TPITH AΠOΨH Eνίοτε, η σιωπή είναι η καλύτερη πολιτική

Έχω πεισθεί ότι η διαμάχη ανάμεσα στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών και το Φανάρι
οφείλεται στις φιλοδοξίες του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου που, για μια ακόμη
φορά, μετατρέπονται σε παράγοντα αστάθειας. Όμως, τα συμπεράσματα τα δικά μου
ή τα (ενδεχομένως αντίθετα) συμπεράσματα κάποιου άλλου αφορούν εμάς ως άτομα.
Δεν συνιστούν λόγο ανάμειξης του κράτους ή των πολιτικών κομμάτων στη διαμάχη
αυτή.

H σύγκρουση είναι καθαρά ενδοεκκλησιαστική και έχει έντονα προσωπικά στοιχεία.
Εάν την καλοσκεφτούμε (αφήνοντας κατά μέρος τη συνθηματολογία περί…
τουρκικού κινδύνου!!, ελληνισμού και άλλα παρόμοια) θα διαπιστώσουμε ότι, επί
του παρόντος τουλάχιστον, κανένα από τα ζωτικά συμφέροντα του ελληνικού
κράτους δεν διακυβεύεται εξαιτίας της. Τα συμφέροντα αυτά δεν εξαρτώνται από
το εάν την τελική έγκριση ενός καταλόγου υποψηφίων επισκόπων την έχει το
Πατριαρχείο ή η Εκκλησία της Ελλάδος. Μπορούν να κινδυνεύσουν όμως εάν το
κράτος αντιμετωπίσει τη διαμάχη με αδέξιο τρόπο. Δεδομένου λοιπόν ότι κανενός
είδους raison d’ etat δεν υφίσταται, η στάση της ουδετερότητας που έχουν
υιοθετήσει η κυβέρνηση και τα δύο μεγάλα κόμματα είναι ορθή. Δεν έχουν λόγο να
συμβάλουν στον διαχωρισμό των Ελλήνων σε χριστοδουλικούς και πατριαρχικούς.

Το εάν η ουδέτερη στάση της κυβέρνησης και των μεγάλων κομμάτων οφείλεται σε
θέσεις αρχής ή σε καιροσκοπισμό είναι άνευ σημασίας. H άρνησή τους να πάρουν
το μέρος της μιας ή της άλλης μερίδας δεν λειτουργεί ως υπεκφυγή.
Πρέπει να ιδωθεί σαν απόρροια μιας (βαθμιαία μορφοποιούμενης) θέσης σύμφωνα με
την οποία η πολιτική δεν ανακατεύεται στα της Εκκλησίας και αναμένει
από την Εκκλησία να μην ανακατεύεται στην πολιτική. Φυσικά, η κυβέρνηση μπορεί
να προσφέρει, παρασκηνιακώς, τις υπηρεσίες της για την εκτόνωση
εντάσεων. Πάντα σαν ουδέτερος μεσολαβητής όμως και όχι υπό το φως των
προβολέων.

Δεν βλέπω άλλη βιώσιμη στάση απέναντι στα ζητήματα της Εκκλησίας. Με δεδομένη
τη γραμμή πλεύσης και τις μεθόδους του σημερινού Αρχιεπισκόπου θα υπάρξουν στο
μέλλον και άλλες αμφιλεγόμενες τοποθετήσεις και διλημματικές καταστάσεις. Δεν
μπορεί να σύρεται η πολιτεία και να γίνεται η χώρα άνω-κάτω όποτε συμβαίνει
κάτι τέτοιο.

Άτομα μπορούν να ταυτίζονται με όποιον θέλουν. Από πλευράς των δύο μεγάλων
κομμάτων όμως, τυχόν στάση ταύτισης με τον Πατριάρχη ή τον Αρχιεπίσκοπο θα
αποτελούσε λάθος χειρισμού.

Πρώτα από όλα, θα αναγόρευε μιαν εκκλησιαστική διαφορά σε αντικείμενο
κομματικής διαμάχης. Αυτό θα μετέτρεπε την πολιτική σε μέρος του προβλήματος
και θα της αφαιρούσε τη δυνατότητα αξιόπιστης παρέμβασης στην περίπτωση που,
αύριο, μια τέτοια παρέμβαση καταστεί απαραίτητη.

Δεύτερον, η ανάμειξη των κομμάτων στη διαμάχη θα οδηγούσε σε παραπέρα
εκτραχηλισμό της κατάστασης. Όσο περισσότερο έδαφος δημιουργείται τόσο
πολλαπλασιάζονται τα κίνητρα για ύψωση των τόνων και περαιτέρω οξύτητα. Στο
τέλος μιας τέτοιας διαδικασίας θα έχουμε τους μισούς Έλληνες να κατηγορούν
τους άλλους μισούς ότι υπονομεύουν τον Ελληνισμό. Τούτο το βύσσινο καλό είναι
να μας λείψει. Αντίθετα, όσο περισσότεροι είναι οι ουδέτεροι (και οι ελαφρώς
ενοχλούμενοι από την όλη κατάσταση) τόσο περισσότερα τα κίνητρα να πέσουν οι
τόνοι.

Τρίτον, σε κλίμα έντασης και σύγχυσης, οι προτιμήσεις της κοινής γνώμης
ανάμεσα στον Πατριάρχη και τον Αρχιεπίσκοπο θα είναι ρευστές και αβέβαιες.
Αντίθετα, υπήρχε και θα εξακολουθήσει να υπάρχει μια πάγια πλειονότητα της
κοινής γνώμης υπέρ της θέσης: «κράτος και Εκκλησία δεν ανακατεύονται ο ένας
στις υποθέσεις του άλλου». Από άποψη πολιτικού υπολογισμού, λοιπόν, η
συνεπής τήρηση μιας στάσης που σηματοδοτεί ότι το κοσμικό κράτος δεν
βάζει τη μύτη του στις διαμάχες της Εκκλησίας και δεν είναι υποχρεωμένο να
έχει άποψη γι’ αυτές είναι η ασφαλής (για όλους μας) πολιτική θέση. Είναι
η προϋπόθεση για την παγίωση της αρχής της αμοιβαίας μη ανάμειξης που πρέπει
να διέπει τις σχέσεις κράτους και Εκκλησίας. Οι σχέσεις τούτες ρυθμίζονται –
καλώς ή κακώς – από την κείμενη νομοθεσία. Πέραν αυτής, η σιωπή είναι, συχνά,
χρυσός.

Εάν αύριο τα πράγματα πάρουν άσχημη τροπή και τεθεί, επί παραδείγματι, θέμα
εκλογής Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης παρά την αντίθεση του Πατριαρχείου, και πάλι
δεν βλέπω ανυπέρβλητο πρόβλημα. H κυβέρνηση θα εφαρμόσει, με βάση τις
γνωμοδοτήσεις που θα πάρει, την κείμενη νομοθεσία. Πιθανότατα, οι όποιες
αποφάσεις της θα οδηγήσουν στην (με τον ένα ή τον άλλο τρόπο) ανάμειξη της
Δικαιοσύνης στην υπόθεση και το θέμα της ερμηνείας του Συντάγματος και των
νόμων θα κριθεί από τα δικαστήρια.

H παραπομπή του θέματος στη Δικαιοσύνη, βέβαια, de facto φέρνει έναν βραχίονα
του ελληνικού κράτους στη δύσκολη θέση να έχει να επιλέξει τη μια ή την άλλη
μερίδα της Εκκλησίας. Κατά τη γνώμη μου, οι πάντες οφείλουν να εκφράσουν τη
δυσφορία τους γι’ αυτό και να καταστήσουν σαφές ότι τυχόν διαιώνιση μιας
τέτοιας κατάστασης θα είναι αφόρητη. Εάν, παρ’ όλα ταύτα, η κατάσταση αυτή
παραταθεί και η Ελλάδα γίνεται συνεχώς άνω-κάτω από ατέλειωτες
ενδοεκκλησιαστικές έριδες, τότε όλοι θα πρέπει να κατανοήσουν ότι το θέμα της
επανεξέτασης των σχέσεων Εκκλησίας – Πολιτείας θα τεθεί αναπόφευκτα από τα
πράγματα. Δεν θα φταίει όμως το κράτος γι’ αυτό.

O Χρυσάφης Ιορδάνογλου είναι οικονομολόγος.