«Tότε, τα όπλα σίγησαν»

Ενώ οι ανασκαφές στη Φλάνδρα αποκάλυψαν σχεδόν άθικτο ένα περίπλοκο δίκτυο
χαρακωμάτων από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο – λείψανα με στολές και αρβύλες
δίπλα σε φλασκιά για ρούμι, κάλυκες και συρματοπλέγματα -, ένα νέο βιβλίο
εκδόθηκε στη Γερμανία και αποκαλύπτει λεπτομέρειες για ένα από τα πιο
εντυπωσιακά επεισόδια του πολέμου εκείνου.

Τα απομεινάρια. Μέσα στις λάσπες της Φλάνδρας αποκαλύφθηκαν τα χαρακώματα του A’ Παγκοσμίου Πολέμου

Πρόκειται για το βιβλίο του Γερμανού ιστορικού και συγγραφέα Μίχαελ Γιούργκς
με τίτλο «Der Kleine Frieden im Grossen Krieg» (H μικρή ειρήνη στον μεγάλο
πόλεμο, εκδ. Bertelsmann) και περιγράφει, από την πλευρά των Γερμανών, ένα
επεισόδιο που ξέραμε ώς τώρα μόνον από την πλευρά των Συμμάχων: οι Γερμανοί
και οι Βρετανοί στρατιώτες, αψηφώντας τις διαταγές των επιτελείων τους, βγήκαν
από τα χαρακώματα για να παίξουν ποδόσφαιρο, ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1914.

Σύμφωνα με έως τώρα αδημοσίευτες επιστολές και ημερολόγια Γερμανών που
βρίσκονταν στα χαρακώματα εκείνα, οι μπάλες ήταν σε πολλές περιπτώσεις από
άχυρο δεμένο με σπάγκο ή άδεια κονσερβοκούτια. Τα γκολπόστ φτιάχτηκαν με ξύλα,
χλαίνες και κράνη. Τα ματς διήρκεσαν περίπου μία ώρα. Μετά, οι παίκτες που για
μέρες είχαν στερηθεί τον ύπνο, κοιμήθηκαν εξαντλημένοι.

Το ημερολόγιο

Ήταν μια εκεχειρία εκ του προχείρου, που επεκτάθηκε σε ολόκληρο το Δυτικό
Μέτωπο πέντε μήνες μετά το ξέσπασμα του πολέμου. Στο βιβλίο του Γιούργκς
περιλαμβάνονται αποσπάσματα από το εκπληκτικό ημερολόγιο ενός Γερμανού
υπολοχαγού, του Κουρτ Τσέχμις, που ανακαλύφθηκε πριν από τέσσερα χρόνια σε μια
σοφίτα σε σπίτι κοντά στη Λειψία. Ο Τσέχμις, ένας δάσκαλος που μιλούσε αγγλικά
και γαλλικά, αφηγείται πως την παραμονή των Χριστουγέννων τα πυρά ξαφνικά
σταμάτησαν. Από το γερμανικό τάγμα ακούστηκε ένα δυνατό σφύριγμα. Αμέσως οι
Άγγλοι απάντησαν με τον ίδιο τρόπο. «Ο στρατιώτης Μέκελ από τον λόχο μου, ο
οποίος είχε ζήσει πολλά χρόνια στην Αγγλία, φώναξε στους Βρετανούς μιλώντας
τους στα αγγλικά και σύντομα ξεκίνησε μια ζωηρή συζήτηση». Δύο στρατιώτες από
κάθε πλευρά βγήκαν από τα χαρακώματα, έσφιξαν τα χέρια στην ουδέτερη ζώνη και
αλληλοευχήθηκαν χαρούμενα Χριστούγεννα. Συμφώνησαν ότι την επομένη κανείς δεν
θα πυροβολούσε. «Μετά βάλαμε ακόμη περισσότερα κεριά από πριν κατά μήκος του
χαρακώματός μας, που είχε μήκος ένα χιλιόμετρο, καθώς και χριστουγεννιάτικα
δένδρα» γράφει ο Τσέχμις στο ημερολόγιό του. «Οι Βρετανοί εξέφρασαν τη χαρά
τους για τη φωταψία με σφυρίγματα και χειροκροτήματα. Πέρασα όλη τη νύκτα
ξύπνιος, όπως και οι περισσότεροι. Ήταν μια υπέροχη, αν και κάπως κρύα νύκτα».

Μιλούσαν αγγλικά

Σύμφωνα με τον Γιούργκς, η αδελφοποίηση αυτή, στην οποία συμμετείχαν κυρίως
καθολικά σαξονικά και βαυαρικά συντάγματα, κατέστη δυνατή μόνον επειδή πολλοί
από τους Γερμανούς στρατιώτες μιλούσαν καλά αγγλικά, καθώς προηγουμένως
εργάζονταν στη Βρετανία. «Είχαν δουλέψει ως οδηγοί ταξί και κουρείς σε μέρη
όπως το Μπράιτον, το Μπλάκπουλ και το Λονδίνο» λέει ο ιστορικός στην
«Γκάρντιαν». «Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, τον Αύγουστο του 1914, υποχρεώθηκαν να
επιστρέψουν στην πατρίδα. Μερικοί είχαν αφήσει ακόμη και οικογένειες πίσω στην Αγγλία».

Δύο τσιγάρα το κούρεμα…

Ένας Γερμανός στρατιώτης περιγράφει πώς, ανήμερα των Χριστουγέννων,
όταν οι στρατιώτες των δύο πλευρών είχαν βγει από τα χαρακώματά τους, ένας
Βρετανός έστησε ένα αυτοσχέδιο κουρείο στην ουδέτερη ζώνη ανάμεσα στις δύο
πλευρές. Ο κουρέας «αδιαφορούσε πλήρως» αν οι πελάτες του ήταν Γερμανοί ή
Βρετανοί και χρέωνε δύο τσιγάρα το κούρεμα, γράφει ο Βαυαρός Γιόζεφ Ζέμπαλντ.
«Ήταν πόλεμος… αλλά δεν υπήρχε ίχνος εχθρότητας ανάμεσά μας» παρατηρεί. H
άτυπη εκεχειρία επεκτάθηκε κατά μήκος των 800 χιλιομέτρων του Δυτικού Μετώπου
όπου στρατοπέδευαν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνδρες, από τη βελγική
ακτή έως τα ελβετικά σύνορα. Αλλά δεν την ενέκριναν όλοι. Ένας Αυστριακός
στρατιώτης στρατωνισμένος κοντά στην Ιπρ (Γέιπερ) παραπονέθηκε ότι σε καιρό
πολέμου μια τέτοια συνεννόηση «δεν θα έπρεπε να επιτρέπεται». Το όνομά του
ήταν Αδόλφος Χίτλερ.