H αβάσταχτη… πειθαρχία του Συμφώνου Σταθερότητας

Την επομένη κιόλας ημέρα της απόφασης των υπουργών Οικονομίας να αγνοήσουν τις
διατάξεις τού Συμφώνου περί επιβολής κυρώσεων στις χώρες με ελλείμματα πάνω
από 3%, προκειμένου να αποφύγουν τα πρόστιμα – και την ταπείνωση – η Γερμανία
και η Γαλλία, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για την αντικατάστασή του με ένα νέο
πλαίσιο κανόνων. H Γαλλία έκανε την αρχή, την Τετάρτη, με τον υπουργό
Οικονομίας της κ. Φράνσις Μερ να δηλώνει ότι το Σύμφωνο πρέπει να αναθεωρηθεί,
εν ευθέτω χρόνω, με ψυχραιμία και όχι υπό την πίεση των περιστάσεων. Το 2005
δείχνει μια καλή χρονική στιγμή για κάτι τέτοιο. Ακολούθησε ασμένως η ιταλική
προεδρία και μια ημέρα μετά, την Πέμπτη, η Γερμανία και η Αυστρία,
προτείνοντας κι αυτές να ανοίξει ο φάκελος της αναθεώρησης. H Αυστρία,
μάλιστα, ήταν μεταξύ των χωρών που είχαν καταψηφίσει την απόφαση «αθώωσης» της
Γερμανίας για τα ελλείμματά της. Προφανώς, μετά την έκβαση της υπόθεσης,
αποφάσισε να αντιμετωπίσει το θέμα με ρεαλισμό.

Πράγματι, ο ρεαλισμός υπαγορεύει, εδώ που έφτασε η κατάσταση, να αναθεωρηθεί
το Σύμφωνο Σταθερότητας. Από τη στιγμή που δοκιμάσθηκε στην πράξη και απέτυχε
– στην περίπτωση της Γερμανίας, τουλάχιστον – δεν έχει νόημα να διατηρείται.
Άλλωστε, όπως επισημαίνουν όλοι οι αναλυτές, μετά το γαλλογερμανικό
«πραξικόπημα» στο ΕΚΟΦΙΝ, δεν υπάρχει περίπτωση να αποδεχθεί καμία άλλη χώρα
κυρώσεις εις βάρος της, λόγω υπερβολικών ελλειμμάτων.

Μάλιστα, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι αγορές, που μέχρι στιγμής τηρούν στάση
αναμονής, ίσως αντιδράσουν καλύτερα σε μια ειλικρινή τοποθέτηση εκ μέρους των
κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα αναγνωρίζει τις αδυναμίες του
Συμφώνου και θα θέτει ως στόχο τη μεταρρύθμισή του, παρά μια εμμονή σ’ ένα
γράμμα νεκρό. Όμως, το «διά ταύτα» δεν είναι καθόλου απλό. Οποιαδήποτε
απόφαση, ενδέχεται να προσκρούσει σε τεράστια εμπόδια και αντιδράσεις και,
τελικά, να οδηγήσει σε νέο ναυάγιο.

Το πιθανό σενάριο

Όπως προκύπτει από τις απόψεις που έχουν ήδη διατυπώσει ξένοι αναλυτές, η
γενική κατεύθυνση των αλλαγών θα είναι η μεγαλύτερη «ευελιξία» του, που
μεταφράζεται σε σύνδεσή του με τον οικονομικό κύκλο. Το πιθανό σενάριο
περιλαμβάνει τα εξής χαρακτηριστικά:

1. Ο στόχος της συγκράτησης του ελλείμματος στο 3% να γίνει
μεσοπρόθεσμος, δηλαδή να υπάρχει περιθώριο μιας πενταετίας για την επίτευξή
του, αντί της τριετίας που ισχύει σήμερα (από τη στιγμή που διαπιστώνεται η
υπέρβαση του 3%).

2. Να συνδεθεί το δημοσιονομικό αποτέλεσμα (έλλειμμα ή πλεόνασμα) με τη
φάση του οικονομικού κύκλου. Σε περιόδους ύφεσης ή στασιμότητας να γίνεται
αποδεκτό μεγαλύτερο έλλειμμα, έτσι ώστε να στηρίζεται η οικονομική ανάκαμψη.

3. Να εξαιρούνται οι επενδυτικές δαπάνες από τον υπολογισμό του
ελλείμματος, αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι αυτό είναι προβληματικό, γιατί δεν
υπάρχει ξεκάθαρος ορισμός τού τι εστί επενδυτική δαπάνη. Άλλοι υποστηρίζουν
την ιδέα της εξαίρεσης των αμυντικών δαπανών ή των δαπανών έρευνας και
τεχνολογίας.

4. Να συνυπολογίζεται το ύψος του δημόσιου χρέους, προκειμένου να
αποφασισθεί αν ένα κράτος-μέλος παραβιάζει ή όχι τους κανόνες δημοσιονομικής
πειθαρχίας. Για κράτη με μεγάλο δημόσιο χρέος, η δημιουργία νέων ελλειμμάτων
συνιστά μεγαλύτερο πρόβλημα, διότι θέτει σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη
δημοσιονομική τους θέση.

Το τελευταίο αυτό ζήτημα προκαλεί δέος στην ελληνική κυβέρνηση, που διακρίνει
την προοπτική να βρεθεί και πάλι η Ελλάδα στο εδώλιο του κατηγορουμένου,
εξαιτίας του χρέους της που φτάνει στο 100% του ΑΕΠ της. Γι’ αυτό και ο κ.
Χριστοδουλάκης δεν θέλει επ’ ουδενί να ανοίξει το θέμα της αναθεώρησης του
Συμφώνου.