδυ σπίτι
μου να γυρίσω)

Ομήρου Οδύσσεια ε

Μετάφραση Δ. Μαρωνίτη, Εκδόσεις Στιγμή

Τα σπίτια λοιπόν θα γιορτάσουν τα Χριστούγεννα, πενιχρά ή πλουσιοπάροχα, απλά
ή ξέφρενα, ανάλογα με τις δυνατότητες και τις προτεραιότητες των κατοίκων
τους, σε μονοκατοικίες, σε διαμερίσματα, σε ορόφους, σε ρετιρέ ή στη σκοτεινιά
και την υγρασία των υπογείων, ή ακόμα στα υπαίθρια ετοιμόρροπα καταλύματα των
αστέγων.

Πόσα σπίτια στη γη άραγε, πρόσκαιρης ή μόνιμης διαμονής, προκαλούν την
ποιητική κατοίκηση και τονώνουν την ευαισθησία των κατοίκων τους;

Ο Χαλίλ Γκιμπράν, στις ποιητικές παραβολές του, στον «Κήπο του Προφήτη»,
αναρωτιέται για το πραγματικό περιεχόμενο του σπιτιού, για το τι υπάρχει πίσω
από τις αμπαρωμένες πόρτες: Έχετε αναμνήσεις, αστραφτερά τόξα που
συνδέουν τις κορυφές της ψυχής;

Ο άκρατος πόθος της άνεσης, γράφει, από καλεσμένος γίνεται στο τέλος αφέντης
του σπιτιού, σκοτώνει το εσωτερικό μας άπειρο που δεν θα πρέπει να
εγκλωβίζεται σαν φοβισμένο κουτάβι στους τοίχους και στις πολυτέλειες ενός
φιλάρεσκου σπιτιού:

Το σπίτι – το μεγάλο μας σώμα – δεν θα είναι άγκυρα, αλλά
κατάρτι. Δεν είναι λαμπερό κάλυμμα που σκεπάζει μια πληγή, αλλά
βλέφαρο που προστατεύει το μάτι.

Πόσο είναι δυνατόν άραγε στη σημερινή εποχή να συμβάλλει σ’ αυτό η
αρχιτεκτονική;

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.