TPITH AΠOΨH Kουλτούρα του μίσους

H πανηγυρική δημοσιοποίηση της «Συμφωνίας της Γενεύης» για την ειρήνευση στη
Μέση Ανατολή προκάλεσε παρανοϊκές αντιδράσεις. Έτσι, οι Ισραηλινοί
διαπραγματευτές που συμμετείχαν σε αυτές τις ανεπίσημες συνομιλίες έγιναν
ξαφνικά βδελυροί προδότες του εβραϊκού έθνους («Independent», 4/12/2003). Με
την ίδια αλλοπρόσαλλη διάθεση χιλιάδες Παλαιστίνιοι διαδηλωτές απέρριψαν
οργισμένα την παραπάνω συνδιαλλαγή με τον εχθρό. Μήπως λησμονούν, άραγε, όλοι
αυτοί οι άνθρωποι ότι έχουν σκοτωθεί ήδη 3.000 άτομα (από τότε που κηρύχθηκε η
τελευταία Ιντιφάντα); Ας ανιχνεύσουμε, λοιπόν, καλύτερα αυτές τις ακατανόητες
εξελίξεις.

Καταρχήν, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η διεθνής ειρηνευτική πρωτοβουλία (: «ο
οδικός χάρτης») έχει σχεδόν νεκρωθεί. Υπ’ αυτήν την έννοια η ισραηλινή
κυβέρνηση συνεχίζει ακώλυτα την ανεξέλεγκτη αύξηση των εβραϊκών εποικισμών.
Όμως, υπάρχει και κάτι άλλο: Ο Σαρόν ολοκληρώνει ακάθεκτα την ανέγερση του
«τείχους της ντροπής» (για να μας αποδείξει οδυνηρά ότι η πτώση του τείχους
του Βερολίνου δεν σηματοδοτούσε οπωσδήποτε την αδιατάρακτη πορεία της
ανθρωπότητας προς την πρόοδο).

Βέβαια, και στο άλλο στρατόπεδο καταγράφεται μια ανάλογη εξέλιξη. Έτσι, στο
Κάιρο της Αιγύπτου οι έξαλλες ισλαμιστικές ομάδες των Παλαιστινίων αποφασίζουν
να μη σταματήσουν τις «επιθέσεις αυτοκτονίας». Εν τω μεταξύ οι εμπόλεμοι (και
τα μικρά παιδιά) σκοτώνονται κάθε μέρα «σαν τις μύγες».

Υπ’ αυτές τις συνθήκες οι ειρηνόφιλοι συντελεστές της Συνθήκης του Όσλο
δημοσιοποιούν στη Γενεύη μια καινούργια ανεπίσημη συμφωνία και «ανοίγουν» μια
δειλή χαραμάδα αισιοδοξίας. H συμφωνία τούτη εμπεριέχει επώδυνες υποχωρήσεις
και για τις δύο πλευρές. Έτσι, προτείνεται βασικά η ίδρυση ενός ανεξάρτητου
παλαιστινιακού κράτους. Οι Ισραηλινοί εκκενώνουν όλους τους παράνομους
εποικισμούς που έχουν δημιουργήσει (από το 1967). Αντίστοιχα, οι Παλαιστίνιοι
απεμπολούν κάτι ουσιαστικό. Δηλαδή τη διακαή τους αξίωση για την επιστροφή των
προσφύγων, που εκδιώχθηκαν από τις πατρογονικές εστίες το 1948.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να προδιαγράψει κανείς «ακίνδυνα» την
οργισμένη ιδεολογική αντίθεση του Αριέλ Σαρόν στην προκείμενη συμφωνία (γιατί
είναι ασύμβατη με τη βάρβαρη εθνικιστική του κοσμοαντίληψη).

Όμως, κανείς δεν θα περίμενε από τον Γ. Αραφάτ να απορρίψει έμμεσα – αλλά
σαφώς – την ειρηνευτική τούτη πρωτοβουλία. Προσωπικά δεν υιοθετώ την ανάλυση
ορισμένων δημοσιογραφικών κύκλων, που κάνουν λόγο για έναν «αποτυχημένο
επαναστάτη» («Spiegel», 10/12/2003). Ο Παλαιστίνιος ιστορικός ηγέτης
εξακολουθεί να αποτελεί αναντίρρητα το ισχυρό ενοποιητικό σύμβολο αυτού του
λαού. Ωστόσο, η συνολική του στάση τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτει – δυστυχώς
– ένα έλλειμμα διορατικότητας.

Άλλωστε, είναι ενδεικτικό αυτό που μας λέει ο C. Enderiin (Μεσανατολικό
1995-2002). Δηλαδή, ότι ο Αραφάτ δεν φανταζόταν καθόλου πως ο ισραηλινός λαός
θα εξέλεγε κάποτε – ως πρωθυπουργό – τον άνδρα που διέπραξε τα εγκλήματα της
Σάμπρα και της Σατίλα!

Πάντως, πιο οδυνηρή έκπληξη προκαλεί η αρνητική τοποθέτηση των δύο κοινωνιών
απέναντι στη «Συμφωνία της Γενεύης». Πώς εξηγείται, λοιπόν, αυτή η (διχαστική)
κουλτούρα του μίσους; Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η πολιτική της ωμής βίας που
ακολουθούν οι κυβερνήσεις του Αριέλ Σαρόν ενισχύει στην αντίπερα όχθη τις
ακραίες θρησκευτικές δυνάμεις (που στρέφουν ολόκληρη την παλαιστινιακή
κοινωνία προς πιο «συντηρητικές» αντιλήψεις).

Σε ό,τι αφορά την ισραηλινή κοινωνία, τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Ίσως
να ενοχοποιείται σε αυτό το επίπεδο και η ιδιόμορφη αντίληψη για την «εθνική
αυτοσυνειδησία» με την οποία έχει διαπαιδαγωγηθεί επί αιώνες η εβραϊκή
κοινωνία. (Εάν κάποιος ασπασθεί τον Ιουδαϊσμό, είναι σαν να ασπάζεται την
ανθρώπινη οντότητα, λέει ο Λεβινάς). Είναι ενδεχόμενο, λοιπόν, ένα σημαντικό
τμήμα του ισραηλινού λαού να απορρίπτει τέτοια επώδυνα συμβιβαστικά
εγχειρήματα, γιατί νιώθει ότι απειλείται η μοναδικότητά του!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H πολωτική απόρριψη της «Συμφωνίας της
Γενεύης» αποκαλύπτει – δυστυχώς – εκρηκτικές ιδεολογικές αγκυλώσεις. Όμως, το
ειρηνόφιλο στρατόπεδο δεν πρέπει να σταματήσει τις προσπάθειές του. Όπως λέει
εύστοχα ο Άμος Οζ: «Στο τέλος μιας σαιξπηρικής τραγωδίας η σκηνή είναι
σπαρμένη με πτώματα… Στην τσεχοφική τραγωδία, ο επίλογος βρίσκει όλους τους
ήρωες ψυχικά ράκη, …αλλά πάντως ζωντανούς. Προτιμώ λοιπόν την τσεχοφική κι
όχι τη σαιξπηρική λύση για την ισραηλινο-παλαιστινιακή τραγωδία».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.