Οι 10 μεγαλύτερες επιστημονικές απάτες που άφησαν εποχή

H περιέργεια του ανθρώπου για το άγνωστο βάζει τους επιστήμονες σε
πλεονεκτική θέση. H ανακάλυψη πάντα γοητεύει και γεννά ελπίδες, ακόμα και όταν
πρόκειται για θέματα που λίγοι τα καταλαβαίνουν.

H δίψα της κοινής γνώμης όμως, προσελκύει και απατεώνες.

Μερικές φορές, οι επιστημονικές ανακοινώσεις δεν είναι τίποτα περισσότερο
από μια φάρσα. Κάποιες απ’ αυτές τόσο καλοστημένες, που ξεγελούν ακόμα και
τους ειδικούς.

Παραδείγματα υπάρχουν πολλά, που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Πενήντα χρόνια έχουν περάσει από την αποκάλυψη της πιο τρανταχτής από όλες
τις γνωστές επιστημονικές απάτες (αυτής με τον «άνθρωπο του Πίλνταουν») και με
την ευκαιρία, η εφημερίδα «The Guardian» παρουσιάζει τις 10 μεγαλύτερες.

Από τον πλαστό άνθρωπο του Πίλνταουν, που ξεγέλασε τους πάντες για 40
χρόνια, μέχρι τις φανταστικές εργασίες του νεαρού επιστήμονα, που έπεισαν
ακόμα και την έγκριτη επιθεώρηση «Science» ότι είναι ανερχόμενος αστέρας, οι
επιστημονικές απάτες δεν έχουν τελειωμό.

1. Ο παράγοντας «κρυπτό»

Λίγο πιο κοντά στα μυστικά της ύλης είπαν ότι βρέθηκαν κάποιοι επιστήμονες από το Εθνικό Εργαστήριο Lawrence Berkeley της Καλιφόρνιας, αλλά τελικά αυτό πού ήρθε πιο κοντά σ’ αυτούς ήταν η απόλυσή τους…

Το 1999, μια ομάδα επιστημόνων που εργαζόταν στο Εθνικό Εργαστήριο
Πυρηνικών Ερευνών, στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, ανακοίνωσε με
θριαμβευτικό ύφος ότι είχε ανακαλύψει

ένα νέο υπερ-βαρύ στοιχείο με την ονομασία 116, καθώς και ένα ακόμη με την
ονομασία 118. Επρόκειτο δηλαδή για κάποια άγνωστα, μέχρι τότε, μικρά συστατικά
στοιχεία της ύλης. H συγκεκριμένη επιστημονική ομάδα είχε βομβαρδίσει
ποσότητες μολύβδου με σωματίδια υψηλής ενέργειας που προέρχονταν από το χημικό
στοιχείο «κρυπτό».

Αφού λοιπόν ανακοίνωσαν την ανακάλυψή τους, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Μπιλ
Ρίτσαρντσον έκανε δηλώσεις στον Τύπο και ανάμεσα στα άλλα είπε ότι επρόκειτο
για μια καταπληκτική ανακάλυψη, «η οποία ανοίγει την πόρτα για περαιτέρω
διερεύνηση της δομής του ατομικού πυρήνα…».

Λίγο καιρό αργότερα, το 2002, και οι δύο ανακαλύψεις είχαν αποσυρθεί, ενώ ο
φυσικός Victor Ninov, που ήταν μέλος της επιστημονικής ομάδας, απολύθηκε από
το εργαστήριο με την «κατηγορία» ότι είχε παραποιήσει σκόπιμα όλα εκείνα τα
δεδομένα πάνω στα οποία στηρίχθηκαν οι ρηξικέλευθες ανακαλύψεις.

«Στο κάτω κάτω, η Φύση είναι ο τελικός κριτής», δήλωσε ένας από τους
διευθυντές του εργαστηρίου και πρόσθεσε: «Τα αποτελέσματα των πειραμάτων, για
να είναι αξιόπιστα, πρέπει να είναι και επαληθεύσιμα».

2. Μυστηριώδεις κύκλοι

Οι κύκλοι στα χωράφια δεν ήταν έργο των εξωγήινων ούτε του γεωμαγνητικού πεδίου της Γης, αλλά επιτήδειων φαρσέρ με εξαιρετικές γεωμετρικές ικανότητες

Εμφανίστηκαν ξαφνικά ένα πρωί σε χωράφια της Νότιας Αγγλίας στη
δεκαετία του ’70 και γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο. Απέκτησαν μεγάλη
δημοσιότητα, έγιναν ντοκιμαντέρ και ταινία. Δεκάδες θεωρίες αναπτύχθηκαν για
την προέλευσή τους: φυσικά φαινόμενα και εξωγήινη ευφυΐα, τηλεκατευθυνόμενο
πλάσμα και γεωμαγνητικά ρεύματα στον πυρήνα της Γης, απόρρητα στρατιωτικά
πειράματα και τοξικά αέρια στο υπέδαφος. Είπαν ακόμα και ότι πρόκειται για
μυστήριες επιστημονικές φόρμουλες, θρησκευτικά σύμβολα ή θεραπευτικές
δυνάμεις.

Μέχρι που το 1991, δύο ειδικοί στην κατασκευή τους έδειξαν τα μυστικά του
επαγγέλματος σε δημοσιογράφους. Πολλοί… πράκτορες Μόλντερ όμως δεν πείστηκαν
και εξακολουθούν να αναζητούν τα αίτια.

3. Το… αεικίνητο

Αυτοκίνητα που τρέχουν στο νερό και μηχανές σύντηξης που παράγουν
περισσότερη ενέργεια απ’ όση χρησιμοποιούν, αποτελούν αποκυήματα φαντασίας
εφευρετών. Ο Charles Redheffer κέρδισε πολλά στη Φιλαδέλφεια με μια μηχανή που
κατασκεύασε που μπορούσε να λειτουργεί μόνη της για πάντα. Το 1831 την
μετέφερε στη Νέα Υόρκη, όπου εκατοντάδες περίεργοι πλήρωσαν από ένα δολάριο
για να δουν το «θαύμα». H μηχανή έδειχνε εκ πρώτης όψεως να λειτουργεί από
μόνη της. Μέχρι τη στιγμή που κάποιοι υποψιασμένοι ανασήκωσαν μια σειρά από
ξύλινες λωρίδες στο πάτωμα και ανακάλυψαν έναν μεταλλικό κοχλία που έφθανε
μέχρι μια απομακρυσμένη σοφίτα, όπου καθόταν ένας γέρος και γύριζε μια
μανιβέλα.

4. Ο εξωγήινος του Roswell

Εξαιρετική τηλεοπτική απάτη αποδείχθηκε ο εξωγήινος του Ρόσγουελ, όμως οι ντόπιοι δεν έχασαν την ευκαιρία να πουλήσουν αναμνηστικά μπιχλιμπίδια στους γοητευμένους τουρίστες

H έρευνα για τον εντοπισμό εξωγήινης νοημοσύνης υφίσταται ακόμη, παρά
το γεγονός ότι μέχρι τώρα ούτε ευφυείς μορφές ζωής βρήκαμε ούτε κι αυτές
(πιθανότατα) έχουν βρεί εμάς. Όμως, η παραφιλολογία γύρω από τα UFO και τις
απαγωγές από εξωγήινους εισβολείς έφθασαν στο αποκορύφωμά τους με το γνωστό
τηλεοπτικό φιλμ που υποτίθεται ότι απαθανατίζει τη νεκροψία ενός εξωγήινου που
σκοτώθηκε το 1947 στο Roswell του Νέου Μεξικού, όταν κατέπεσε ο ιπτάμενος
δίσκος του. Το 1995, μια επιστημονική ερευνητική επιτροπή των ΗΠΑ, που ανέλυσε
εξονυχιστικά το βίντεο, αποφάνθηκε ότι επρόκειτο για μια καλοστημένη φάρσα,
αφού τόσο η ηλικία του φίλμ, τα τραύματα του εξωγήινου, τα όργανά του και το
δήθεν ασπρόμαυρο της εικόνας, δεν ήταν τίποτα άλλο παρά εργαλεία στα χέρια
ενός ευφάνταστου, πλην όμως ερασιτέχνη, σκηνοθέτη.

5. Το σημάδι του θεού

Τα πρώτα πλάσματα του Θεού στη Γη νόμισε ότι ανακάλυψε το 1726 – σε απολιθωμένη μορφή – ο Γερμανός Johann Beringer

Το 1726 ένας Γερμανός, ονόματι Johann Beringer, κυκλοφόρησε ένα βιβλίο
που αναφερόταν σε κάποια «πρωτόγνωρα» απολιθώματα που εντόπισε έξω από τη
βαυαρική πόλη Wurzburg. Τα απολιθώματα ήταν σαύρες με το δέρμα τους, πουλιά με
μάτια και ράμφη, αράχνες με τον ιστό τους, ακόμη και βάτραχοι σε στάση…
αναπαραγωγής. Σε κάτι βράχους λίγο πιο πέρα είδε χαραγμένα τα εβραϊκά γράμματα
YHVH, τα οποία θεώρησε ότι αντιστοιχούσαν στο όνομα Jehovah (Ιεχωβάς), δηλαδή
στον Θεό. Ο Beringer εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ, που νόμιζε ότι τα απολιθώματα
αποτελούσαν τα πρωταρχικά δημιουργήματα του Θεού πάνω στη Γη. Άλλωστε,
σκέφτηκε, υπήρχε και η υπογραφή του Δημιουργού. Τα έγραψε όλα αυτά στο βιβλίο
του, αλλά όταν κατάλαβε την γκάφα, ξόδεψε όλα του τα λεφτά για να αποσύρει τα
αντίτυπα του βιβλίου του…

6. Ο άνθρωπος του Πίλνταουν

Ο πλαστός άνθρωπος του Πίλνταουν θεωρείται η μεγαλύτερη επιστημονική απάτη του 20ού αιώνα, καθώς ξεγέλασε τους ειδικούς για 40 χρόνια

H απάτη του Πίλνταουν βάζει ισχυρή υποψηφιότητα για τη μεγαλύτερη
επιστημονική φάρσα του 20ού αιώνα. Έχουν περάσει 50 χρόνια από την ημέρα που
ανακαλύφθηκε η αλήθεια για τα «πολύτιμα και σημαντικά» οστά που είχαν βρεθεί
στην Αγγλία. Πολλά στοιχεία όμως παραμένουν άγνωστα και το μυστήριο θα το
ζήλευε ακόμα και ο Ηρακλής Πουαρό.

Το 1912 λοιπόν, ο Τσαρλς Ντόουσον βρήκε σε έναν λάκκο του Πίλνταουν, έξω από
το Σάσεξ, τα οστά του Ιανθρώπου ντοουσόνι ή ανθρώπου του Πίλνταουν. Επί 40
χρόνια όλοι πίστευαν ότι το τεράστιο, όμοιο με ανθρώπου στην όψη κρανίο του
και το πιθηκίσιο σαγόνι ήταν ο περίφημος «χαμένος κρίκος» στην αλυσίδα της
εξέλιξης του ανθρώπου. Τα οστά μπήκαν σε περίοπτη θέση στο σημερινό Μουσείο
Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, όπου χιλιάδες κόσμου τα θαύμαζαν για δεκαετίες.

Τελικά, στις 21 Νοεμβρίου 1953, οι επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι το εύρημα ήταν
μια άτεχνη πλαστογραφία, που συνδύασε το κρανίο ενός σύγχρονου ανθρώπου και τη
σιαγόνα ενός ουραγκοτάγκου. Μαζί ανακήρυξαν πλαστό όλο το πακέτο των ευρημάτων
που περιείχε διάφορα απολιθώματα, μέχρι και ένα… προϊστορικό ρόπαλο.

Ο κόσμος της Παλαιοντολογίας δεν ήξερε πού να κρυφτεί και όλοι έψαχναν τον
ένοχο. Πενήντα χρόνια αργότερα, ακόμα τον αναζητούν. Οι θεωρίες βέβαια δίνουν
και παίρνουν. Ήταν ο ιησουίτης ιερέας Περ Τελάρ ντε Σαρντέν ή ο δημιουργός του
Σέρλοκ Χολμς, σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ο οποίος τη χρονιά της ανακάλυψης είχε
γράψει το παλαιοντολογικό θρίλερ «Ο χαμένος κόσμος»; H αναζήτηση συνεχίζεται.

«H υπόθεση παραμένει ένα μυστήριο», λέει ο Κρις Στίνγκερ, υπεύθυνος στον τομέα
ανθρώπινης προέλευσης στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. «Δεν ξέρουμε ποιος το
έκανε, πώς και γιατί το έκανε. Πλησιάζουμε στην αλήθεια, αλλά δεν έχουμε βρει
όλα τα κομμάτια του παζλ ακόμα».

7. Το μεγάλο σκάνδαλο IQ

Ιδιοφυΐα γίνεσαι ή γεννιέσαι; Ο σερ Cyril Burt αποδείχθηκε πάντως ιδιοφυΐα στην εξαπάτηση και το ερώτημα παραμένει ακόμη ανοικτό

Ο σερ Cyril Burt, που ήταν καθηγητής Ψυχολογίας στο University College
London, χρησιμοποίησε μια σειρά από έρευνες πάνω σε δίδυμα για να αποδείξει
ότι το IQ (δείκτης νοημοσύνης) είναι ως επί το πλείστον κληρονομικό. Το
μέγεθος της μελέτης του Άγγλου επιστήμονα ήταν τόσο μεγάλο, που ακόμη και οι
συνάδελφοί του, που έβλεπαν με μισό μάτι τα συμπεράσματα, αναγκάστηκαν τελικά
να αποδεχθούν τα λεγόμενά του.

Μετά τον θάνατο του Burt, το 1971, κάποιοι ερευνητές εξεπλάγησαν όταν
διαπίστωσαν ότι οι βασικές παράμετροι στην έρευνά του ήταν ψεύτικες. «Τα
νούμερα που άφησε πίσω του ο καθηγητής, απλώς δεν αξίζουν της προσοχής της
σύγχρονης επιστημονικής έρευνας», είπε ένας απ’ αυτούς. H συζήτηση για το
μέγεθος της απάτης συνεχίζεται και κάποιοι ισχυρίστηκαν ότι ακόμη και τα
ονόματα των συνεργατών του Burt ήταν ψεύτικα.

Μέχρι σήμερα πάντως, κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα σε τι ποσοστό η
νοημοσύνη οφείλεται στα γονίδια ή στην ανατροφή του ανθρώπου.

8. «Αστέρι» στα 32

Ο Jan Henrik Schon ήταν ένας νεαρός ερευνητής στα φημισμένα Εργαστήρια
Bell, στο New Jersey των ΗΠΑ. Στο διάστημα 1998-2001 είχε δημοσιεύσει 5
εργασίες στην επιθεώρηση «Nature» και άλλες 7 στην επιθεώρηση «Science», με
αντικείμενο κάποιες περίεργες εφαρμογές στα ηλεκτρονικά. Οι ανακαλύψεις του
32χρονου επιστήμονα ήταν κάπως δυσνόητες και ορισμένοι τον έβλεπαν σαν ένα
ανερχόμενο αστέρι ανάμεσα στους συνομηλίκους του. Το 2002 μια επιτροπή
διαπίστωσε ότι τουλάχιστον σε 16 περιπτώσεις είχε «κατεβάσει» από το μυαλό του
τα αποτελέσματα των ερευνών του, φέρνοντας σε δύσκολη θέση και τους εκδότες
τών δύο εντύπων που δημοσίευσαν τις εργασίες του.

9. Οι «πρωτάνθρωποι» ήταν… «μαϊμού»

H φυλή Τασαντέι στις Φιλιππίνες αποδείχθηκε πως τελικά φορούσε Levi’s και όχι φύλλα δέντρων

Το 1971 ο Μανουέλ Ελιζάλντε, υπουργός της κυβέρνησης των Φιλιππίνων,
ανακάλυψε μια ολιγομελή φυλή της Λίθινης Εποχής που ζούσε σε απομόνωση στο
νησί του Μιντανάο. Τα μέλη της φυλής, οι Τασαντέι, μιλούσαν μια περίεργη
άγνωστη γλώσσα, μάζευαν την τροφή τους από τη ζούγκλα, χρησιμοποιούσαν λίθινα
εργαλεία, ζούσαν σε σπηλιές, φορούσαν φύλλα δένδρων, έκαναν έρωτα και όχι
πόλεμο και έτσι έγιναν σύμβολα της αθωότητας και εκπρόσωποι της χαμένης Εδέμ.

Βέβαια, έγιναν πρωτοσέλιδα στις εφημερίδες και στο «National Geographic»,
είδηση στην τηλεόραση, το θέμα ενός μπεστ σέλερ και δέχθηκαν την επίσκεψη του
Τσαρλς Λίντμπεργκ και της Τζίνα Λολομπρίτζιτα. Ανθρωπολόγοι που προσπάθησαν να
τους μελετήσουν εμποδίστηκαν από τον πρόεδρο Μάρκος, ο οποίος ανακήρυξε την
περιοχή τους προστατευμένη και απαγόρεψε σε όλους την είσοδο. Όταν έπεσε ο
Μάρκος, το ’86, δύο δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν την περιοχή και ανακάλυψαν ότι
οι Τασαντέι, ζούσαν σε σπίτια, ήταν έμποροι καπνιστού κρέατος, φορούσαν Levi’s
και μιλούσαν μια γνωστή διάλεκτο. Οι ίδιοι παραδέχθηκαν ότι μετακόμισαν στις
σπηλιές υπό την πίεση του Ελιζάλντε – ο οποίος μάλιστα εξαφανίστηκε μαζί με
αρκετά εκατομμύρια δολάρια, που είχαν συγκεντρωθεί για την προστασία της
φυλής.

10. H σοβιετική άνοιξη του Λυσένκο

Ο Λυσένκο ήταν ένας ερευνητής σε θέματα αγροτοκαλλιέργειας και το 1929
υποστήριξε ότι ανακάλυψε την «ανοιξιοποίηση» της καλλιέργειας.

Πήρε σπόρους χειμερινού σιταριού, τους πάγωσε, τους μούχλιασε και τους φύτεψε
κατά μήκος εκτάσεων όπου υπήρχε ανοιξιάτικο καλαμπόκι. Ο Λυσένκο υποστήριξε
ότι έβγαλε μ’ αυτόν τον τρόπο καταπληκτική σοδειά, αν και αυτό που έκανε ήταν
να θερίζει πότε το χειμερινό και πότε το ανοιξιάτικο σιτάρι στο χωράφι του
πατέρα του, ανάλογα με την εποχή.

Ο Στάλιν και η σοβιετική γραφειοκρατία, που ήθελαν άμεση βελτίωση της εγχώριας
παραγωγής, εμπιστεύτηκαν στον Λυσένκο τη μοίρα της σοβιετικής Βιολογίας, με
αποτέλεσμα ο Ρώσος ερευνητής να παραμείνει διευθυντής του Ινστιτούτου
Αγροτικών Καλλιεργειών και Γενετικής μέχρι τον Φεβρουάριο του 1965 (πολύ μετά
τον Στάλιν…), οπότε και κατηγορήθηκε για διαστρέβλωση των επιστημονικών μεθόδων.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου