Διαστάσεις Στο έλεος του Mπερλουσκονισμού

Πενήντα χρόνια τώρα «μεταφέρει την αλληλογραφία». Και σήμερα, πάντα σεμνός,
πάντα μαχητικός, αλλά πιο απαισιόδοξος από ποτέ, υποκλίνεται μπροστά στο
μυστήριο της δημιουργίας.

«Είναι επιθετικός. Περιφρονεί ακόμη και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Στα τέλη της δεκαετίας του ’50, όταν η Τσεχοσλοβακία απολάμβανε τα αγαθά του
υπαρκτού σοσιαλισμού, ο Τζωρτζ Στάινερ ταξίδεψε στην Πράγα για μια διάλεξη με
θέμα τον αμερικανικό σοσιαλιστικό ρεαλισμό. Όταν πήγε όμως στην αίθουσα όπου
θα μιλούσε, τον περίμενε μόνο ο οργανωτής, που του είπε ότι δυστυχώς δεν είχε
φανεί κανείς και τον κάλεσε για ένα ποτό. H ώρα πέρασε, το ένα ποτό έδινε τη
θέση του στο άλλο, και όταν τελικά ο πράκτορας τής μυστικής αστυνομίας
βαρέθηκε κι έφυγε, ο Στάινερ οδηγήθηκε σε ένα υπόγειο όπου ένα συνωστισμένο
πλήθος περίμενε τη διάλεξή του για τα απαγορευμένα έργα του Κάφκα. Δέκα χρόνια
αργότερα, στη διάρκεια της σύντομης Άνοιξης της Πράγας, οι Τσέχοι θα δώριζαν
σε ένδειξη ευγνωμοσύνης στον δάσκαλό τους ένα εγχειρίδιο για θέματα κοινωνικής
πρόνοιας. Στην τρίτη λευκή σελίδα ήταν γραμμένο το όνομα του κατόχου: «F.
KAFKA.». Μόνο μια φορά στο εκατομμύριο βλέπεις κάποιον να βάζει τελεία μετά το
επίθετό του, είπε στον Στάινερ ένας ψυχολόγος.

Αυτό το βιβλίο, ο 74χρονος Αυστριακός διανοητής το φυλάει σαν τα μάτια του.
Όπως και μια ευχετήρια κάρτα για τον γάμο των γονέων του, με την υπογραφή
«Frau und Dr Freud». Δύο ιερά αντικείμενα που τον κρατούν όρθιο σε μια εποχή
που δυσκολεύει συνεχώς. Όπως λέει σε συνέντευξή του στην Ιντιπέντεντ, η
υποβάθμιση της γλώσσας, της γνώσης και της πίστης στις ανθρωπιστικές αξίες
υπονομεύει όχι μόνο τις παραδοσιακές σχέσεις μεταξύ δασκάλων και μαθητών, αλλά
και την ιδέα της αυθεντίας. «Βλέπουμε το τέλος όχι τόσο της εποχής της
ευγένειας, όσο της εποχής του σεβασμού. Ζούμε σε μια περίοδο όπου η έννοια του
σεβασμού προς τον δάσκαλο έχει καταντήσει γελοία. Στη θέση τής μάθησης,
βασιλεύει το κέρδος. Υπάρχει ένας φασισμός της χυδαιότητας: θα τον αποκαλέσω
για συντομία Μπερλουσκονισμό. Το χρήμα μιλά πολύ δυνατά. Ποτέ δεν μιλούσε
δυνατότερα».

Αλλά εκείνος επιμένει. Στο τελευταίο του βιβλίο, που εκδόθηκε την περασμένη
εβδομάδα με τίτλο «Μαθήματα των Δασκάλων» (εκδ. Harvard University Press),
διανύει μια μεγάλη πνευματική διαδρομή. Ξεκινά από τον Σωκράτη και τον Ιησού,
των οποίων «οι τρομεροί θάνατοι καθορίζουν την πνευματική, ηθική και
ψυχολογική ιστορία της Δύσης», περνά από τον Δάντη, τον Αυγουστίνο, τους
αστρονόμους της Αναγέννησης, τον Βίτγκενσταϊν, τον Νίτσε και τον Χάιντεγκερ,
στέκεται λίγο στην παράνοια της «πολιτικής ευπρέπειας», και καταλήγει στις
μεθόδους του Κνουτ Ρόκνι, του θρυλικού προπονητή του αμερικανικού ποδοσφαίρου.
Με μία πάντα ιδέα στο μυαλό του: «Όλοι εμείς που δεν είμαστε μείζονες
δημιουργοί – κριτικοί, εκδότες, δάσκαλοι, μεταφραστές, σχολιαστές – έχουμε το
φανταστικό προνόμιο να μεταφέρουμε την αλληλογραφία. Αυτό είναι για μένα το
βασικό μήνυμα: έρχεται από τον Πούσκιν».