IPBIN ΓIAΛOM «Οι καμικάζι ξορκίζουν τον θάνατο»

Ακτινογραφεί την ψυχική κατάσταση των σημερινών τρομοκρατών που απειλούν
τον κόσμο ­ των καμικάζι βομβιστών. Ελπίζει ότι η γενικευμένη ανασφάλεια και ο
τρόμος στον οποίο ζούμε πια, ύστερα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης
Σεπτεμβρίου, μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά και να εξανθρωπίσει τον
σημερινό κόσμο.

Δηλώνει ότι η επιστήμη δεν είναι το παν, αλλά πιστεύει ότι η επιστημονική
προσέγγιση είναι αναγκαία για να φτάσει κανείς «σε ένα είδος αλήθειας». Μιλάει
στα «NEA» ο περίφημος Αμερικανός ψυχίατρος Ίρβιν Γιάλομ, παγκοσμίως γνωστός
λόγω δύο μυθιστορημάτων του που κυκλοφορούν και στα ελληνικά: «Όταν έκλαψε ο
Νίτσε», «Στο ντιβάνι».

Ο Ίρβιν Γιάλομ, καθηγητής της Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, είναι
από τους κορυφαίους εκπροσώπους της υπαρξιακής σχολής της ψυχιατρικής. Γιος
Ρωσοεβραίων μεταναστών που έφτασαν στις ΗΠΑ λίγο μετά τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο,
τα έργα του για την ψυχοθεραπεία θεωρούνται κλασικά, ενώ τώρα έχει και
παγκόσμια ακτινοβολία, χάρη στη συγγραφική του δραστηριότητα.

Μόλις έχει τελειώσει το νέο του βιβλίο, το οποίο θα κυκλοφορήσει στα Αγγλικά,
μέσα στο 2004. Είναι μυθιστόρημα για τον Σοπενάουερ, που διαπραγματεύεται
θέματα όπως ο θάνατος, η ελευθερία, η απομόνωση. Καταστάσεις υπερβολικά
οικείες για πολλούς ανθρώπους σήμερα. Καταστάσεις που οδηγούν πολλούς
ανθρώπους στα άκρα. Τι πιστεύει, αλήθεια, για τους σημερινούς τρομοκράτες –
τους καμικάζι;

«Δεν είναι αλήθεια ότι οι καμικάζι βομβιστές δεν φοβούνται τον θάνατο.
Αντίθετα, αυτόν προσπαθούν να ξορκίσουν με τη θυσία τους. Το σύστημα αυταπάτης
τους, δηλαδή η θρησκεία, τους έχει οδηγήσει να πιστεύουν ότι, εάν γίνουν
καμικάζι βομβιστές για έναν “δίκαιο” σκοπό, δεν θα πεθάνουν πραγματικά·
αντίθετα, θα κερδίσουν την αληθινή ζωή. Δεν θέλω να γενικεύω, αλλά πίσω απ’
αυτές τις αντιλήψεις, απ’ αυτόν τον φανατισμό βρίσκεται τεράστια οικονομική
στέρηση και μεγάλος πόνος, τον οποίο οι θύτες, που ταυτόχρονα είναι και
θύματα, έχουν βιώσει νωρίς στη ζωή τους».

Και πώς νομίζει ότι θα μπορούσε να καταπολεμηθούν οι τρομοκράτες και το
σημερινό είδος της τρομοκρατίας;

H γενναιοδωρία. «Δεν είμαι ειδικός στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας,
και αποφεύγω να γενικεύω. Προτιμώ να δουλεύω εξατομικευμένα με τους ασθενείς
μου, αλλά πιστεύω ότι η μεγάλη οικονομική στέρηση και ο πόνος που έχουν βιώσει
σε πολύ νεαρή ηλικία είναι που ωθεί πολλούς από τους σημερινούς τρομοκράτες,
οι οποίοι λειτουργούν βάσει του θρησκευτικού φανατισμού, στις αποτρόπαιες
πράξεις τους. Γι’ αυτόν τον λόγο ακριβώς είναι αναγκαία η γενναιοδωρία εκείνων
που έχουν περισσότερα. Εάν εμείς, οι πιο εύποροι Δυτικοί, περιορίσουμε την
τεράστια οικονομική δυστυχία αυτών των ανθρώπων, βάζοντας το χέρι στις τσέπες
μας, τότε θα κάνουμε πολύ μεγάλο καλό – σ’ εκείνους αλλά και σ’ εμάς».

Οι Θρησκείες. Γιατί αναφέρεται όμως, αλήθεια, στη θρησκεία ως «σύστημα
αυταπάτης»; Ο ίδιος είναι άθεος;

«Δεν μπορώ να πιστέψω στον Θεό. Μπορεί να υπάρχει κοινός ανθρώπινος πόθος για
πίστη, αλλά δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ότι υπάρχει Θεός. Πιστεύω μονάχα στην
επιστημονική προσέγγιση στα πράγματα – πιστεύω ότι είναι ο μόνος αξιόπιστος
τρόπος με τον οποίο μπορεί να φτάσει κανείς σε ένα είδος αλήθειας. Οι
θρησκείες, αντίθετα, είναι συστήματα αυταπάτης, που κάνουν πολύ καλό, και
ακόμα περισσότερο κακό. Το καλό που κάνουν έγκειται στο ότι μπορεί να δίνουν
ανακούφιση σε ορισμένους ανθρώπους, δύναμη να συνεχίσουν. Το κακό όμως πιστεύω
ότι υπερτερεί. Οι θρησκείες οδηγούν τους ανθρώπους στον φανατισμό πάρα πολύ
εύκολα – δείτε τριγύρω μας τι συμβαίνει, οι περισσότεροι πόλεμοι σήμερα
γίνονται κυρίως για λόγους θρησκευτικούς».

Δεν υπάρχει θαυματουργό χάπι

Στα βιβλία του ο Γιάλομ ασκεί δριμεία κριτική, μέσω της σάτιρας συνήθως,
στους ψυχιάτρους που βασίζονται κυρίως στα φάρμακα για να βοηθήσουν τους
ασθενείς τους. Πάντα ήταν εναντίον της φαρμακοθεραπείας;

«Σχεδόν πάντα. Βλέπω ολοένα και περισσότερους ψυχιάτρους να εγκαταλείπουν την
ψυχοθεραπεία και να οδεύουν προς τη φαρμακοθεραπεία. Δεν το αντέχω όταν βλέπω
να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αλλά αυτό μού συμβαίνει πολύ σπάνια. Και σε αυτό
πιστεύω ότι παίζει ρόλο και η οικονομική στενότητα που επικρατεί σήμερα, και η
παγκοσμιοποίηση. Στην Αμερική, εδώ και χρόνια, και απ’ ό,τι φαίνεται, αργά ή
γρήγορα, και στην Ευρώπη, οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν καλύπτουν τα έξοδα
ψυχοθεραπείας. Και αυτός λοιπόν είναι ένας λόγος που οι ψυχίατροι αρκούνται
πλέον στο να χορηγούν απλώς φάρμακα στους ασθενείς τους, αντί να τους κάνουν
ψυχοθεραπεία. Δεν μπορούν να διορθωθούν όλα με τη χορήγηση ενός “θαυματουργού
χαπιού”. Δεν υπάρχουν τέτοια χάπια.

Βέβαια, τον τελευταίο καιρό, βλέπω να υπάρχει μία ελαφρά αντιστροφή αυτής της
κατάστασης. Τις προάλλες με είχαν καλέσει στο Στάνφορντ αλλά και στο
Πανεπιστήμιο Μπράουν, να μιλήσω στους φοιτητές ψυχιατρικής, για την
ψυχοθεραπεία.

Πιστεύω ότι αυτή η τάση, η οποία έχει παρατηρηθεί μετά τις τρομοκρατικές
επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οφείλεται στις αυξημένες ανάγκες των ανθρώπων
που ζουν στον σημερινό ασταθή κόσμο, για ανθρώπινες σχέσεις και διαπροσωπική
επαφή».

<Info

Βιβλία του Ίρβιν Γιάλομ στα ελληνικά:

* “Όταν έκλαψε ο Νίτσε”, (Άγρα, 2001, Τιμή: 20 ευρώ)

* “Στο ντιβάνι” (Άγρα, 2002, Τιμή: 24 ευρώ)

* “Θρησκεία και ψυχιατρική” (Άγρα, 2003, Τιμή: 7.50 ευρώ)