Eχθρός προ των πυλών

H νέα φονική επιδημία μπορεί να προέλθει από έναν πρόσφατα ανακαλυφθέντα
λοιμογόνο παράγοντα ή από κάποια μετάλλαξη ενός γνώριμου μικροβίου. Μπορεί
ακόμη να είναι κάτι που θα ξεφύγει από το εργαστήριο ή από κάποιο μικρόβιο που
έχει αποκτήσει ανοσία στα αντιβιοτικά.

Επιστήμονες ειδικευμένοι στην Επιδημιολογία και την Ανοσολογία εκφράζουν την ανησυχία τους για την εμφάνιση μιας νέας πανώλους, που θα προκαλέσει χιλιάδες θύματα παγκοσμίως. Ίσως να πρόκειται για μια καινούργια πανδημία που δεν θα αντιμετωπίζεται με τα υπάρχοντα φάρμακα

Τα τελευταία 40 χρόνια, σύμφωνα με την εφημερίδα «The International Herald
Tribune», επιστήμονες έχουν ανακαλύψει μια σειρά από καινούργιους λοιμογόνους
παράγοντες, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι μικρόβια. Τα μικρόβια έχουν
τη δυνατότητα να αλλάζουν τα γονίδιά τους ώστε να μη μπορεί το ανθρώπινο
ανοσοποιητικό σύστημα να τα εξολοθρεύσει.

Ο Dr. Frederick Sparling, ο οποίος είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών
των ΗΠΑ, εκφράζει τη βεβαιότητά του ότι διάφορες επιδημίες θα ξεσπάσουν
σύντομα και θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί.

Οι ιοί του 20ού αιώνα. Αν εξαιρέσει κανείς το AIDS που έχει προκαλέσει
τις μεγαλύτερες απώλειες στον ανθρώπινο πληθυσμό από την εποχή του 14ου αιώνα,
τα περισσότερα λοιμογόνα μικρόβια που ανακαλύφθηκαν δεν έτυχαν της προσοχής
που έπρεπε από τους ερευνητές, παρά το γεγονός ότι προκάλεσαν χιλιάδες
θανάτους. Και θα μπορούσαν ακόμη να το κάνουν αν οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Ο ιοί Έμπολα, Λάσα, Μάρμπουργκ, που προκαλούν αιμορραγικό πυρετό, το Σύνδρομο
Χάντα, η νόσος των Λεγεωναρίων και ένα στέλεχος του βακτηρίου Ε coli που
προκαλούν με τη σειρά τους από διάρροιες μέχρι νεφρική ανεπάρκεια, είναι
ορισμένα από αυτά.

774 τα θύματα του SARS. Τον τελευταίο καιρό αρκετοί επιδημιολόγοι
φοβούνται ότι η επερχόμενη πανώλης (λοιμώδης νόσος, πανούκλα κατά τα λεξικά)
θα έχει τη μορφή μιας αθεράπευτης λοίμωξης του αναπνευστικοιύ συστήματος. Κάτι
σαν το SARS δηλαδή. Το SARS προκάλεσε τον θάνατο στο 11% των ανθρώπων που
προσέβαλε. Το ποσοστό αυτό ήταν άνω του 50% στις ηλικίες κοντά στα 60 χρόνια.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επέβαλε ιδιαίτερα αυστηρά μέτρα για τον
περιορισμό της νόσου, τα οποία τελικά έφεραν θετικό αποτέλεσμα. Χρειάστηκε
όμως να χάσουν τη ζωή τους 774 άνθρωποι. Προς το παρόν κανένας επιστήμονας δεν
είναι σε θέση να πει με βεβαιότητα αν το SARS θα επανεμφανιστεί την επόμενη
χρονιά ως πανώλης, αν στη θέση του εκδηλωθεί κάποια πανδημία γρίπης ή μια άλλη
επιδημική ασθένεια εντελώς πρωτόγνωρη.

H προσεχής (;) γρίπη. Εδω και δεκαετίες οι ειδικοί είχαν προβλέψει την
εμφάνιση μιας πανδημίας γρίπης ανάλογης με εκείνη που σκότωσε 40 εκατομμύρια
ανθρώπους τη διετία 1918-1919. Από εκείνη την εποχή, ο κόσμος γνώρισε δύο
μικρότερης έκτασης πανδημίες γρίπης, την ασιατική το 1957 και του Χονγκ Κονγκ
το 1958.

«Θα εκδηλωθεί ξανά στο άμεσο μέλλον ένα τέτοιο φαινόμενο», υποστήριξαν
πρόσφατα επιστήμονες από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ σε μια συζήτηση
που οργάνωσαν με θέμα «Μικροβιακές απειλές κατά της υγείας».

Κάποιοι από αυτούς δεν βλέπουν μάλιστα με καλό μάτι ένα στέλεχος ιού που
προκαλεί πανδημία γρίπης, με την ονομασία Η5Ν1.

Ο ιός αυτός προκάλεσε τον θάνατο 1,4 εκατομμυρίων πουλιών το 1997 στο Χονγκ
Κονγκ και ελάχιστες ανθρώπινες απώλειες στην Ασία.

Βιολογικά όπλα. Μια ακόμη πιθανή αιτία για την πρόκληση πανδημίας
εξακολουθεί να είναι η βιοτρομοκρατία, ύστερα μάλιστα από τα κρούσματα με
σπόρους άνθρακα που παρουσιάστηκαν στην Αμερική το 2001. Όταν μάλιστα άρχισε
να γίνεται γνωστό το SARS, κάποιοι έσπευσαν να πουν, μη γνωρίζοντας με τι
έχουν να κάνουν, ότι επρόκειτο για περίτεχνο τρομοκρατικό χτύπημα.

Ειδικοί επιστήμονες που ερεύνησαν αμέσως το φαινόμενο απέρριψαν αυτή την
υπόθεση. Ο νομπελίστας μικροβιολόγος Dr. Joshua Lederberg είπε πως κανείς «δεν
ήταν τόσο έξυπνος ώστε να εφεύρει μια νόσο σαν το SARS, από μια γρατσουνιά».
Και πρόσθεσε: «Τώρα, ίσως το SARS καταλήξει να γίνει βιολογικό όπλο».

H αντιμετώπισή τους θα κάνει σοφότερους τους επιστήμονες

Το γνωμικό «κάθε εμπόδιο για καλό» ισχύει και για την επιστήμη. Ό,τι και να ξεσπάσει, όσος χρόνος και να απαιτηθεί, οι ειδικοί θα γίνουν σοφότεροι και θα κατανοήσουν καλύτερα τα αίτιας της πανώλους. Όπως συνέβη και με τον ιό HIV

Κρίνοντας από το AIDS, οι πανώλεις (λοιμώδεις νόσοι) που θα εμφανιστούν
τα επόμενα χρόνια θα κάνουν τους επιστήμονες πολύ σοφότερους απ’ ό,τι είναι
σήμερα. Οι δύο δεκαετίες συνεχούς μάχης κατά του AIDS, έχουν διδάξει στους
επιστήμονες όχι μόνο κάποια απόκρυφα μαθήματα αναφορικά με τα μόρια που
προκαλούν τη ασθένεια και τα μόρια που μπορούν να τη θεραπεύσουν, αλλά και
μερικές βασικές αλήθειες για την πολιτική, τα οικονομικά καθώς και την
ψυχολογία της υγείας και των ασθενειών.

Στη δεκαετία του 1970, ήταν ευρέος αποδεκτό ανάμεσα στους ειδικούς ότι οι
επιδημικές ασθένειες, απ’ όπου κι αν εκδηλώνονταν θα μπορούσαν να
αντιμετωπιστούν με εμβολιασμό, αντιβιοτικά και καθαρές συνθήκες υγιεινής.
Κάποιοι ρετροϊοί, στην οικογένεια των οποίων περιλαμβάνεται ο ιός του AIDS, ο
HIV, αποτελούσαν απλώς αντικείμενο ακαδημαϊκών συζητήσεων.

Τα διδάγματα του HIV. Στη συνέχεια όμως τα διδάγματα που αποκόμισε η
Ιατρική μόλις έβαλε στο στόχαστρό της τον HIV, ήρθαν το ένα πίσω από το άλλο.
Ο ιός αυτός από τη στιγμή που θα προσβάλει το σώμα, προκαλεί μια διαταραχή
αναγκάζοντας τα ένζυμα του οργανισμού να παράξουν δισεκατομμύρια ιούς. Αυτοί
διαπερνούν κάθε ιστό του σώματος και σταδιακά υπονομεύουν την
αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Ο άνθρωπος που προσβάλλεται από τον HIV μπορεί να μεταδώσει την ασθένεια σε
άλλους, ακόμη κι αν ο ίδιος δείχνει και αισθάνεται καλά. H ασθένεια δεν είναι
ορατή παρά μόνο στα τελευταία στάδια, ύστερα από μία δεκαετία ή περισσότερο,
όταν το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα αφήνει τον οργανισμό απροστάτευτο
σε κάθε είδους προσβολές και καρκίνους.

Τα νέα φάρμακα. Τα φάρμακα μπορούν να φρενάρουν τον πολλαπλασιασμό του
ιού, όμως δεν μπορούν να εξαλείψουν την ασθένεια. Πριν ξεσπάσει το AIDS
υπήρχαν μόνο λίγα «αρχέγονα» αντι-ιικά φάρμακα. Οι περισσότεροι επιστήμονες
πίστευαν πως επειδή οι ιοί χρησιμοποιούν τον κυτταρικό μηχανισμό του σώματος
για να αναπαραχθούν θα ήταν ανώφελο και οικονομικά αδύνατον να επιχειρήσουν
την παρασκευή νέων φαρμάκων.

Οι ανοσολόγοι έχουν αποκτήσει τώρα πια καλύτερη εικόνα για τα πρωταρχικά
ανοσοποιητικά κύτταρα που λέγονται T-λεμφοκύτταρα και τα οποία προσβάλλει
πρώτα ο ιός, όπως λέει ο Dr. Fred Valentine, καθηγητής Ιατρικής και
Μολυσματικών Ασθενειών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. H πολύπλοκη σχέση
ανάμεσα στον καρκίνο, την ανοσία και τη λοίμωξη έχει επίσης κατανοηθεί
περισσότερο, χάρη στην εξέταση ανθρώπων φορέων του HIV.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου